Opeens is het milieu weer belangrijk

Het megasucces van de klimaatfilm van Al Gore heeft vriend en vijand verrast. Waar komt die plotselinge belangstelling vandaan?

Hij moet het nog zien. Iedereen lijkt in de ban van Al Gore en zijn film. Maar of de verlichte geesten ook tot daden overgaan, is een andere vraag. „De film laat zien waar onze manier van leven toe leidt”, zegt Charles Vlek, emeritus hoogleraar omgevingspsychologie van de Rijksuniversiteit Groningen. „Maar ik vraag me af of we daaruit conclusies trekken. Of we grenzen willen stellen aan ons individuele gedrag. Daar ben ik niet zo optimistisch over.”

De grote belangstelling voor de film heeft hem wel verbaasd. En hem niet alleen. Nederlandse recensenten reageerden lauw op ’The Inconvenient Truth’. ’Een gefilmde diavoorstelling, gepresenteerd door een houten Klaas’, vonden velen.

Maar het publiek niet. Dat ging massaal naar de bioscoop. Inmiddels hebben een kleine honderdduizend mensen een kaartje voor de klimaatfilm gekocht, zijn naar schatting 5.000 merendeels scholieren op kosten van hun gemeente gaan kijken en maken deze maand, nu het gratis is, vermoedelijk 50.000 belangstellenden de gang naar de bioscoop.

Het succes heeft ook de distributeur, UPI, verrast. „Het overtreft onze stoutste verwachtingen”, zegt een woordvoerder. „We hadden nooit gedacht dat er zoveel belangstelling zou zijn. Zelfs nu de DVD er is, gaan mensen nog naar de bioscoop.”

Massapsycholoog Jaap van Ginneken somt moeiteloos een tiental argumenten op waarom deze film zo aanslaat. Zoals: mensen hebben al langer het gevoel dat er iets aan de hand is met het klimaat, deze film maakt dat abstracte idee concreet en visueel, boodschapper Gore is een betrouwbare bron en de recente Oscars hebben voor hernieuwde belangstelling gezorgd. Van Ginneken: „Het is een samenloop van omstandigheden. Uiteindelijk is er een kritische drempel overschreden.”

Welke omstandigheid de doorslag heeft gegeven, doet er dan niet meer zo toe. De film werd een hype. Daar zit ook een grens aan. „Op een gegeven moment is een punt van verzadiging bereikt. Dan zal het onderwerp zich moeten verdiepen. Anders gaat men op zoek naar iets anders.”

In de Verenigde Staten hangt die dreiging in de lucht. Daar kwam Gore op een gunstig moment omdat velen nog onder de indruk waren van de verwoestingen van orkaan Katrina. Nu 2006 een rustig orkaanjaar is gebleken, klinkt hier en daar het gemor dat Gore de rampen wat te dik aanzette. Als Nederland weer een ouderwets slechte zomer zou krijgen of een Elfstedentocht, kan hier ook zoiets gebeuren.

Ook de psycholoog Vlek uit Groningen denkt dat het klimaatbewustzijn eindig is. „Het gaat in een golfbeweging. Begin jaren zeventig zaten we met het rapport van de Club van Rome op een top, en eind jaren tachtig opnieuw met het Brundtland-rapport, en in Nederland met ’Zorgen voor morgen’. Daarna zakte het weer in. De opmerking ’Het milieu is uit’, werd een cliché.”

De golf is volgens Vlek sinds 2002 aan een opwaartse beweging bezig. Dankzij de levendige visualiteit van Gore’s film en het feit dat mensen de klimaatverandering aan den lijve ondervinden zitten we nu weer op een top. Een verschil met de vorige top is er wel. Vlek: „Nu is het motto: schoon, slim, sterk. En vertrouwen we op technologie. De vorige keer was het: een beter milieu begint bij jezelf. Het probleem is dat mensen niet beloond worden voor milieubewuste keuzes. Dat vereist een krachtige overheid. Maar welk volk kiest een overheid die zijn materiële verworvenheden inperkt?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden