Op zoek naar de geschikte koper

Help, de Nederlandse landelijke kranten komen in buitenlands bezit. De vraag is of dat erg is -en of er een alternatief is.

Kamerleden, D66-fractievoorzitter Boris Dittrich voorop, maken zich zorgen over de mogelijkheid dat NRC Handelsblad, Algemeen Dagblad, De Volkskrant en Trouw in buitenlandse handen komen. Het oranjegevoel, dat eerder opspeelde bij de verkoop van Fokker en KLM, wordt weer eens van stal gehaald. Rijkelijk laat dit keer, want de aanstaande verkoop van een meerderheidsbelang in uitgeversconcern PCM staat al geruime tijd op de agenda.

Binnenkort moet duidelijk worden wie de nieuwe grootaandeelhouder wordt. Van de dertien gegadigden zijn er nog maar enkele serieus in de race. Volgens ingewijden spelen vooral buitenlandse investeringsmaatschappijen en een enkele krantenuitgever nog mee. Zij zouden een meerderheidsbelang van circa 65 procent in PCM kunnen kopen, voor enkele honderden miljoenen euro's. Het is nog maar de vraag of dat bedrag hoger zal zijn dan de 380 miljoen euro die de Perscombinatie (Volkskrant, Trouw en toen nog Het Parool) in 1995 betaalde voor de Nederlandse Dagbladunie (NRC en AD).

Toen werden ook drie geldschieters in huis gehaald. Verzekeringsmaatschappij Nationale Nederlanden (onderdeel van ING) bezit 22 procent van de aandelen PCM, collega Aegon 7 procent en investeringsmaatschappij NIB 6 procent. Drie Nederlandse bedrijven die alleen vanwege het rendement deelnemen. Zij krijgen volgens afspraak jaarlijks miljoenen van PCM, ook al maakt het concern geen winst. Dat is al reden voor PCM om van deze regeling af te willen. Bovendien kunnen ING, Aegon en NIB over een jaar hun pakketten verkopen aan de hoogste bieder, zonder zich druk te maken over diens plannen met de uitgever.

PCM heeft dus het initiatief genomen om een geschikte koper te vinden, in samenwerking met de andere aandeelhouders: drie stichtingen die de identiteit van de kranten moeten bewaren. De grootste, de Stichting Democratie en Media (SDM), is bereid een deel van haar huidige meerderheidsbelang op te geven. Maar daar moeten wel harde garanties tegenover staan, zegt secretaris Theo Strengers van SDM. ,,Al twee jaar geleden hebben wij gezegd dat we bereid zijn onze meerderheid op te geven, onder bepaalde voorwaarden. Dat houdt in dat we als stichtingen in ieder geval een aandeel van 35 procent willen houden.'' Voldoende om een wijziging van de statuten van PCM tegen te houden. In de statuten zijn de doelstellingen van het concern vastgelegd, zoals het bevorderen van de pluriformiteit van de pers.

Maar een stevig aandeel in PCM is niet de enige garantie die Strengers wil. ,,Om zekerheid in te bouwen met betrekking tot de kranten, willen we ook nog een prioriteitsaandeel. Daarmee willen we een aantal zaken verzekeren: het behoud van de titels, de rechten op die titels en inspraak bij koerswijzigingen.'' Maar wat zijn dergelijke afspraken nog waard als het geruime tijd slecht blijft gaan met een krant? Strengers: ,,Het worden harde voorwaarden, juridisch is dat allemaal te regelen.'' Alle PCM-kranten moeten volgens Strengers onder deze garanties vallen, ook het AD -dat volgens ingewijden minder zekerheid dreigt mee te krijgen. De Rotterdamse krant kampt al jaren met teruglopende lezersaantallen.

Toen PCM in 1995 in zee ging met de drie geldschieters, was het idee dat zij op termijn weer uitgekocht konden worden. Maar daar is het nooit van gekomen. Toen het concern nog winst maakte, werd er veel geld gestoken in veelbelovende ontwikkelingen die later toch niet zo rendabel bleken -zoals het internetproject PIM- en vanaf 2000 smolten de winsten van PCM weer weg.

Kranten uitgeven is zelden een zeer winstgevende activiteit. In Nederland zijn de rendementen eigenlijk alleen hoog bij regionale kranten met een overzichtelijk gebied waar veel mensen een abonnement hebben. Wegener, de grootste uitgever van regionale kranten, probeert daarom titels samen te voegen of meer te laten samenwerken. De Telegraaf is de enige krant die in het hele land echt een sterke positie heeft.

PCM heeft, dankzij de stichtingen, andere doelen dan alleen winst maken. Toch zoekt het concern al jaren naar middelen om niet alleen van de conjunctuurgevoelige krantenmarkt afhankelijk te zijn. Een aantrekkelijke optie is het uitgeven van educatieve boeken, een zeer stabiele winstmaker die nauwelijks benvloed wordt door de stand van de economie. PCM is al eigenaar van de educatieve uitgeverij Thieme en probeerde tot twee keer toe concurrent Malmberg binnen te halen. De hoop is nog niet vervlogen, zo bevestigt een woordvoerder van PCM. ,,Malmberg is en blijft een heel interessante partij.''

Dat maakt de Britse investeringsmaatschappij 3i tot een aantrekkelijke partner voor PCM. In 2001 wist 3i Malmberg voor de neus van PCM weg te kapen en nu wordt het bedrijf genoemd als een van de gegadigden. Zo zou Malmberg alsnog binnengehaald kunnen worden.

PCM-topman Theo Bouwman zou een voorkeur hebben voor een kapitaalkrachtige partner, die PCM financieel echt wat te bieden heeft. Naast 3i is dan CVC, een andere Britse investeringsmaatschappij, ook interessant. CVC is bovendien eigenaar van Veen Bosch & Keuning, dat ook educatieve boeken uitgeeft. Maar er zijn meer geïnteresseerde investeringsmaatschappijen, zoals Apax en Providence uit de VS en het Britse Candover.

Voor Strengers is de versterking van de educatieve uitgeverij een interessant gegeven, maar hij benadrukt dat het niet bepalend is bij de selectie van de nieuwe aandeelhouder. ,,Je moet ze beoordelen op hun gehele bijdrage.'' Zijn voorkeur gaat uit naar een bedrijf dat vooral kennis en know how meebrengt op het gebied van uitgeven. ,,Dan gaat het om de technische aspecten van het uitgeven, niet om de inhoudelijke kant. Of het een Nederlandse of buitenlandse partij is, speelt voor ons geen rol. We zijn niet bevreesd voor hun invloed.''

Dat sentiment heeft elders in het land wel de kop opgestoken. Wegener-topman Jan Houwert uitte onlangs zijn zorgen over de toekomst van PCM, als het bedrijf in buitenlandse handen terechtkomt. ,,Je kunt je afvragen hoe waarachtig dat sentiment is'', zegt Strengers. Hij vermoedt dat Houwert en zijn collega's van De Telegraaf, die direct instemden met de zorgen over PCM, slechts in delen van het concern geïnteresseerd zijn. Wegener zou belangstelling hebben voor het Rotterdams Dagblad en wellicht het AD, De Telegraaf heeft al eerder belangstelling getoond voor NRC Handelsblad.

Beide concerns kunnen PCM niet in zijn geheel overnemen, vanwege een afspraak tussen de Nederlandse krantenuitgevers: Niemand mag meer dan eenderde van de markt in handen hebben, en alle drie zitten ze niet ver van die grens af. De Nederlandse Mededingingsautoriteit zou een fusie van twee van de drie grote krantenuitgevers nooit toestaan, zo is de verwachting. Opsplitsing van PCM is voor Strengers absoluut geen optie. Hij benadrukt de ,,enorme meerwaarde'' van de combinatie, vanwege de ,,financiële kracht en de onderlinge solidariteit''.

Een grote buitenlandse uitgever zou wel in PCM als geheel kunnen deelnemen. Maar dreigen de PCM-kranten dan in handen te vallen van types als Rupert Murdoch of Silvio Berlusconi, die hun kranten schaamteloos voor politieke doelen inzetten? ,,Zoiets zouden wij radicaal afwijzen'', verzekert Strengers. ,,Het idee dat iemand als Berlusconi hier binnenkomt? Geen sprake van. We mogen nooit voorbijgaan aan het bestaansrecht van dit concern: de pluriformiteit van de pers.''

'Beschaafde' belangstelling uit het buitenland is er gelukkig ook nog. Zo wordt De Persgroep genoemd, een Belgische krantenuitgever die vorig jaar al een belang nam in de voormalige PCM-krant Het Parool. ,,Ik begrijp dat ze bij Het Parool niet ontevreden zijn'', zegt Strengers. ,,Ze laten zich daar heel positief uit over De Persgroep.'' Ook de naam van de Noorse uitgever Schibsted, die eerder kranten in Zweden overnam, doet de ronde.

De vraag is wel waar dergelijke bedrijven het geld voor een meerderheidsbelang in PCM vandaan halen. Strengers sluit de komst van een investeringsmaatschappij daarom niet uit. Zo'n bedrijf stapt slechts voor een bepaalde periode in, om dan weer afscheid te nemen, het liefst met winst. Bij 3i ligt de gemiddelde duur van een deelneming op zes jaar. Na vertrek van een investeringsmaatschappij is een beursgang van PCM de meest waarschijnlijke uitkomst, meent Strengers. ,,Daar zullen wij ons ook niet tegen verzetten -als er maar heldere en duidelijke afspraken gemaakt worden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden