Opeens kwamen er Arabische woorden op het doek

In Enschede zijn momenteel werken te zien van moderne kunstenaars uit Syrië. Wat inspireert de jongere generatie onder hen en hoe beïnvloeden de politieke spanningen in de regio hun werk en hun kansen?

Ze zijn beiden ruim onder de dertig en de globalisering lijkt aan hen welbesteed. Van Sara Shamma waren eerder werken te zien in Tunis, Wenen en in het Engelse Coventry. Abdulhamid Abdalla exposeerde onder meer in Washington, Engeland, Koeweit en Saoedi-Arabië. Shamma reist binnenkort door naar Parijs, Abdalla heeft een contract om vier jaar te werken voor een galerie in Duitsland.

Waarom Abdalla kunstenaar wilde worden? ,,Dan kan ik net zo goed vragen waarom jij geschapen bent'', werpt hij tegen. Vanaf zijn kindertijd schilderde hij al. Ook bij Shamma zat het schilderen in het bloed: ,,Ik heb nooit een andere ambitie gehad''. Vanaf haar zevende volgde ze schilderles. Beiden hadden ouders die hen stimuleerden.

Abdalla groeide op in een klein dorpje bij de provinciestad Hassake, in het noordoosten van Syrië. Zijn verf haalde hij uit de natuur. Hij maalde stenen en gebruikte grond die hij in de omgeving vond. ,,Als het geregend had, kon ik aan de geur van de verschillende soorten aarde ruiken wat ik ermee kon doen.'' Later op de kunstacademie in Damascus leerde hij dat de oude christelijke icoonschilders in zijn land dezelfde grondstoffen gebruikten. Nog steeds verwerkt hij deze materialen in zijn schilderijen.

Zijn werken tonen veelal vrouwenfiguren in roodbruine en crème tinten, meerdere kleine rechthoekige afbeeldingen op een groot doek, die een verhaal lijken te vertellen en een mystieke sfeer oproepen. Hij put zichtbaar uit de rijke orthodox-christelijke icoontraditie.

Abdalla, zoon van een Koerdische moeder en Armeense vader, groeide op met zowel de moslim- als de christelijke cultuur. Hij zoekt de verklaring voor de vrouwenfiguren dichter bij huis. ,,Ik had tien oudere zussen. Je zou misschien beter een verhaal over mijn moeder kunnen schrijven, die al die kinderen heeft moeten baren'', grapt hij. De jonge schilder is geobsedeerd door vrouwen en ziet hen als spirituele wezens die één zijn met de natuur. Abdalla voelt een sterke band met de natuurlijke omgeving van zijn land: Ibn at-Tien, zoon van de leem, noemt hij zichzelf.

Sara Shamma groeide op in de hoofdstad Damascus. Haar ouders zijn christelijk, maar tot welke kerk ze behoren weet ze niet meer (Syrië kent een aanzienlijke christelijke minderheid van verschillende oosters-orthodoxe denominaties, red.). Muziek is haar voornaamste inspiratiebron: blues, rock, hardrock en meer recent ook soefi-muziek. ,,Al vanaf mijn veertiende luister ik naar Bob Dylan, zijn muziek heeft grote invloed op mij, bij mijn laatste schilderijen heb ik delen van een songtekst verwerkt.'' Haar interesse gaat uit naar de expressie van het lichaam, in haar studie heeft ze zich dan ook toegelegd op portretten. Ook Shamma schildert veelal vrouwen, maar die van haar maken een gekwelde indruk en zijn geplaatst in een desolate, onwerkelijke omgeving.

Ze probeert in haar schilderijen vooral een gevoel uit te drukken, vaak niet eens dat van zichzelf. ,,Net zoals muziek emoties via het oor overdraagt, zo wil ik dat met mijn schilderijen voor het oog doen''. Ze heeft geen idee over hoe een doek moet worden, maar laat zich liever verrassen door de uitkomst.

Hoe beïnvloeden de gebeurtenissen rond Syrië haar, de oorlog in Irak bijvoorbeeld? ,,Ik accepteer geen oorlog of het doden van mensen, het maakt me boos en droevig. Ik zet dan maar de tv uit, omdat ik het gevoel heb dat ik er toch niets aan kan doen''. Wel heeft ze meegedaan aan benefietexposities van kunstenaars in Syrië ten behoeve van het Palestijnse en Iraakse volk. ,,Maar dat zijn maar heel kleine dingen.'' Over de Amerikaanse dreigementen aan het adres van Syrië is ze behoedzaam: ,,Ik geloof alleen in feiten en niet in uitspraken. En ik ben ervan overtuigd dat de Syrische regering geen oorlog wil''.

Abdulhamid Abdalla doet het pijn als hij de ferme taal van Donald Rumsfeld tegen Syrië hoort: ,,Het geeft me toch het gevoel dat ze oorlog tegen mijn land willen voeren''. De strijd in Irak volgde hij vanuit Duitsland, waar hij sinds kort woont. Hij heeft er nog weinig geschilderd. De situatie verwarde hem soms, daarom schreef hij liever. Maar op zijn gastadres in Leiden heeft hij de kwast weer opgepakt: ,,Opeens kwamen er Arabische woorden op het doek: schuilkelder, de dood, de onschuldige''.

Beide kunstenaars boeren goed. Ze verkopen al doeken sinds het begin van hun academietijd in Damascus. Over de komst van de jonge president Basjaar al-Assad is Shamma positief: ,,Hij houdt van kunst, enige tijd terug is er nog een biënnale voor jonge kunstenaars gehouden en heeft de regering een groot deel van de werken aangekocht''.

Abdalla beproeft zijn kansen vooralsnog in het buitenland, waar hij een filmopleiding wil volgen. Hij wil zeker terug naar Syrië, waar zijn hart ligt. ,,Iedere keer als ik in een museum in het Westen iets uit de oosterse beschavingen tegenkom, is het alsof ik naar een medaillon om de hals van een mooi meisje kijk.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden