Op zoek naar groen geld

Geld stroomt niet vanzelf de duurzame kant op. In het begin zijn investeerders met lef nodig, zoals Fred Matser. 'Bankiers moeten eens wat meer naar de vogeltjes luisteren.'

Meer dan 200 snellaadstations voor elektrische auto's wil het jonge bedrijf Fastned langs de snelweg in Nederland neerzetten. Maar waar halen ze het geld vandaan? Voor gewone banken een te riskante onderneming. Flow Fund, geïnitieerd door investeerder Fred Matser, stak er 2,5 miljoen euro in. "Je moet er in geloven. En ik doe dat."

De voormalige projectontwikkelaar Matser is al meer dan 30 jaar filantroop en investeerder in groene en sociale projecten. Hij, en zijn mensen, snuffelen de wereld af op zoek naar verantwoorde bestemmingen voor kapitaal. Geld stroomt niet vanzelf de goede kant op, constateert Matser, inmiddels 70 jaar oud.

Geld is geen doel, maar een middel, vindt Matser. Je kunt er goede dingen mee doen. In zijn ogen is dat handelen in harmonie met de natuur, legt hij uit in zijn tuin aan de rand van een riviertje in Midden-Nederland. "Daar zijn we nu ver van verwijderd, omdat steeds meer mensen in de stad wonen. We hebben geen verbinding meer met de natuur en dus ook niet met de natuur in onszelf. Dat is het gevolg van investeren in zaken die de natuur aantasten. Natuur is niet meer de norm, maar zou dat wel moeten zijn. Bankiers zouden eens meer naar de vogeltjes moeten luisteren om dat gevoel weer terug te krijgen."

Overbrugging

Het verband tussen consumptie en milieuschade dringt niet goed tot ons door, zegt Matser. "We worden door het bombardement aan informatie dat op ons af komt, vooral via reclame, op het verkeerde been gezet, murw. We hollen overal maar achteraan en hebben de rust niet om de juiste keuzes te maken. Ikzelf ben geen uitzondering. Ik rijd auto, heb een mobiele telefoon, zit vaak in een vliegtuig."

Menselijk gedrag veranderen is lastig, weet Matser, zeker als het tegen de stroom in gaat. "Je moet daarvoor uit je comfortzone treden en daar is veel wilskracht voor nodig." Een enquête van Trouw naar vergroening van pensioenen leverde op dat mensen best bereid zijn hun fondsen te laten vergroenen, maar dat het rendement wel heel belangrijk blijft. Volkomen begrijpelijk, vindt Matser. "Ik snap heel goed dat mensen die hun leven hard hebben gewerkt en gespaard voor hun pensioen een goede opbrengst prefereren. Dat gun ik ze ook van harte. Je blijft echter wel vervuilen."

Er zijn wegen om die cirkel te doorbreken. Maar daarvoor moet 'het geld' wel actief op zoek. Mensen kennen, projecten beoordelen, afwegen of het iets kan worden en verlies nemen als het toch mislukt. "Wij stappen in als Flow Fund, of een andere stichting, het verschil kan maken. Als gewone banken of fondsen iets nog niet willen financieren. Het gaat om de overbrugging, daar voorzie ik in. Als het eenmaal loopt, kan iedereen het overnemen."

Matser doet dat met door hem opgerichte stichtingen en ook steeds meer met zijn eigen geld. Die zoeken naar groene en sociale fondsen. "Daarbij gaan we niet primair voor de hoogste opbrengst, want daarmee creëer je weer een nieuw probleem. Ik wil circulaire processen in de economie stimuleren door bedrijven die dat bewerkstelligen te ondersteunen met ons geld. Zo geef je iets terug aan de natuur wat je er eerder aan hebt onttrokken, ziet blije mensen en een bedrijfje dat beklijft."

Pesticiden

Flow Fund bijvoorbeeld heeft geïnvesteerd in twee Britse ondernemingen die de landbouw schoner willen maken. De ene is Exosect, dat producten maakt die het gebruik van pesticiden met 90 procent kunnen terugdringen. De andere is Weedingtech, dat natuurlijke alternatieven zoekt voor onkruidverdelgers. "Beide bedrijven helpen om de wereld een beetje groener te maken", zegt Matser.

De selectie van groene doelen is niet gemakkelijk. Van 1996 tot 2011 had Matser met De Fred Foundation het Startfund, dat zeer vele, kleine projecten, ook sociale, overal ter wereld mede financierde, meestal via schenkingen. Die ambitie heeft hij opgegeven. "We konden niet genoeg betrokken zijn. Het was te veel. Je moet eigenlijk al je klanten goed kennen. Dat is bij het beschikbaar hebben van veel geld een probleem. Dat kun je fysiek gewoon niet behappen." Het ging in dat fonds om vele kleinere bedragen, tot 100.000 euro. Nu investeert Flow Fund meer in de vorm van startleningen, die in principe terugbetaald worden. Daarnaast zijn er de puur filantropische bestemmingen, via andere stichtingen, maar die staan los van de groene projecten.

Voor het groene deel acteert Matser nu gerichter, gesteund door medebestuurder Evert Greup, ex-bankier en econometrist. Zakelijker misschien, maar dat past ook bij de volgende fase van onze aanpak, vindt Matser. Dat de schaal zijn beperkingen heeft, is niet erg. "Kleinschaligheid is op zich geen probleem. Waardencreatie kan ook op kleine schaal plaatsvinden."

Dat is wel een dilemma voor grotere banken, ziet Matser. Het zou helpen als ze hun taak anders opvatten. "Banken zullen het begrip rendement anders moeten definiëren. Niet alleen als financiële opbrengst, maar ook als maatschappelijk winst. Een bank als Triodos is goed bezig. Die kent zijn klanten. Die weet waar het geld heengaat dat de bank is toevertrouwd. De zorgplicht is goed ingevuld. Echter, een beetje meer lef zou ze sieren."

Vergroenen of groeien?

Minder grondstoffen gebruiken, minder vervuilen en afval als hulpbron benutten. Dat is vergroening van de economie. Het klinkt mooi, maar de praktijk is weerbarstig. Veel grondstoffen zijn goedkoop en makkelijk te krijgen, burgers ageren tegen windmolens voor hun deur en regels, gemaakt in een andere tijd, zitten in de weg. In een serie belicht Trouw de obstakels en uitwegen op het pad naar een groene economie. Vandaag deel 5: de groene investeerder moet zijn klanten kennen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden