Op weg en spoor blijft het druk en onrustig

Wat hebben de bewindslieden van Rutte II bereikt? Ze verdedigen waarschijnlijk voor het laatst de begroting van hun departement: in maart zijn er verkiezingen. Vandaag: minister Melanie Schultz (VVD) en staatssecretaris Sharon Dijksma (PvdA) van infrastructuur en milieu.

Diederik Samsom, PvdA-leider, ingenieur en een van de architecten van dit kabinet, vergelijkt Nederland liefst met een auto. In 2012 lag de economie nog op haar gat. Pijnlijke ingrepen rond de zorg en woningmarkt volgden. De auto is de afgelopen vier jaar "uit het ravijn getrokken", zei Samsom begin dit jaar in deze krant. De wagen staat, na driftig gesleutel, weer op de weg. Tijd om gas te geven.

Gas geven, een uitspraak die wel besteed is aan de huidige minister van infrastructuur en milieu. Dankzij Melanie Schultz mag die auto van Samsom inmiddels op vele trajecten 130 kilometer per uur rijden. Het is de bedoeling dat deze snelheid straks op 77 procent van de snelwegen is toegestaan. De VVD-minister streeft naar een "eenduidig beeld" op de Nederlandse weg: 130 is de norm, tenzij dit uit oogpunt van natuur of veiligheid niet mogelijk is.

Vandaag begint Schultz aan haar laatste begrotingsdebat, ze heeft aangekondigd na de verkiezingen Den Haag te zullen verlaten. De VVD-minister zal ongetwijfeld benadrukken wat ze allemaal heeft gedaan aan de vlottere doorstroming op de Nederlandse wegen. "In deze kabinetsperiode realiseren we 717 kilometer aan extra rijstroken", schreef de minister op Prinsjesdag aan de Tweede Kamer.

Eindelijk is de A4 tussen Delft en Schiedam doorgetrokken, waardoor de immer drukke A13 wordt ontlucht. Het grote wegverbredingsproject A1/A6/A10 krijgt vorm. De A5 is gereed. Schultz opende de afgelopen jaren de ene na de andere weguitbreiding en ze kondigt nieuwe wegenprojecten aan: knooppunt Hoevelaken, de verbindingsweg A13/A16, de Blankenburgtunnel bij de Rotterdamse haven.

Ondanks het lijstje met nieuw asfalt, zal het debat voor Schultz geen goednieuwsshow worden. Het filespook is terug van weggeweest, wegen lopen weer vast. Vorige week verscheen het Mobiliteitsbeeld 2016 van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM). Het rapport schetst een somber beeld voor de automobilist. De aantrekkende economie zorgt, in combinatie met de lage benzineprijs, voor veel meer drukte op de weg. Het 'reistijdverlies' groeit tot 2021 naar verwachting met nog eens 38 procent.

Schultz zal zich in het debat moeten verdedigen tegen de verwijten dat het kabinet niet heeft weten te voorkomen dat het wegennet dichtslibt. Meer asfalt blijkt niet het wondermedicijn.

De roep om rekeningrijden in te voeren, klinkt harder dan ooit. Belangenverenigingen ANWB, Bovag en Rai doen opnieuw een oproep hiertoe. Maar de VVD is tegen en blijft tegen. Het volgende kabinet mag aan de bak, als Schultz al is vertrokken.

Ingrijpen bij ProRail

Terugkomend op de autometafoor van Diederik Samsom: zou de PvdA-leider vandaag de dag liever de trein nemen?

PvdA'er Sharon Dijksma is als staatssecretaris verantwoordelijk voor het spoor sinds ze een jaar geleden Wilma Mansveld opvolgde, die struikelde over de perikelen rond de hogesnelheidstrein Fyra. Dijksma mag de rommel opruimen die Mansveld achterliet. En dat doet ze voortvarend.

Haar grootste probleem is de situatie bij ProRail, de spoorbeheerder die jaarlijks 2 miljard euro belastinggeld te besteden heeft, maar de financiën alles behalve op orde heeft. Dijksma doet wat Mansveld naliet: ingrijpen. De staatssecretaris trekt de spoorbeheerder dichter naar zich toe. Einde zelfstandigheid van ProRail.

Daarmee is de rust op het spoor nog lang niet teruggekeerd. De ingreep bij ProRail stuit op veel weerstand, onder andere van werkgeversorganisatie VNO-NCW. In de Tweede Kamer verzet het CDA zich tegen inlijving van de spoorbeheerder.

Aan Dijksma nu de schone taak om erop toe te zien dat ProRail de financiële tekorten, 'budgetspanningen' in Haags jargon, wegwerkt. En dat het ministerie en de Tweede Kamer niet nog eens met te duur uitgevallen stationsverbouwingen worden geconfronteerd.

De gevolgen van Parijs

Komende vrijdag treedt het mondiale klimaatakkoord in werking, minder dan een jaar na de top in Parijs. Dat is razendsnel. De noodzaak om iets aan de klimaatverandering te doen, wordt inmiddels breed gevoeld.

Nederland moet het akkoord nog officieel goedkeuren. De ratificatiewet ligt nu bij de Raad van State en moet daarna nog door de Tweede en Eerste Kamer. Dat lijkt een formaliteit.

Staatssecretaris Dijksma, verantwoordelijk voor klimaat en milieu, moet duidelijk maken welke gevolgen Nederland verbindt aan het akkoord. Om de temperatuurstijging deze eeuw onder de twee graden te houden - en liefst zelfs 1,5 - moet het leven van burgers en bedrijven drastisch veranderen. Waarschijnlijk komt het volgende kabinet tot een soort energieakkoord 2.0, met afspraken hoe Nederland in 2050 volledig duurzaam kan worden. Maar Dijksma zal daar toch, al tijdens dit begrotingsdebat of anders op korte termijn, een voorschot op willen nemen. De verkiezingen naderen.

Stille hervorming

Het beeld van een minister van infrastructuur en milieu die vooral buitenshuis druk was met festiviteiten en openingen terwijl de staatssecretaris het vuile werk opknapte, is hardnekkig, maar te kort door de bocht.

Het is waar, Dijksma heeft aantoonbaar een zwaardere portefeuille, met het spoor, het milieu en de luchtvaart. Schultz bekommert zich om het asfalt en het water.

Maar de minister heeft de afgelopen jaren ook geruisloos de omgevingswet gemaakt en door het parlement geloodst. Deze nieuwe wet bundelt 26 bestaande wetten op het gebied van ruimtelijke ordening en milieu. Het moet ervoor zorgen dat burgers en bedrijven makkelijker kunnen (ver)bouwen, zonder ellenlange juridische procedures. Daarmee is Schultz verantwoordelijk voor een van de grootste hervormingen van dit kabinet. In stilte bereikt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden