Op zoek naar een diepere betekenis van het blinde toeval

Nick Broers, Achter Darwins horizon. Een religie voor atheïsten. Damon; 303 blz. euro24,90

***

undefined

De schrijver

Nick Broers is methodoloog en statisticus. Hij werkt als wetenschappelijk onderzoeker en statistiekdocent aan de Universiteit Maastricht.

undefined

Thematiek

De ruimte om te geloven dat het leven zin en betekenis heeft, is voor redelijke en weldenkende mensen gereduceerd tot vrijwel nul, zo stelt Broers. Zeker onder wetenschappers, de beroepsgroep waartoe de auteur zich ook rekent. Voor een middeleeuwer was het nog volstrekt logisch om te geloven dat God alle facetten van het leven beïnvloedt. Maar sinds de Renaissance kent de westerse wereld voortdurend wetenschappelijke revoluties. De rol van God is daardoor gekrompen tot minimale proporties. Helemaal sinds Darwin zijn evolutietheorie presenteerde. Hij heeft laten zien dat het leven het resultaat is van een lang proces van blind toeval en willekeur. De gedachte dat het leven een diepere zin en betekenis heeft, wordt vandaag de dag in het door de natuurwetenschappen gedomineerde wetenschappelijke bedrijf dan ook afgeserveerd als een pseudovraag. Broers betreurt dat. Hij denkt dat een redelijk, weldenkend mens nog wel degelijk ruimte heeft om te vragen naar de zin van het leven.

undefined

De uitwerking

Dat het bewijs voor de evolutietheorie overweldigend is, onderschrijft Broers volledig. God opnieuw introduceren of een 'hogere autoriteit achter de geschiedenis' aanwijzen vindt hij dan ook flauwekul. De enige manier om de zinvraag aannemelijk te maken is volgens hem een diepere betekenis toe te kennen aan het blinde toeval. Kan dat? Volgens Broers wel. Natuurwetten hoeven bij Broers niet te worden bijgesteld. Er zijn aanwijzingen, zo betoogt hij, dat er wel degelijk toeval is waar te nemen in de evolutie waaraan je betekenis en zin kunt toekennen. Ter onderbouwing van zijn stelling refereert hij aan een onderzoek met bacteriestammen, waarbij in korte tijd talloze elkaar opeenvolgende generaties kunnen worden bestudeerd. Het toeval blijkt over rare eigenschappen te beschikken. Van elkaar geïsoleerde populaties blijken zich min of meer op dezelfde wijze ontwikkelen. Hieruit leidt Broers af dat de uiteindelijke verschijning van de mens mogelijk ook minder verrassend is dan gedacht. Zo heeft hij nog wat voorbeelden. Dit besef van 'schijnbaar betekenisvol toeval' kan volgens hem een mystieke ervaring vormen.

undefined

Kenmerkend citaat

'De vraag naar de diepere zin van het bestaan kan door een redelijk mens uitsluitend gesteld worden in een universum waarin het toeval, de grillige random flux temidden waarvan ons bestaan zich afspeelt, betekenisdragend kan zijn.'

undefined

Reden om dit boek niet te lezen

Broers brandt zijn vingers niet aan al te grote uitspraken. Dat is erg verstandig van hem. Toch blijft het hierdoor erg hypothetisch. 'De Ultieme Vraag naar de zin en betekenis van het bestaan, laat zich niet beantwoorden', schrijft hij aan het eind. De lezer voelt zich daardoor wel wat bekocht, zeker met een boektitel die zo stellig 'een religie voor atheïsten' belooft. Er blijft ook nog een andere vraag open staan. Stel dat evolutionaire ontwikkelingen zich toch in een 'betekenisvolle' richting bewegen, waarom zou je daar dan een diepere zin aan toe moeten kennen?

undefined

Reden om het boek wel te lezen

Broers onderbouwt zijn betoog grondig. Hij doet geen grotere uitspraken dan hij hard kan maken. Zijn betoog is keurig onderbouwd met argumenten. De lezer kan dus goed beoordelen of het zin of onzin is wat Broers schrijft. Daarin wijkt hij sterk af van anderen die 'zin' aanbieden, bijvoorbeeld goeroes als Deepak Chopra en de schrijvers van het esoterische lectuur als 'De Celestijnse belofte'.

Broers zet zich op niet ongeestige wijze af tegen dit soort personen. Anders dan bij hen komen er in dit boek niet een soort god, hogere machten of inzichtbare energieën om de hoek kijken. Broers probeert zich aan de empirisch toetsbare werkelijkheid te houden, wat (helaas) eerder uitzondering dan regel is in het genre van het zingevingsboek.

Bovendien is het boek uitermate onderhoudend. Vooral de eerste helft, waarin hij in vogelvlucht de intellectuele geschiedenis van de westerse wereld navertelt.

undefined

Trouw tipt religie

1. God. Voor zoekers, twijfelaars, gelovigen en atheïsten Frédéric Lenoir

*****

2. Verbinden en verdiepen. Dominicus Amsterdam: Kerk in beweging.

****

3. Tegendraads en bij de tijdWim Dekker

****

4. Achter Darwins horizon. Een religie voor atheïsten Nick Broers

***

5. Afgedwaald. Op zoek naar een weg terug naar Rome Kees Schaepman

***

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden