Op weg naar het bestaan van God

Bestaat God? Bestaat Jezus? Veel mensen antwoorden alsof het om een meerkeuzetoets gaat: ja/nee/geen mening. Maar zo werkt het niet. Om te ontdekken dat Amerika bestaat, moest Columbus bijna veertig dagen over de oceaan zeilen en zichzelf veel ontzeggen.

Zoiets geldt ook voor het bestaan van God. Daaraan gaat een reis, een voorbereiding vooraf waarin we loskomen van onszelf, vooral van onze behoefte aan zekerheid en een antwoord op dringende vragen. Hoezeer die het zicht kunnen vertroebelen, blijkt uit een berucht interview met de Britse atheïst en komiek Stephen Fry: 'Waarom zou ik een grillige, gemene, stomme god respecteren? Die een wereld creëert vol onrechtvaardigheid en lijden?' God voldoet niet aan zijn verlangen naar een wereld zonder pijn en kan daarom niet bestaan. Dat is hetzelfde als beweren dat iemand niet bestaat omdat die geen pleister op jouw wond wil plakken.

We kunnen pas ontdekken dat God bestaat als we vrijer worden van onze wensen en verlangens. Dan worden ze op een heel andere en royalere manier vervuld dan we voor mogelijk hielden. Columbus bad tot God dat hij de weg naar Indië zou vinden, maar kwam terecht in Amerika. Een compleet 'nieuwe wereld'.

Binnenkort eet ik geen chocola meer. Waarom? Omdat de Veertigdagentijd begint. Ik stop met mijn kleine verslaving om vrij te worden van de tirannie van mijn behoeften die het zicht op God belemmeren. De Franse filosofe Simone Weil schreef: 'Wij moeten op alle mogelijke manieren in de ware God geloven, behalve dat hij niet bestaat omdat we nog niet het punt hebben bereikt waarop hij zou kunnen bestaan.'

We kunnen niet om onszelf heen. We dienen te veranderen om het punt te bereiken waarop God kan bestaan. Geloof komt voort uit de oefening van aandacht en gebed, zoals in een kerkdienst. Ja, met aandacht leven is al gebed, zegt Simone Weil. Aandacht verlegt onze blik namelijk naar iets of iemand buiten onszelf, waardoor we open worden voor het bestaan van God. Wie zonder gebed iets beweert over God, is als een Columbus die nooit vertrokken is en in zijn luie stoel blijft discussiëren of Amerika bestaat of niet.

De Veertigdagentijd, die morgen begint, is een reis. Het proces waarin ik loskom van mijn obsessie met chocola en God 'zoeter dan honing' wordt, heet van oudsher de spirituele weg of de weg van heiliging. Die brengt ons dichterbij het bestaan van God. 'Christus zelf kwam en nam bezit van mij', ontdekte Simone Weil verrast.

'Hoe kan God bestaan als er zoveel ziekte en kwaad is?' vraagt Stephen Fry. Voor het antwoord put Weil, eens zelf een ongelovige en erg begaan met mensen die lijden, uit haar Joodse traditie. Om de wereld te scheppen, zegt ze, moest God zichzelf deels terugtrekken om ruimte te maken voor de aarde, de mensen en dieren. Alles wat geschapen is, is daarom per definitie niet God, niet heilig en volmaakt. Vandaar dat er in de wereld ziekte, honger en strijd kunnen zijn.

Ons vasten is een echo van Gods vasten. In zijn zelfbeperking ziet hij immers af van zijn almacht om ruimte te maken voor ons. Zo heeft God het punt bereikt waarop wij kunnen bestaan. Nu wij nog, naar hem toe. En naar elkaar, zodat mensen ook van ons ruimte krijgen om te bestaan en het eindelijk vrede wordt.

De zelfbeperking van de Veertigdagentijd is niets minder dan een reis naar een werkelijk 'nieuwe wereld'.

Iemand een stukje chocola?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden