Opblaasboom

Zo'n goedkope vorm op zo'n chic plein. Waarom daar?

Op de foto hiernaast staat hij nog fier overeind, de 'Boom' van kunstenaar Paul McCarthy, die in Frankrijk midden oktober voor zoveel ophef zorgde en die kort nadat hij was verrezen alweer instortte omdat onbekenden de touwen die het gevaarte overeind hielden hadden doorgesneden. De kunstenaar, ook de schepper van het omstreden Rotterdamse beeld Santa Claus (beter bekend als Kabouter Buttplug) beperkt zijn acties voorlopig tot het museum.

Maar daarmee zijn de vragen die het kunstwerk opriep niet beantwoord, hooguit verstomd. De bezwaren van vooral conservatieve katholieken, een groep die almaar luider van zich laat horen, verdienen meer aandacht dan de rituele afschuw over hun cultuurbarbarisme. Vooral omdat wel meer Fransen (en Nederlanders?) zich zullen hebben afgevraagd of dit gigantische opblaasgeval, waarin verdorven Parijzenaars gelijkenis zagen met een seksspeeltje, niet vreselijk misstaat op het chicste plein van Parijs. Stel dat een fabrikant het ding daar had neergezet, bij wijze van reclamezuil. Dan had de elite toch moord en brand geschreeuwd? Maar omdat het kunst heet, mag het ineens wel? En moeten we zo'n smakeloos ding mooi vinden?

Nu denk ik dat een reclamezuil nooit zo'n graad van stilering had bereikt als deze bijna Nijntje-achtige gestalte. En dat juist dit radicaal amorfe ervoor zorgt dat je in het volgens McCarthy abstract bedoelde beeld van alles kunt zien, al ligt een kerstboom voor de hand. Maar toch. Stel dat een fabrikant min of meer toevallig op zo'n gestileerde zuil gekomen was. Dan hád de burgemeester het op zo'n chic plein kunnen zetten - daar had Parijs vast veel aan kunnen verdienen. Hadden we het ding dan wél goedkoop mogen vinden?

Die vraag is interessant omdat ze laat zien dat het bij McCarthy (en bij de meeste moderne kunstenaars) niet om mooi of lelijk gaat, maar om betekenis. Als 'Boom' daar stond om mij iets te verkopen, of om Parijs van inkomsten te voorzien, dan had ik me er dood aan geërgerd. Maar precies omdát het een kunstwerk is, voel ik me niet gebruikt, maar uitgedaagd. 'Boom' wil dat ik nadenk. Waarom heeft de kunstenaar gekozen voor dit materiaal, deze vorm, deze kleur? En waarom heeft hij zijn boom neergezet op het statige Place Vendôme?

Het lastige, en wat mij betreft ook leuke van kunst, is dat daar geen eenduidig antwoord op te geven is. Is 'Boom' bedoeld als commentaar op de verloederde kerstgedachte als een stemming die je snel even opblaast om na de feestdagen weer opgelucht leeg te laten lopen? Zo'n kritiek zou die Franse katholieken dan juist aan moeten spreken. Of spot 'Boom' met de tot reusachtige proporties opgeblazen kooplust die zich voor de kerstdagen van de postchristelijke naties meester maakt? Stond het daarom tussen de duurste juweliers van Parijs, om de rijken uit te lachen? In dat geval zou 'Boom', dat door de katholieken 'on-Frans' werd genoemd, juist goed passen in het land dat zulke moedige en geestige uitdagers van de macht heeft voortgebracht als Voltaire. Of zouden de nieuwe conservatieve katholieken ook hem uit het pantheon van echte Franse helden willen wegdenken?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden