Opboksen

Terwijl u dit leest ben ik met vakantie, intussen nog wat terugdenkend aan het congres van het Europese forum van nationale r.k. lekencomitees in Londen waarover ik de vorige keer al schreef. Wat mij in de rest van die congresweek vooral opviel, was dat de Nederlandse r.k. kerkprovincie veel minder een buitenbeentje is dan in Nederland doorgaans wordt gedacht.

Het congres ging over 'de media als uitdaging' voor christenen. Nederland is het meest geseculariseerde land van West-Europa. Al een aantal jaren vormt de christenheid hier een minderheid. Dus zou je verwachten dat katholieken en hun clubs het hier wel moeilijk zullen hebben om zich nog een beetje in de media aanwezig te zien en dat ze moeten opboksen tegen het onbegrip van 'de algemeenheid'. Maar niets bleek minder waar - althans wat de omroep betreft: katholieke dagbladen zijn er niet meer sinds het Haagse Het Binnenhof is opgeheven en de Twentsche Courant zich heeft gefuseerd met dagblad Tubantia.

Maar op omroepgebied verkeert Nederland Europees gezien in een luxe positie, met een KRO en een dosis eigen zenduren voor het r.k. kerkgenootschap (RKK). Daar staken vrijwel alle andere Europese landen met hun mogelijkheden voor eigen katholieke uitzendingen meestal schamel bij af. Zelfs de rapportage van de Ieren vormde hierop geen uitzondering. Je zou verwachten dat, bezien vanuit het standpunt van het Forum, in dit over-katholieke land de mediasituatie voor katholieke maatschappelijke en kerkelijke clubs een verademing zou zijn. Maar niets bleek minder waar. Ook de Ierse delegatie presenteerde een beeld van katholiciteit in de verdrukking. De secularisatie gaat daar kennelijk veel harder dan hier bekend is.

Nederlandse luxe dus, echter voor zo lang als het duurt. Want wat ook in vrijwel alle vertegenwoordigde twintig landen hetzelfde blijkt, is de opmars van de commerciële omroep die de publieke omroepen in de hoek drukt van een beperkt kijkersbereik en beperkte budgetten. Toch was er bij niemand in het congres enige neiging om op omroepgebied commercieel te gaan. Integendeel, men sprak met afkeer van tv-dominees in Amerikaanse stijl. In de woorden van de Ier Dermod McCarthy, hoofd van een afdeling voor informatieve programma's bij de Ierse omroep en priester: “We kennen het fenomeen van de tele-evangelisten en we zijn achterdochtig over hun middenklasse gezellig en niet-uitdagend mengsel van christendom, steunend op het grote geld en big business. Het biedt gelegenheid voor de expansie van ultraconservatieve katholieken op de kabel in Amerika en Europa, met uitzendingen van een constant dieet van anti-oecumenisch, nostalgisch katholicisme van vóór het Tweede Vaticaans concilie.”

De oecumene was in dit congres overigens ver te zoeken. Een oosters-orthodoxe bisschop mocht voorgaan in een van de diensten, maar in de discussies speelde een vergelijking met de media-situatie van andere christelijke groeperingen geen rol, terwijl die toch meestal in dezelfde omstandigheden verkeren. Zo had aan de luxe Nederlandse situatie met KRO en RKK-zendtijd kunnen worden toegevoegd dat er ook nog een EO en een IKON en een NCRV is. De Zweedse delegatie was de enige die op samenwerking aandrong. Maar in Zweden vormen de rooms-katholieken dan ook een minuscule minderheid van 150 000 'zielen'.

Intussen werd aan het slot van het congres voor het eerst in zijn geschiedenis een vrouw gekozen tot presidente van het Europese lekenforum, in de persoon van de Nederlandse Maria Martens. Er was, hoorde ik in de wandelgangen, nog wel naar een man gezocht omdat die door de Vaticaanse prelaten gemakkelijker serieus genomen zou worden, maar Martens bleek echt de beste. Dus moeten die prelaten zich nu maar aanpassen, in plaats van andersom. Misschien was dat nog wel de opmerkelijkste indruk die ik uit Londen meenam: de ambivalente en onafhankelijke houding van rooms-katholieken tegenover de kerkelijke hiërarchie is helemaal niet typisch voor de Nederlandse kerkprovincie. Misschien zijn er niet overal zo veel basisgemeenten of een Acht-mei-bewegingen, maar dat men ook kerk kan zijn naast een clerus was een dominerende atmosfeer in dit congres.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden