Opeens wil iedereen imker zijn

bijensterfte | Nu het slecht gaat met de bij, zit de burger niet stil. Tientallen acties moeten het insect helpen. Van bijenlinten, 'urban beekeeping-cursussen' tot de inrichting van kleine musea. Maar helpt het ook?

Op leren slippers loopt imker Jan Willem van den Heuvel (30) de trap op naar het dak van de Amsterdamse Stadsschouwburg. Op het platje staan op hoge poten drie bijenkasten met ronde vlieggaten. De imker zet een witte kap op en steekt een rookpijpje aan. Tegen de achtergrond van de ontwakende stad, haalt Van de Heuvel voorzichtig een raat uit de kast. Een geur van nectar, stuifmeel en honing verspreidt zich.

"Vroeger vonden mensen het maar een rare hobby", lacht Van den Heuvel, "maar nu de bijen zo in de belangstelling staan, wil iedereen opeens imker worden."

De bijenkasten op het dak van de Stadsschouwburg zijn een initiatief van stichting I Love Beeing, bedacht door Tom van de Beek (38). Nadat hij een documentaire over de bijensterfte zag, zette hij in 2011 zijn stichting op die bedrijven stimuleert om bijenkasten te 'adopteren'. De kasten op het dak zijn van de Stadsschouwburg en van Rabobank Amsterdam. Op andere plekken in de stad staan kasten van ASN Bank, Coca-Cola, KPN, Appelsientje en Mitsubishi Motors.

Van de Beek wil de bij verder helpen door het imkeren uit de hobbyhoek te halen. "Bijen houden kun je niet als hobby erbij doen", zegt hij. "Daarvoor zijn de problemen te nijpend." Van het geld dat de stichting met de bijen verdient, schaft Van de Beek materialen aan, plant hij drachtplanten en bomen in de stad en betaalt hij imkers een vergoeding. Daarnaast verzorgt I Love Beeing biodynamische imkercursussen. Maar Van de Beek is een man met een missie: de bij verdient meer steun en daarom zoekt hij samenwerking met initiatieven van andere bijenliefhebbers. "Samen staan we sterker", zegt hij.

Bijvoorbeeld met de buurtbewoners die in Zutphen in 2010 stukjes gemeentegrond adopteerden en inzaaiden met nectarplanten, speciaal voor de bijen. Omdat dit initiatief in andere steden navolging kreeg, ontstond zo het Nationaal Bijenlint.

Of met de organisatoren van de 'urban beekeeping'-cursussen, die als paddestoelen uit de grond schoten. En inmiddels zijn er meerdere kleinschalige musea ingericht, met de bijensterfte als thema, zoals het Bijenmuseum in Kunstfort Vijfhuizen.

Zet de bij op de kaart

'Bijenmakelaar' Karin Steijven (32), vorig jaar aangesteld als lector bij hogeschool Van Hall Larenstein om naar oplossingen te zoeken voor de bijensterfte, juicht de burgeracties toe. "Dit soort initiatieven zet de bij op de kaart bij mensen die nog nooit over het effect van hun gedrag hebben nagedacht. Het zet hen bijvoorbeeld aan tot biologisch eten, of ze spuiten geen pesticiden meer in hun tuintje. Mensen gaan de link zien tussen de achteruitgang van de bijen en hun eigen consumentengedrag."

De meeste burgeracties richten zich op het stedelijk gebied, terwijl het daar nog niet eens zo heel slecht gaat met de bijen, zegt Steijven. "Insecten hebben het vooral zwaar op het platteland." De bij lijdt daar onder het gebruik van zware pesticiden. Daarnaast eist nog steeds de varroamijt zijn tol: die verzwakt de bij en verspreidt ziektes. Steijven: "We onderzoeken nu hoe we het buitengebied kunnen verbeteren. We kijken wat het verkruiden van graslanden voor melkveeboeren betekent. Dat zou niet alleen de bijen helpen, maar ook de weidevogels die insecten eten." De oprukkende monocultuur van het platteland ontneemt de bij steeds meer voedsel. Daar kan zelfs de sterke groei van het aantal imkers niets aan veranderen.

In vijf jaar tijd groeide de Nederlandse Bijenhoudersvereniging met 1000 leden tot 7000 leden. En de biodynamische imkervereniging, die het niet alleen gaat om de honing maar ook om het welzijn van de bij, groeit al jaren met ruim 20 procent, van 375 leden in 2008 tot 1218 in 2014.

De jonge imkers komen als geroepen, want het vak was aan het vergrijzen. Maar de groei van imkers doet het al zolang smeulende conflict oplaaien over de bestrijding van de varroamijt. Zo verwijten de biodynamische imkers, die wars zijn van 'onnatuurlijke bestrijdingsmiddelen', hun gangbare vakbroeders dat zij de bijensterfte juist in stand houden door het gebruik van oxaalzuur en mierenzuur. Bijendeskundige Koos Biesmeijer (51) van Naturalis en de Universiteit van Amsterdam wil buiten dit conflict blijven, maar bevestigt wel dat tegenwoordig net zoveel chemische residuen die door de imkers zelf zijn toegebracht, als residuen uit het milieu teruggevonden worden.

Veelvraten

Door de groei van het aantal imkers komen er vooral in de steden te veel kasten ten opzichte van de beschikbare voedselplanten, waarschuwt hij. Hierdoor concurreren de honingbijen om nectar en stuifmeer. Daar lijdt ook de solitair levende wilde bij onder. Biesmeijer: "Honingbijen zijn veelvraten. Hoe meer honingbijen er rondvliegen, hoe minder voedsel overblijft voor wilde bestuivers. In een stad als Amsterdam staan 500 kasten; daar halen de honingbijen alles leeg." Van de 358 soorten wilde bijen in Nederland staat 56 procent op de rode lijst van bedreigde diersoorten.

Wie echt iets voor bestuivers wil betekenen, kan het best voor voedselplanten zorgen. Biesmeijer. "Bijenlinten hebben effect. Hoe meer bloemen je neerzet, hoe meer wilde bijen je krijgt." Wel is het belangrijk het juiste zadenmengsel te kiezen. "Als je ziet wat er allemaal te koop is onder het mom 'goed voor de bijen': bloemenmengsels die nergens op slaan, bijenhotels waaraan de insecten hun tere vleugeltjes beschadigen... Ik ben altijd blij als ik zie dat er mosterd of rode klaver in de zakjes zit, daar kan niet alleen de honingbij, maar ook de wilde bij met haar tong nectar uit halen.'

Acties

Nationaal Bijenlint: initiatief van de Bijenstichting, ondersteunt lokale bijenlinten in Nederland (opgericht in 2012).

BeeCare: kunstproject met 80 studenten om een model te ontwikkelen voor een ideale biotoop voor bestuivers in binnensteden. Pilot in de Staatsliedenbuurt in Amsterdam-West (2011).

BeeLease: imkercursussen, verkoop van bijenhotels, sponsoring door bedrijven, aanleg van een bloemenlint in Amsterdam-Noord (2012).

WellBeeing: biodynamische imkercursussen, Amsterdam (2014).

Bijenmuseum: in Kunstfort Vijfhuizen (2013), in Diepenveen (2014) en in Geffen (2013).

Bijen & bedrijf: natuurlijke imkercursussen, bedrijfsuitjes, Bee High Tea's en het theaterverhaal 'Door het oog van de bijen' (2012).

Smart Beeing brengt biodynamische imkers bij elkaar om groepsgewijs bijenvolken te verzorgen, Haarlem (2013).

Immeke: biodynamische imkercursussen en workshops, Rotterdam (2012).

Bijen in de Buurt: stimuleert bewoners en scholen in aangewezen straten om bij het plaatselijke tuincentrum een gesubsidieerd pakket met planten en bollen op te halen in Leiden - Alphen aan den Rijn - Zoetermeer (2015).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden