Op zoek naar de lichte literatuur

Het leven is al zwaar, laat de literatuur licht zijn. Dat was de afgelopen dagen het thema op literatuurfestival Wintertuin in Nijmegen, naar een 'vermeend' citaat van zeer korte verhalenschrijver A.L. Snijders. Vermeend, want de auteur weet niet meer of, wanneer en waar hij de regel schreef. "Ik zal de zin vast geschreven hebben maar ik kon het nergens meer vinden. Ik had hem misschien beter kunnen omkeren: het leven is al licht, laat de literatuur zwaar zijn", zegt de 76-jarige schrijver. Snijders zit gezellig met Arjan Ederveen te keuvelen in de artiestenfoyer van het Nijmeegse Theater Lindenberg, één van de locaties van Wintertuin. De twee kennen elkaar al jaren. Op de vraag waar zij aan denken bij de term lichte literatuur, komen de mannen daar niet een, twee, drie uit. "Remco Campert?", roept Snijders. "Annie M.G. Schmidt?", oppert Ederveen. "Toon Hermans? Of is dat te licht? Keukenromannetjes dan!"

Keukenromannetjes. Daar noemt Ederveen wat. Veel lichter dan de boekjes met die knappe, half ontblote specialist uit het ziekenhuis op de voorkant, worden ze niet gemaakt.

Hoewel.

Filosofe Marjan Slob merkte jaren geleden bij zichzelf dat ze moest toegeven hartstikke verslingerd te zijn geraakt aan de boekjes uit de Bouquetreeks, ook wel keuken- of doktersromannetjes genoemd. Ze vroeg zich af wat dat toch was, die hang naar zulke verhalen, waarin het man-vrouw beeld, laten we zeggen, nogal onveranderlijk wordt neergezet. Slob schreef er 'Foute fantasieën, of kleine filosofie van de ontvankelijkheid over' In 2007 was dat. Nu, op Wintertuin 2013, houdt ze een lezing over het fenomeen.

Vooraf zegt ze: " Ik heb het niet empirisch onderzocht, het was meer een persoonlijke zoektocht. Ik ontdekte van alles, bijvoorbeeld dat het genre ooit in de markt is gezet door een slimme salesman van zeepconcern Procter & Gamble."

Het is pulp, puur bedoeld om gedachteloos te consumeren, vond ze zelf ook aanvankelijk. Maar gaandeweg, hoe meer ze het fenomeen onder de loep nam, merkte ze dat het zogenaamde lichte effect van die romannetjes juist behoorlijk zwaar uitpakte: "Ik kreeg er steeds meer een hekel aan en dat zat hem vooral in de ondergeschikte rol van de vrouw in die reeksen. Zo ben ik helemaal niet. Waarom wil ik dit, zo vroeg ik me af. De fantasie die erin wordt uitgeleefd blijft bovendien nog eens heel lang hangen."

Volgens Slob volgt de bestseller-trilogie ' Vijftig tinten' goeddeels hetzelfde patroon. "De altijd vrouwelijke hoofdpersonages in die boeken worstelen voortdurend met de vraag: hoe blijf ik overeind nu die geweldige maar tegelijkertijd botte man in mijn leven is gekomen? Dat wordt vervolgens steeds herhaald, wat het effect nog vergroot. Freud zou zeggen: een verhaal dat herhaald wordt, dat heet een trauma."

Toch pleit Slob niet voor emancipatie van het genre. Omdat er volgens haar in zulke lichte literatuur ook veel ontspanning en genot zit.

A.L. Snijders gelooft dat hij zijn eigen literatuur niet zo licht vindt: "Omdat ik een tobber ben. Ik heb mijn boeken wel eens zien staan op de afdeling dadaïsme. Dat vond ik een groot compliment. Dadaïsme is natuurlijk licht, maar je kunt het tegelijkertijd net zo zwaar maken als je wilt."

Later op de avond wandelt schrijfster en columniste Maartje Wortel nog even binnen. Zij vormt op festivals als deze vaak een literair podiumduo met A.L. Snijders. Maar voor het zover is wil de reporter van Trouw nog even antwoord op de volgende vraag aan Wortel: wat gaat er door je heen als je denkt aan lichte literatuur?

Want het moest een lichte avond worden.

"Ik denk" , zegt Wortel, "dat lichte literatuur helemaal niet bestaat. Hoe licht van toon ook, er is geen schrijver die het leven lichter maakt. Je kunt literatuur als lezer wel als licht ervaren, bijvoorbeeld als je je begrepen voelt wanneer je een verhaal leest."

En zo had iedereen zijn of haar gedachte over uiteindelijk die vermeende zin van A.L. Snijders. Het slotwoord is aan Marjan Slob: "Ik denk dat lichte literatuur niet verrassend is. Dat stelt op een bepaalde manier gerust."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden