Op weg naar de ideale academie

Vandaag bespreekt de Tweede Kamer de notitie van staatssecretaris Nuis over het kunstvakonderwijs. Als het aan beeldend kunstenaar Henk Ovink ligt, kan het huidige aantal academies worden gehalveerd tot zes. Maar die moeten er dan wel heel anders uitzien dan de bestaande instellingen.

De huidige discussie over het kunstonderwijs wordt gevoerd aan de hand van het visitatierapport van de HBO-raad en de notitie 'Herstructurering kunstvakonderwijs' van staatssecretaris Nuis. Een eigen stuk van de HBO-Raad en het Overleg Beeldend Kunstonderwijs (OBK) over de stand van zaken in het (beeldende) kunstonderwijs en de voorziene ontwikkelingen bezit een hoog zichzelf-op-de-borst-klopperig gehalte. Te weinig wordt benadrukt dat de huidige status quo niet een ideale is voor het kunstklimaat en de studenten. Dat de academies zichzelf het liefst in stand willen houden is begrijpelijk, maar dat daarmee voorbij wordt gegaan aan reële behoeften is onaanvaardbaar.

Als er na al deze rapporten, statistieken en (zelf)reflecties slechts kan worden geconcludeerd dat de overheid 25 miljoen heeft bezuinigd op het kunstonderwijs en dat het kunstonderwijs zelf is vergeten de hand in eigen boezem te steken, dan is dat niet alleen een gemiste kans, gezien de mogelijkheden tot verandering die de ontstane discussie heeft geschapen, maar ook een doodzonde.

De vele academies, verspreid over het hele land, bieden een ruim scala aan opleidingen en invullingen. De wijze van benadering verschilt nogal eens en zorgt voor een grote diversiteit in het aanbod. Er is veel overlap doordat bepaalde disciplines nu eenmaal op eenzelfde wijze onderwezen kunnen of moeten worden. De academie, basis voor alle opleidingen, is een combinatie tussen een topografische kaart en de gouden gids van de kunsten. Het aanbod is groot, de mogelijkheden oneindig, maar de structuur, het stratenplan, bepaalt de richting.

Docenten bepalen vaak het gezicht, de aard en de inhoud van het curriculum. Echte doelstellingen en studie-opzetten bestaan vaak niet en als ze bestaan zijn het vlaggen die de lading niet dekken en slechts wapperen vanwege hun mooie kleuren. Het kunstonderwijs onttrekt zich aan de regels. Juist de diversiteit levert volgens velen de basiskwaliteit van de academies.

De academies leiden op tot het zelfstandig kunnen uitoefenen van de beroepspraktijk als beeldend kunstenaar, vormgever, fotograaf. Deze voorbereidende functie van de academie vinden we vaak niet terug in het curriculum. Daar waar de academies als het ware een oudertaak vervullen, het begeleiden tot de volwassenheid, onttrekken ze zich meteen aan deze verantwoordelijkheid door slechts een partiële 'opvoeding' te geven.

De ideale academie is er mijns inziens één die met een breed aanbod aan opleidingen, de studenten in theoretische, praktische, inhoudelijke en beroepsmatige kennis en vaardigheden onderwijst. Deze academie heeft een grote zelfstandigheid en een eigen gezicht. Ze is regionaal, landelijk en internationaal verankerd in de kunstensector. Ze heeft een zeer goed geoutilleerd gebouw met ateliers, gastateliers, werkplaatsen. Ze onderhoudt intensieve contacten met de diverse culturele, regionale instellingen en beoefent een twee-richtingverkeer met de nabije universiteit(en). Ze zorgt voor afstemming en overleg binnen het gehele kunstonderwijs met de andere academies en de overheid. Ze heeft een toetsbaar beleidsplan met doelstellingen voor de academie als geheel en voor de diverse opleidingen afzonderlijk. Ze zal zichzelf toetsen op dit beleidsplan. Ze heeft een kwalitatief sterk maar wisselend docentenkorps, aanstelling vinden plaats op basis van een vierjarig contract (mogelijk één keer te verlengen). Ze wisselt docenten uit met andere academies, nationaal en internationaal. Ze schuwt verandering niet maar niet om de verandering maar vanwege mogelijke kwaliteitsverbeteringen. Ze zorgt voor een strenge selectie, eventueel gekoppeld aan een vooropleiding. Ze zorgt voor een actief lezingen-, symposia-, gastdocenten- en uitwisselingsprogramma.

Kortom, ze is een academie die met beide benen in de kunstwereld staat, die het hoofd niet in de wolken heeft zitten en die bovendien de nodige zelfreflectie niet schuwt.

Deze academie is een regionale instelling, in tegenstelling tot de huidige, stedelijk gebonden instellingen. Dat betekent dat het huidige aanbod van academies gehalveerd zal kunnen worden, om te beginnen door samenwerking. Men moet zich durven afvragen hoeveel academies een land als Nederland kan gebruiken. Deze vraag wil ik hier vanuit mijn eigen standpunt wel beantwoorden, wetende dat dergelijke speculaties in het Nederlandse kunstenveld 'not-done' zijn.

Nederland kan volstaan met zes academies, een halvering van het huidige aanbod. Dit is allerminst een ontzegging van het recht op onderwijs voor de aankomende studenten, maar een streven naar kwaliteit. Deze zes academies, gevestigd in de verschillende regio's, bieden de studenten professioneel onderwijs. Zij staan onder landelijke regie van het ministerie van OCW maar hebben een eigen autonome inbreng daarin. Ze onderhouden goede contacten met elkaar, op het gebied van beleid, statistieken, ontwikkelingen en invullingen van de diverse curricula. Ze mogen niet uitgroeien tot mega-instituten maar hebben minimum en maximum bezettingscijfers, zowel voor de academie als geheel alsook voor de diverse opleidingen. Deze laatste cijfers worden minder stringent gehanteerd, onder andere omdat de golfbeweging in de interesses van de studenten een gegeven is.

Zo'n academie zal er niet van de ene op de andere dag komen. Daartoe zal er eerst heel wat moeten worden veranderd. Dat proces is reeds in ontwikkeling.

De auteur is beeldend kunstenaar en lid Beeldende Kunst Overleg van de Federatie van kunstenaarsverenigingen. Hij schreef dit stuk op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden