Op zoek naar vuurstenen in Drenthe

Routebeschrijving
Een beschrijving van de rode en blauwe route is te vinden op de site van www.archeologie-westdrenthe.nl en op www.deholtingerschaapskudde.nl. De rode route is gemarkeerd door houten paaltjes met een rode kop. Een vergelijkbare markering voor de blauwe route is in ontwikkeling.

OV en aanlooproute
Neem buslijn 20 (Assen-Meppel) en stap uit op het Piet Soerplein in Havelte. Vanuit Steenwijk rijdt ook belbus 48 naar Havelte. Sla vanaf de uitstaphalte voor Univé/ Molenkampweg linksaf, derde weg rechtsaf: Molenweg. Neem voorbij de molen linksaf het fietspad en steek rechtdoor de verkeersweg over tot het bord 'Welkom in het Holtingerveld'. Na hekjes linksaf. De rode paaltjesroute begint bij de schaapskooi.

Bijzonderheden
Achtergrondinformatie is te vinden in het boek: 'Archeologie en landschap van het Holtingerveld. In het spoor van George Hendrik Voerman', onder redactie van Niekus, De Vries en Van der Wijk, uitgegeven in 2013 door het Archeologisch Centrum West-Drenthe. Zie voor informatie: www.archeologie-westdrenthe.nl. Het boek is op de route te koop aan de balie van het Hunehuis, Hunebeddenweg 1, www.hunehuis.nl. www.deholtingerschaapskudde.nl is ook een bezoek waard. Grafgiften en vondsten uit hunebedden en grafheuvels zijn te bekijken in het Drents Museum in Assen: www.drentsmuseum.nl.

Het nieuwe onderkomen van de Holtinger kudde is prachtig; een traditionele rietgedekte schaapskooi bij de toegangspoort Holtingerveld bij Havelte. De Drentse heideschapen scharrelen vandaag rond op de Havelterberg. Ze begrazen onwetend een waardevolle bodem, vol aardkundige en archeologische schatten. Zo bijzonder dat de provincie Drenthe er het predicaat aardkundig monument aan gaf.

De 'berg' zelf - 15 meter hoog - is een stuwwal die is ontstaan in de op één na laatste IJstijd. Een ander zichtbaar resultaat van die koude periodes zijn allerlei bijzondere planten. Die kunnen hier groeien dankzij de unieke ondergrond van keileem, die toen ontstond. Ook de hunebedden zijn zichtbare overblijfselen uit lang vervlogen tijden. Zeker 5000 jaar geleden begroeven de mensen van de Trechterbekercultuur hun overledenen in deze grafkelders. Tegenwoordig zijn ze zakelijk genummerd. Het kleine D54 en het grotere D53 liggen, hoe kan het ook anders, aan de Hunebeddenweg. Een paar fietsers stoppen om D53 te bekijken. Je ziet het niet meteen, maar een graafgrage schoolmeester uit Veendijk heeft in 1830 flinke schade aangericht. Hij spitte de grond in dit grote hunebed eens flink om, op zoek naar leuke vondsten. Vervolgens kraste hij zijn naam en het jaartal in één van de stenen. Serieuze onderzoekers brachten in de vorige eeuw de overhoop gehaalde restanten in kaart. De Groningse professor Van Giffen liet de hunebedden in 1918 opmeten en restaureren. Hij kreeg daarbij hulp van Belgische militairen die hier ten tijde van de eerste wereldoorlog gestrand waren.

Eén van de meest gedreven speurders was George Hendrik Voerman. Hij bracht in de jaren dertig de hunebedden nauwkeurig in kaart. Een man die vaak met zijn knieën op de grond en een loep in zijn hand in het Holtingerveld te vinden was. We lopen verder langs de voet van de Havelterberg, de heide over en langs de Doeze. Even verderop deed Voerman zijn belangrijkste ontdekking: hij vond de overblijfselen van een kamp van rendierjagers, 14.000 jaar oud. Hij groef honderden vuurstenen artefacten op, met als topstuk een serie steelspitsen, die voor de jacht gebruikt werden. Deze Havelterspitsen gooiden zelfs internationaal hoge ogen.

Bij het verste punt van de rondwandeling is het even ploegen door het stuifzand. We speuren ondertussen de grond af. Er liggen hier heel wat stenen voor het grijpen, ook vuurstenen. De loop gaat er flink uit, want wie weet vinden we zomaar een bodemschat. Zouden we de bijzondere exemplaren als leken wel weten te herkennen?

Voerman speelde ook een rol in het onderzoek naar de laat-neolithische dubbele grafheuvel die iets verderop aan de route ligt. Die grafheuvels lijken misschien maar kleine onnozele heuveltjes in het landschap, maar ze gaan soms wel terug tot 3500 jaar voor onze jaartelling. De man met de bijnaam 'de stenenzoeker van Havelte' stopte niet vrijwillig met zijn speurwerk. Het werd hem tijdens de Tweede Wereldoorlog verboden. De bezetter had zijn intrek genomen in het Hunehuis op de flank van de Havelterberg. Aan de voet daarvan was in de oorlog een werkkamp.

De Duitsers lieten hier een groot militair vliegveld aanleggen. De vliegtuigen werden verstopt in hangars, onder netten. Heel goed is het niet te zien, maar langs de voormalige taxibaan zijn inhammen te bespeuren die aangeven waar die hangars stonden. De geallieerden voerden regelmatig bombardementen uit op het vliegveld. Wie zal de kleine poeltjes in het bos naast het pad als bomkraters herkennen? Naar verluid zijn in deze omgeving meer bommen gevallen dan destijds op Rotterdam. Onze aanlooproute naar de parkeerplaats was destijds trouwens de start- en landingsbaan.

Ook de hunebedden moesten wijken als herkenningspunt vanuit de lucht. Het kleine hunebed werd ingegraven in het zand en het grote werd in februari 1945 tijdelijk ontmanteld. Na de oorlog vestigde het Ministerie van Defensie in Havelte-Oost een militair oefenterrein. Het grootste deel is afgestoten. De natuur kan er gewoon zijn gang gaan.

Hunebed D53

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden