Op voor het belang van de gemangelde Ossies

BERLIJN - Onder grote belangstelling van de media heeft zaterdag in Berlijn een groep prominente Oostduitsers opgeroepen tot de vorming van burgercomites die de belangen van het Oostduitse volk moeten gaan vertegenwoordigen. Met spanning was al weken naar dit moment uitgezien. Zaterdag dus werd de sluier opgelicht over wat al enige tijd als gerucht de ronde deed: een nieuwe beweging was in de maak, misschien zelfs een nieuwe partij, die zich sterk zou maken voor de gemangelde burger uit de voormalige DDR.

Een in achtergrond zeer uiteenlopend gezelschap van Oostduitse politici, schrijvers, artiesten, kerkbestuurders en wetenschappers (bij nadere bestudering zeer gelijkend op de oude culturele elite van de DDR) presenteerde zich zaterdag in het voormalige hoofdkantoor van de FDGB, de placebovakbond van de DDR, als de initiatiefnemer van een nieuwe burgerbeweging.

Als te schrijnend werd de Westduitse suprematie ervaren, de pas twee jaar oude eenwording was niets anders gebleken dan een eufemisme voor neokoloniale overheersing en de val van het communisme had de weg vrijgemaakt voor de degradatie van de Ossies tot een tweederangs burger - sociaal, economisch en cultureel de mindere van zijn Westduitse landgenoot. Zoveel verbittering vraagt om een politiek ventiel.

Zoiets moest Peter-Michael Diestel een paar weken geleden gedacht hebben toen hij de vestiging van een Oost-partij suggereerde en daarmee onmiddellijk een strovuur onder het partijenestablishment liet ontbranden. Was hij soms bezig de natie opnieuw te splijten, dreunde het vanuit Bonn en de CDU, waarvan Diestel lid is, dreigde met zijn excommunicatie.

Diestel, laatste minister van binnenlandse zaken van de DDR, tot voor kort fractievoorzitter van de CDU in Brandenburg - een functie die hij na een interne machtsstrijd aan een Wessi kwijtraakte - sloot een duivelspact met Gregor Gysi, de leider van de PDS, de opvolgerpartij van de communistische SED van Erich Honecker.

Het idee van de oprichting van een nieuwe partij was snel van tafel, want juist het partijenstelsel had gefaald in de behartiging van het burgerbelang, en iemand moet toen op de gedachte zijn gekomen om comites in het leven te roepen. Gysi was het niet, want die is allergisch voor het woord comite omdat het hem aan 'centraal-comite' herinnert.

Misschien was de Oostduitse auteur Stefan Heym ervoor verantwoordelijk, want die zei zaterdag tijdens de persvoorstelling dat comites in democratiseringsprocessen aan de partijvorming voorafgegaan waren en hij verwees naar de Verenigde Staten en naar het Frankrijk van de revolutiejaren. "Waar is Robespierre?" riep daarop iemand uit de zaal en de journalisten gniffelden.

Maar Heym was zeer ernstig en onderwees zijn gehoor dat een comite de meest directe en open vorm van democratie was, vooropgesteld natuurlijk dat iedereen er zitting in kon nemen. Maar wie moet die comites die in alle Oostduitse wijken, dorpen en districten moeten verschijnen, organiseren?

Gysi: "Dat weten wij ook nog niet. Belangrijk vandaag is dat we de oproep doen tot de vorming van die comites, de burgers moeten zichzelf organiseren. Wat wij bieden is hulp tot zelfhulp." Veel houvast bood dat niet, maar Gysi maakte zich in al zijn geslepenheid toch tot ster van de show door op het falen van de partijpolitiek (waarvan hij overigens zelf een representant is) te tamboureren. "In de Bondsdag kregen we alle Oost-politici, van de CDU tot en met de PDS, op een lijn toen het om de mogelijke verhuizing van het Bundesgerichtshof van Karlsruhe naar Leipzig ging, maar het voorstel werd door de Westpolitici in vijf minuten weggestemd. Dat was op vrijdag, de laatste dag voor het zomerreces."

"Het allerlaatste agendapunt op die dag, dat om 18.30 uur werd aangesneden, toen de journalisten al naar huis waren, was het ontslagrecht voor ambtenaren in de nieuwe deelstaten. Weinig opwindend zult u zeggen, wel, het punt kreeg ook maar vijftien minuten aandacht, maar er werd wel besloten dat ambtenaren in de voormalige DDR tot 31 oktober 1993 geen bescherming krijgen tegen ontslag. U moet zich eens voorstellen wat voor een schandaal dat zou zijn geweest in de westelijke deelstaten, maar voor het oosten wordt zo'n punt in een kwartier en met de vakantiekoffer in de hand weggehamerd."

Gescoord

Gysi had zijn punt gescoord: Oostduitsers zijn een minderheid en een minderheid behoeft een eigen bescherming. De Comites voor Gerechtigheid - zo zouden ze moeten heten - kunnen daaraan bijdragen. Hoe precies blijft mistig: de comites blijft weinig anders over dan de hele dag hun plaatselijke regeerders met hun protesten lastig te vallen.

Gysi en Diestel hebben voor aspirant-comiteleden een zeer globaal discussievoorstel ontworpen, vol steekwoorden. Woningsnood, werkeloosheid, massa-ontslagen, sociaal onverdraaglijke huursverhogingen, onteigening van bezit: aan leed is in de voormalige DDR waarachtig geen gebrek.

Aan het eind van de persvoorstelling worden lijsten uitgereikt waarop alle ondertekenaars van de oproep staan opgesomd. 69 zijn het er en het leest een beetje als een Wer ist wer van de DDR-elite.

Heinrich Albertz, oud-burgemeester van Oost-Berlijn, Heinrich Fink, oudrector van de Humboldt-universiteit, Gottfried Forck, oud-bisschop van de Evangelische Kerk in BerlijnBrandenburg, Prof.dr. Horst Klinkmann, oud-president van de Akademie der Wetenschappen van de DDR, Gunter Maleuda, oud-voorzitter van de DDR-Volkskammer, Heiner Muller, president van de Akademie der Kunsten van de DDR, de schrijvers Stefan Heym en Stephan Hermlin en Ulrich Wehling, drievoudige wereld- en Olympiakampioen in de skiathlon. Misschien zit hier toch minder revolutionair potentieel dan de oproep voor burgercomites doet vermoeden.

Eenmaal buiten kunnen we net Peter-Michael Diestel in een grote, turquoise-kleurige BMW zien wegstuiven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden