Op zoek naar een medicijn tegen het haatzaaien

ADRI VERMAAT

Op een bijeenkomst van de organisaties Inclusive Works en Human Rights Utrecht over 'Hate Speech' werd mij gevraagd hoe dit onfrisse fenomeen in de media zou kunnen worden bestreden.

Nu vind ik hate speech een term die niet in het gewone taalgebruik past. De letterlijke vertaling, 'haattoespraak', maakt het er niet beter op. Los van de bekende, juridische haarkloverij weet een breed publiek bij termen als haatzaaien, racisme en discriminatie meteen waarover het gaat. Hate speech doet in eerste instantie denken aan woorden met strafbare inhoud van een omstreden geestelijke of politicus.

De vraag hoe haatzaaien in de media bestreden kan worden, prikkelde. Die prikkel was eerder licht negatief dan positief. Alsof een nieuwskrant niet hoofdzakelijk een signalerende functie heeft en in plaats hiervan als de medicijnman fungeert, die voor alle problemen in de samenleving een probate oplossing kent, of nastreeft.

Een wijkagent belegt toch ook niet een bewonersavond met als inzet hoe in de media allerlei soorten van criminaliteit kunnen worden aangepakt? Natuurlijk, kranten schrijven veel en regelmatig over haatzaaien, racisme en discriminatie.

Aanleiding is altijd een nieuwsfeit, zoals onlangs de stroom van verwensingen uit de rioolput van sociale media aan het adres van presentatrice en politica in spe Sylvana Simons, alsook de cabaretier en in het 'Sinterklaasjournaal' afgetreden Hoofdpiet Erik van Muiswinkel.

In een weliswaar andere context, maar op hetzelfde vlak, lag de discussie rond het etnisch profileren door de politie, met als aanleiding het staande houden van de donkere rapper Typhoon door een over diens dure auto argwanende agent. De media berichtten er uitvoerig over en justitieminister Ard van der Steur nodigde de rapper uit om te helpen bij het uitbannen van etnische profilering.

Wat bij deze drie genoemde incidenten opvalt, is dat het telkens om bekende Nederlanders gaat. Dit terwijl veel meer onbekende Nederlanders slachtoffer zijn van haatmails, bedreigingen en zware beledigingen. Het etnische profileren door de politie? In Rotterdam werd enkele jaren geleden, zonder ophef van media, nog een bebaarde man gestraft omdat hij zich tegen de politie verzette nadat hij, als altijd gekleed in een djellaba, bij een preventieve fouilleeractie voor de zevende keer, op steeds dezelfde locatie de klos was. Hoevelen zullen hem sindsdien bij de rechter hebben gevolgd?

Kranten hebben een maatschappelijke functie. Ze benoemen feiten en onthouden zich, als het goed is, principieel van actiejournalistiek. Er is een dagelijks (hoofd)redactioneel commentaar, waarin de mening van de krant wordt weergegeven.

Verder zijn er columnisten die op persoonlijke titel 'iets' van een bepaald onderwerp vinden, terwijl de opiniepagina's vrijplaats zijn voor uiteenlopende visies en standpunten over zaken die ons allen beroeren.

Met deze uiteenzetting kreeg ik de handen van de deelnemers van het mensenrechtencafé in Utrecht niet op elkaar. Zij hadden gerekend op meer.

Toch heeft de bijna tastbare teleurstelling onder de idealisten in deze verharde samenleving mij weer aan het denken gezet of het tóch misschien anders kan. Hoe kun je lezers goed bedienen en boeien als het onderwerp een aanhoudende, onuitroeibare epidemie van haat, racisme, discriminatie en belediging betreft?

De Franse journalist Antoine Leiris, die op 13 november vorig jaar zijn vrouw verloor bij de terreuraanslagen in Parijs, droeg zaterdag in Letter & Geest een steentje bij in dat zoeken. 'Ik gun jullie mijn haat niet', zei Leiris in het interview nog eens tot de daders. En: 'Ik wil hun alleen niet geven waar ze op uit zijn'.

Zulke interviews doen er aanzienlijk meer toe dan alleen het feitelijk signaleren van haat en ongenoegen. Ze maken de rol van de media betekenisvoller.

Vanwege de vakantie verschijnt komende weken geen rubriek.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden