Opeens omarmt Hongarije Franz-Joseph

De Habsburgse keizer Franz-Joseph.

In Centraal-Europa vindt een culturele omslag plaats. Een eeuw na zijn dood wordt vorst Franz-Joseph populair.

‘De gelukkige tijd van vrede’. Zo roemt het Hongaars Nationaal Museum de tweede helft van de negentiende eeuw, in een tentoonstelling, toen Hongarije door de Habsburgse keizer Franz-Joseph werd geregeerd. Er is wel eens minder lovend over de vorst gedacht. Wie zich twintig jaar geleden positief over hem uitliet, liep goede kans voor landverrader te worden uitgemaakt.

Dat lag anders met zijn vrouw Elisabeth, Sissi in de volksmond. Zij was geliefd en wordt veelvuldig geëerd met straatnamen en standbeelden. Naar een eerbetoon aan haar man zul je in Hongarije tevergeefs zoeken. Dat moet anders, vindt historicus András Gerö. Honderd jaar na Franz Josephs dood pleit hij voor een standbeeld van de man die bijna vijftig jaar lang koning van Hongarije was. Volgens een online enquête steunt 45 procent van de Hongaren dat idee. Dat lijkt niet erg veel, maar tien jaar geleden was 90 procent nog tegen, schat Gerö.

Vroeger lag dat anders. Tussen de twee wereldoorlogen was er volgens hem sprake van een ware Habsburg-verering. Franz Josephs standbeelden verdwenen pas na 1945, toen de communisten hem tot vijand verklaarden. Communistische schoolboekjes hadden geen goed woord over voor de Oostenrijkse keizer die in 1849 opdracht gaf een aantal Hongaren te executeren die een jaar eerder een opstand tegen de Habsburgers hadden geleid. De gedachte aan de wrede vorst die hun nationale helden liet ombrengen brengt bij sommige Hongaren nog steeds de tranen in de ogen.

Levende Habsburgers

Na de val van het communisme zijn historici genuanceerder gaan denken. Het heeft nog niet tot nieuwe Franz Josephstraten geleid, maar diverse Hongaarse bestuurders die dicht bij de keizer stonden, kregen wel een standbeeld of er werd regeringsbeleid naar hen vernoemd. Hongarije heeft tegenwoordig ook twee levende Habsburgers in dienst, de ene als ambassadeur, de andere om de buitenwereld ervan te overtuigen dat het land zeer geschikt is om de Olympische Spelen te organiseren.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Franz-Joseph Beeld Scherl / Sueddeutsche Zeitung Photo/Hollandse Hoogte

Ook elders wint de keizer weer aan populariteit. Zo werd eind 2015 in het Oekraïnse Turja Paszeka een standbeeld van Franz Joseph onthuld. In Oostenrijk, waar nazaten van de keizer tot dik in de vorige eeuw een inreisverbod hadden, werd in 2012 de wet afgeschaft die het Habsburgers verbood zich te kandideren voor het presidentschap.

De rechtsextremistische Oostenrijkse politicus Norbert Hofer pleit voor een soort Midden-Europese Benelux, een tegenkracht tegen Brussel, met daarin behalve Oostenrijk ook ‘landen met een vergelijkbare cultuur’, zoals Tsjechië, Hongarije, Roemenië, Servië, Slovenië en Kroatie. Uteindelijk, zegt Hofer, maakten ze ooit deel uit van dezelfde dubbelmonarchie.

Dat is ironisch, want volgens Gerö was die monarchie in zekere zin een voorloper van de Europese Unie. “Het was een multi-etnische staat met een veelvoud aan talen en religies, een gemeenschappelijke markt en vrijheid van verkeer en vestiging.” Alles waar Hofer tegen propageert.

Dubbelmonarchie

Die multi-etnische staat zorgde echter wel voor sterke economische ontwikkeling, vrede en welvaart, vooral na 1867, toen de Oostenrijk-Hongaarse dubbelmonarchie werd gevormd en Franz-Joseph koning van Hongarije werd. Boedapest plukt daar nog steeds de vruchten van, zegt Gerö. “Alle belangrijke gebouwen die je nu ziet, zijn destijds opgericht, net als de belangrijkste gebouwen in veel provinciesteden.”

Echt verrassend is de politieke herwaardering misschien niet, want op cultureel gebied zijn de Habsburgers nooit echt verdwenen, ondanks verwoede inspanningen van hun opvolgers. Oostenrijk is bezaaid met bordjes die melden dat Franz-Joseph hier geluncht of daar geslapen heeft. Iedere januari start in Wenen het balseizoen met een begeestering alsof de adel nooit verdwenen is.

 Zo’n bal vormt ook een hoogtepunt in het Hongaarse eindexamenjaar, als alle jongens en meisjes even jonkheren en freules mogen zijn. Nazaten van graven en prinsen kunnen op groot ontzag voor hun officieel afgeschafte titel rekenen. En in veel Centraal-Europese landen geeft een beleefde heer de dame nog altijd een handkus.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden