Het Mooiste Nederlandsterrenkijken

Op zoek naar lichtpuntjes in het heelal

Een sterrenhemel met de Corona Borealis, ook wel de Noorderkroon.Beeld Getty Images/Stocktrek Images

Nu we niet met z’n allen naar dezelfde mooiste natuurgebieden moeten gaan, doen onze wandelende schrijvers het anders. Sarah-Mie Luyckx keek naar de sterren.

Eerlijk gezegd kwam niet het beste in mij naar boven in de eerste weken van de coronacrisis. Vooral de vraag ‘Wat hangt ons nog allemaal boven het hoofd?’ knaagde constant aan mijn kop, die normaliter zoveel baat heeft bij een wandeling door veld en beemd zonder restricties. Maar een kleine opwaartse beweging van de nekspieren verruimde de getroebleerde blik. Het heelal: een oneindig stuk troostrijke natuur van miljarden jaren oud.

Dat biedt dit voorjaar – zeker tot medio mei – een niet te missen lichtpuntje. Aan de westelijke horizon prijkt al vóór zonsondergang planeet Venus – in vergelijking met de andere zichtbare hemellichamen opvallend groot en helder. Vooral de eerste vrijdag van april is die het bekijken waard, lees ik op de website van Sonnenborgh, de Utrechtse sterrenwacht die uiteraard ook voor het publiek de poorten sloot, en nu online tips geeft over wat er zoal te beleven valt. Venus wordt op de 3de van deze paasmaand extra aanbevolen, omdat ze die datum door sterrenhoop de Pleaden trekt.

Gewapend met een knaloranje ­verrekijker verlaat ik die avond mijn huis met rondom te veel bebouwing voor een open vizier. Op naar de Lekdijk, waarvoor ik het historische centrumpje van mijn dorp doorkruis. Bij aanvang van het weekend is het daar normaal een levendige boel in de royaal aanwezige horeca, die Vreeswijk de bijnaam ‘Vreetwijk’ opleverde. Maar nu zijn de meeste etablissementen dicht, of ze proberen met een afhaalservice een bankroet te voorkomen. Desondanks kun je hier een kanon afschieten.

De avond valt.Beeld Roy Keeris

Een schitterende Venus

Ook op de dijk heb ik het rijk alleen. Zonder me zorgen te hoeven maken over anderhalve meter afstand richt ik de vergrootglazen op een schitterende Venus. Rechts geflankeerd door een zestal – voor mij niet met het blote oog zichtbare – kleinere en minder heldere schijnsels. Voilà: de Pleaden, een zogenoemde open sterrenhoop (omdat je erdoorheen kunt kijken), die ‘pas’ zo’n 45 miljoen jaar geleden ontstond. Kosmisch gezien een broekie dus.

De aanblik van het samenspel aan de inktzwarte hemel stemt een tikje gelukkiger. Net als het feit dat ik de Grote Beer ontwaar. Beter bekend als het Steelpannetje, waarmee je steevast de Poolster en dus het noorden kunt vinden. ‘Trek de twee buitenste sterren rechtdoor naar boven’, luidt de truc. Die leerde ik lichtjaren geleden tijdens een cursus van het Artis Planetarium, waarbij ik – nog een broekie – helaas grotendeels zat te suffen.

Waarom het zo aardig is om the good old maan wat beter te bekijken, verneem ik daarom alsnog per telefoon van Wim Schmidt, medewerker van Sonnenborgh. Het grillige vlekkenpatroon op de planeet betreft de maanzeeën, waaraan geen water te pas komt, verduidelijkt hij. Ooit sloeg een enorme meteoriet in. Daardoor kwam het magma – de binnenste kokende massa – vrij, waarna vulkanische velden van basalt ontstonden.­

Maansverduistering.Beeld Roy Keeris

Op zoek naar de Corona Borealis

Volgens Schmidt hebben we sinds het uitbreken van de coronacrisis geboft met de heldere nachten. En mochten er nog vele volgen, dan adviseert hij amateursterrenkundigen in spe vooral om met behulp van een sterrensite, -app of -schijf (zie kader) wat orde te scheppen in de kosmische chaos. “Anders blijft het één grote kerstshow.”

Passend huiswerk voor deze tijd voor wie het C-woord nog kan verdragen: vind het sterrenbeeld Corona Borealis, ook bekend als de Noorderkroon.

De lentesterrenhemel is ondanks de voortreffelijke Venus niet de allerspannendste, zegt Schmidt. Zo is de Melkweg – bomvol sterren en nevels – dit jaargetijde nog nauwelijks te ontwaren, omdat hij zich ter hoogte van onze horizon bevindt.

Beeld Roy Keeris

Een schitterende sterrenregen

Toch valt er de komende tijd met een beetje geluk ander interessants te spotten. Bij heldere weersomstandigheden is vooral komende woensdag, 22 april, de kans groot op een sterrenregen. De jaarlijks terugkerende meteorenzwerm Lyriden laat dan het een en ander vallen. De meteoren – ruimtesteentjes afkomstig van kometen – belanden in de dampkring waar, door het verbrandingseffect, een lichtstreep ontstaat. Beter bekend onder de romantische benaming ‘vallende ster’. Daarbij een wens doen is in dit annus horribilis extra verleidelijk.

In de astronomische wereld wordt echter vooral uitgekeken naar de komst van Atlas, een extreem heldere komeet die eind mei het dichtst bij de aarde staat. “Nederland zit dan eerste rang”, zegt Schmidt. “Omdat we op de juiste breedtegraad verkeren. Atlas is nu in het sterrenbeeld Grote Beer aan de noorderhemel en trekt naar het westen, richting de zon. In het gunstigste geval is hij zelfs – net als de maan – al overdag te zien.”

Of we ons straks inderdaad kunnen vergapen aan Atlas is ondertussen enigszins twijfelachtig. Sterrenkundigen melden dat de klomp van gas, stof en ijs – daarom ook wel ‘vuile sneeuwbal’ genoemd – steeds minder helder wordt. Schmidt: “Atlas is recentelijk ontdekt. Zodoende weten we nog weinig van zijn samenstelling. Als die erg poreus is, zal hij helaas uit elkaar vallen.”

Daar zitten de bijgelovigen onder ons vast niet mee. Kometen staan van oudsher te boek als voortekenen van slechte tijden. Maar – ook zonder een raspessimist te zijn – kun je stellen dat die zich al hebben aangediend.

Hulpmiddelen

Er zijn allerlei apps die helpen de sterrenhemel te doorgronden. ‘Stellarium’ wordt volgens Schmidt gebruikt door veel amateursterrenkundigen. Ook noemt hij ‘Mijn Hemel’ of ‘SkySafari’.

Maar zelf is Schmidt nog steeds fan van de niet-virtuele Sterrenschijf. Daarmee is vrij eenvoudig – met enkele draaibewegingen – voor elk tijdstip de stand van de sterrenhemel vinden. (Verkrijgbaar bij onder meer Bol.com à €11,95)

Websites

• hemel.waarnemen.com

• allesoversterrenkunde. com

• spotthestation.nasa.gov: voor de locatie van ruimtestation ISS, dat in Nederland zeer regelmatig met het blote oog is te zien

• knvws.nl: site van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde met onder meer ook tips voor sterrenkijken tijdens het coronaregime

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden