Opeens wil iedereen wel een Indiaan zijn

Indianen hebben in de VS het recht casino's te bouwen op hun reservaten. Dat levert hun grote winsten op. Maar wanneer ben je Indiaan? De vage regels daarover lokken corruptie uit. In Washington woedt een schandaal rond lobbyist Jack Abramoff, die groot werd door nieuw-rijke Indianen te bespelen.

Maryann Martin groeide op in een zwart, arm gezin in Los Angeles. Ze wist dat er wat Indiaans bloed in haar familie zat, maar hield zich daar niet mee bezig. Ze was al in de twintig toen ze hoorde dat haar moeder Roberta Ann de laatste Augustine-Indiaan was, lid van een stam uit Zuid-Californië. Het zette haar aan het denken.

Haar moeder stierf in 1987 en daarmee leken de Augustines verleden tijd. Maar Martin betrok een stacaravan op het minuscule reservaat nabij Palm Springs. Dat mocht na het vertrek van de laatste Indianen, veertig jaar eerder, een illegale vuilnisbelt zijn geworden, zij was blij terug 'thuis' te zijn en stelde: “Ik zal zorgen dat de botten van mijn voorzaten niet verder onteerd worden.“ Ze ging zich opperhoofd noemen van de stam, die verder uit haar twee broers bestond.

Daarop diende ze een aanvraag in bij het bureau voor Indiaanse zaken in Washington om ook officieel als stam erkend te worden. Volgens de stamregels was afstamming en niet ras bepalend. Als dochter van en als iemand die op het reservaat woonde, zei Martin een Augustine te zijn. In 1991 werd zij en haar broers officieel Indiaan.

In 1994 liep haar stam terug tot één volwassen lid. Beide broers werden, los van elkaar, in vuurgevechten doodgeschoten. Ze waren lid van drugsbendes. Maar ook een stam van één heeft rechten. Martin kreeg een miljoen dollar subsidie voor stambestuur en huisvesting in reservaten.

Echt binnen liep ze toen zij met succes een beroep deed op een wet die indianenstammen het recht geeft casino's te bouwen in hun reservaten. Haar 16 miljoen dollar kostende gokpaleis opende in 2001 de deuren. Martin zelf meed de pers, maar haar zaakwaarnemer verdedigde Amerika's kleinste stam. “Niemand trekt de legitimiteit van de tweehonderd Joodse overlevenden van de Tweede Wereldoorlog in Berlijn in twijfel. Waarom zijn wij niet dankbaar dat er overlevenden zijn van Amerika's holocaust?“ Het casino heeft Martin, die ook weer met een zwarte man is getrouwd, multimiljonair gemaakt.

Op vergelijkbare wijze werden in Connecticut in de jaren tachtig de Mashantucket Pequot en de Mohegans gereanimeerd. Die stammen functioneerden al decennia amper meer. De leden woonden doorgaans buiten het reservaat en wisten weinig van de tradities af. Ze leken in gedrag en uiterlijk doorsnee blanken. Totdat Indianen het voorrecht kregen casino's te bouwen.

Dat ze er nauwelijks meer als Indianen uitzagen, kwam puur door de beeldvorming, zeiden ze zelf. De tv heeft iedereen ten onrechte doen geloven dat alle Indianen lang zwart haar hebben, een donkere huid en hoge jukbeenderen. Beide stammen werden erkend. Hun Foxwoods- en Mohegan Sun-casino halen nu elk jaarlijks dik één miljard dollar op. Alle 1600 Mohegans ontvangen uit de winst elke maand zo'n dertigduizend dollar.

Het waren niet deze Indianen die president Reagan op het oog had toen hij in 1988 zijn wet op de Indiaanse casino's tekende. Hij dacht vooral de grote stammen in verpauperde reservaten aan banen en nieuwe inkomsten te helpen. Daarop vooruitlopend zette hij vast het mes in de subsidies voor Indianen.

Reagan wilde ook een einde maken aan alle rechtszaken over het gokken op reservaten. De stammen wilden daar zelf over beslissen, omdat reservaten formeel autonoom gebied zijn. De staten wilden op hun beurt weer het gokken kunnen reguleren of zelfs verbieden. De wet koos voor een middenweg: ze erkende de Indiaanse autonomie, maar gaf de verschillende overheden inspraak. Juist dat geschipper zorgde ervoor dat de casinowet in plaats van duidelijkheid chaos creëerde.

'Vergeten' stammen eisen van Washington erkenning. Soms zijn er rivaliserende claims van groepen die elk beweren de ware nazaten van een stam te zijn. Een stam in Connecticut procedeerde tegen een andere omdat die “onze voorouders in hun stamboom hebben gezet“.

Omdat de wet ook niet vastlegt wat Indiaans gebied is, zijn stammen aan het reservaat-shoppen geslagen. Liefst verwerven zij een reservaat bij een grote stad. De Cheyennes uit Oklahoma boden vorig jaar de staat Colorado één miljard dollar aan, in ruil voor een klein reservaat met casino net buiten miljoenenstad Denver. Stammen uit de Mid-West praten met New York in het oosten om, dichtbij die miljoenenmarkt, een gokreservaatje te bemachtigen.

Achter de aanvragen gaan steeds schimmige bedrijven schuil, die in ruil voor een fiks deel van de latere winsten advocaten betalen en hele stambomen leveren om claims te onderbouwen. Maryann Martin werd gesteund door een casino uit Las Vegas. Een miljardair uit Zuid-Afrika hielp de Mohegans de Indiaan in zichzelf te ontdekken.

Stammen met een groot casino hebben er weer veel geld voor over om concurrenten uit de buurt te houden. Ze bewerken politici om het toezicht op de casino's zoveel mogelijk bij hun autonome stambesturen te laten. Critici beweren dat de georganiseerde misdaad het zwakke toezicht benut om geld wit te wassen. De Indianen bestrijden dat.

Iedereen in Washington wist allang dat het casinosysteem niet deugde. Maar uit schuldgevoel over wat de Indianen ooit was aangedaan, bleef het stil. Politici die over hervormingen begonnen, kregen het verwijt dat de hebzuchtige blanke man uit de 19de eeuw terug is.

Niemand bespeelde het hele circus beter dan lobbyist Jack Abramoff. “Kun je geld gewoon niet ruiken?“, schreeuwde hij collega's toe. Hij spiegelde stammen voor zijn eigen mannetje te hebben bij Indiaanse zaken. Hij zei iedereen in de top van de Republikeinse partij persoonlijk te kennen en te weten wie gevoelig was voor giften. Met een paar miljoen op zak kon hij de Indianen helpen de juiste politicus of ambtenaar te vinden.

De Coushatta's uit Louisiana betaalden hem dertig miljoen om concurrenten voor hun casino, dat driehonderd miljoen per jaar oplevert, onderuit te halen. Abramoff hield daarop, met steun van Republikeins leider Tom DeLay, een vergunning voor een andere stam tegen. DeLay ontkent dat zijn hulp verband hield met geld dat hij via de Coushatta's kreeg. Maar herkiesbaar durfde DeLay zich niet meer te stellen. Elf miljoen van het Coushatta-geld hield lobbyist Abramoff zelf.

Zijn meesterstuk bereikte hij bij de Tiguas. Die moesten hun casino op last van de staat Texas sluiten, omdat ze de juiste vergunningen misten. Abramoff beloofde te helpen dat besluit terug te draaien. Wat hij verzweeg, was dat hij eerder de campagne gevoerd had om hun casino juist gesloten te krijgen. Achter hun rug schold hij op Indianen. “Ik moet weer naar die apen toe“, mailde hij aan een collega.

Abramoffs val leidde in politiek Washington tot voorstellen voor strengere lobbyregels. Maar geen enkele politicus opperde toe nu toe om de casinowet ingrijpend te veranderen. De Indiaanse stammen zelf zweren de lobbyisten niet af. Integendeel, die zijn vanwege het Abramoff-schandaal misschien juist harder nodig dan ooit tevoren. Je moet nu lobbyen om te voorkomen dat iemand overweegt de wet te veranderen, redeneren zij.

Voor Choushatta-stamlid David Sickey is het Abramoff-schandaal het zoveelste blanke complot poging tegen Indianen. “In de 17de en 18de eeuw werden we bestolen omdat we het land hadden. Nu worden wij geëxploiteerd omdat we rijk zijn.“

De slachtofferrol past hem niet, reageerden commentatoren. Niemand dwong hem tenslotte om dertig miljoen dollar te betalen aan een lobbyist om andere stammen onderuit te halen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden