Op zoek naar die extra 10 procent

Drummer/componist Felix Schlarmann. ( FOTO JÿRGEN CARIS, TROUW) Beeld
Drummer/componist Felix Schlarmann. ( FOTO JÿRGEN CARIS, TROUW)

Jazzfans en -haters kunnen hun hart ophalen op Utrecht Jazz Fest. Drie jonge bandleiders zien dit festival als een extra sport op de ladder naar boven.

Armand Serpenti

Het Utrecht Jazz Fest heeft dit jaar als thema Jazz with a bite! Een verrassend en gepeperd programma met meest Europese jazz en impro. Vanavond de kick-off met de lancering van drie young professionals en hun bands.

Het SJU Jazzpodium, Vredenburg, RASA en het Utrechts Conservatorium serveren een likkebaardende variëteit op en over de randen van de jazz, stevig, scheurend, rond, rafelig, introspectief, complex en swingend als een drilpudding.

Voor de fijnproevers zijn er basklarinetkunstenaar Jason Stein, saxlyricus Peter van Bergen, Jan Garbarek met zijn uitgerekte, transparante saxlijnen, de frivole humorjazz van pianist Michiel Braam en het kwartet van Ad Colen, dat de doorwrochte composities van de Utrechtse bandleider/saxofonist pittig op de planken zet. Anarchistische vrijheid en door de mangel gehaalde wereldmuziek klinkt onder de noemer I hate jazz! De internationale ambities van het nog weinig bekende Clean Feed Records krijgen vorm met artiesten uit de stal van dit Portugese label.

Net of nog net niet aan Nederlandse conservatoria afgestudeerde bandleiders bijten vanavond de festivalspits af: drummer/componist Felix Schlarmann en de componerende saxofonisten Mischa van der Wekken en Jon Bittman.

Felix Schlarmann: „Hoe ik mijn muziek typeer? Geen idee, wat is jazz? In mijn kwintet (piano, bas, drums en twee saxen, red.) kan dat keihard knallen zijn, maar meestal klinken we open, sferisch, transparant. Het begint met een klein gegeven dat we live steeds verder uitbouwen. Ik componeer op de piano, maar ben geen toetsenwonder. Dat maakt mijn insteek fris. Ik houd niet van ingewikkelde harmonieën en rare maatsoorten. Voor een drummer schrijf ik melodieus en ik probeer melodieus te drummen. Onze bandklank is kleurrijk, mede dankzij de twee saxen die regelmatig langs en door elkaar bewegen. Door mijn stukken eenvoudig en open te houden ontstaat er veel vrijheid op het podium. De kunst is niet verleid te worden tot een vertoning van technische virtuositeit, maar ruimte op te zoeken. Een goed gemikte klap, een trefzekere noot volstaan om de richting neer te zetten. De rest is energie. Die moet direct en ongehinderd door ingewikkelde changes van het podium dampen.”

Waar Schlarmann zijn conservatoriumopleiding in Amsterdam volgde, deed saxofonist Mischa van der Wekken dat in Den Haag. Beiden zagen de noodzaak verder te studeren in het buitenland.

Mischa van der Wekken: „Het niveau in Amsterdam en Den Haag is hoog, je leert er je klassieken en de ins en outs van je instrument, het zijn echte vakopleidingen. Maar je creativiteit kun je er moeilijk kwijt. Daarvoor moet je naar bijvoorbeeld New York, naar de Manhattan School of Music waar Felix studeerde of het Franse Conservatoire de Paris, waar ik lessen volgde. Dat zijn ware kunstacademies. Je komt er niet om les te nemen op je instrument, maar om te leren wat ermee te doen. We kregen wagonladingen componeeropdrachten en probeerden met elkaar onze ideeën uit in talloze formaties. Daar ontstonden veel van de stukken van mijn twee jaar terug verschenen debuut-cd ’Momentum’.”

Luisterend naar deze plaat, die je onder de noemer modern creative kunt scharen, glijdt de zachte, ronde toon van Van der Wekkens tenorsax je oren binnen. Hoe cultiveer je zo’n geluid?

„Dat is voor een belangrijk deel aangeboren. Het heeft voor alles te maken met je fysiek, je bouw, keelholte, dat soort zaken. Ik hoor vaker dat ik een warme klank heb, te wollig vind ik zelf. Ik zou het liever wat helderder hebben, zodat het allemaal een tikje dynamischer klinkt. Het mag meer ballen hebben. Daar ben ik inmiddels voor een deel in geslaagd, speel nu wat rafeliger. Je kunt een eind komen door te experimenteren met je materiaal, mondstukken, rieten, saxtypen. Dat levert misschien net die extra tien procent op waarnaar je op zoek bent.”

Jon Bittman: „En je moet voortdurend oefenen met je embouchure, de manier waarop je blaast is nog bepalender voor je sound dan een mondstuk of riet. Ik zou bijvoorbeeld best willen klinken als Cannonball Adderley, een van mijn inspirators. Zelfs als ik op zijn sax zou spelen, met zijn mondstuk en riet, dan nog klink ik heel anders. De saxofoon versterkt het geluid dat je maakt met mond en keelholte, zo is de klank al snel persoonlijk. Mijn toon? Hard! Ik ben erg van de straight ahead jazz. Je mag het hardbop noemen, met een scheut soul. Maar het belangrijkste idee achter mijn muziek is, net als bij Felix, het geven van energie. Dat doe ik liefst met stevige muziek, lekker scheuren, voluit en meestal snel, on the top of my lungs.”

Bittman kwam vier jaar geleden van New Jersey via New York naar Utrecht om hier aan het conservatorium te studeren. In tegenstelling tot Schlarmann en Van der Wekken kon Bittman er zijn creatieve ei wel kwijt. „Ik kreeg veel vrijheid en de stijl die ik graag speel werd flink gestimuleerd.”

Uit alle delen van de wereld komen jonge musici naar de Nederlandse conservatoria, die met hun jazz- en wereldmuziekopleidingen internationaal in hoog aanzien staan. Elk jaar leveren de opleidingen flink wat talent, terwijl er meer podia verdwijnen dan er bij komen. Je onderscheiden van de rest lijkt de sleutel tot succes.

„Maar je moet wel oppassen dat je bij jezelf blijft”, weet Schlarmann. „Veel musici maken de fout dwangmatig origineel te zijn, dan klinkt het al snel gekunsteld.” „En je moet niet moeilijk doen over schnabbels”, stelt Van der Wekken. „Ik heb zelfs met Vader Abraham gespeeld. Tegelijkertijd moet je blijven bouwen aan je eigen luchtkasteel en hopen eens daarin te kunnen wonen. Ons optreden tijdens het Utrecht Jazz Fest is alvast een extra sport op de ladder naar boven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden