Reportage

Op slippers in de Griekse modder: op Samos puilt het vluchtelingenkamp uit

Beelden uit het vluchtelingenkamp op Samos. Beeld Thijs Kettenis

Het kamp op het Griekse eiland Samos is overvol. Nu de eerste regen van het seizoen valt, dringt de vraag zich op hoeveel onmenselijker het nog kan worden.

Problema. Dat oud-Griekse woord is vrijwel onveranderd in veel moderne talen terechtgekomen. In het vluchtelingenkamp op het eiland Samos hoor je het deze dag overal, de hele tijd en in diverse varianten. “Sir, we have a problem”, zegt Irakees Mohsin Hasan (20), terwijl hij zich met teenslippers aan zijn voeten warmt aan een vuurtje. Hij wijst naar zijn tent, die hij achttien dagen geleden bij aankomst voor dertig euro heeft gekocht. Tijdens de eerste langdurige regenval van het seizoen is die afgelopen nacht ondergelopen.

Beeld Thijs Kettenis

Dat is niet zo vreemd: hij staat tegen de helling buiten de hekken van het kamp. Als het regent, stroomt het water hier in een grote stroom omlaag. De geul die hij met tentgenoot Jasem Salman (40) had gegraven, heeft niet echt geholpen. De dekens hangen op een waslijn, maar droog willen ze niet worden dankzij de frequente buien vandaag. “We hebben het zeil nu verstevigd met keien, en hopen dat het water zo buiten blijft.” Hun buurmeisje komt aangelopen, een kleuter op twee verschillende slippers, in een met modder besmeurde broek en met te grote rode muts op haar hoofd. Ze knuffelen haar bij het vuurtje, opdat ze het allemaal wat warmer krijgen.

Overvol

Met nog zeker 1400 anderen zitten de Irakezen buiten de hekken van het vluchtelingenkamp op Samos. Het officiële kamp met wooncontainers is zo vol, dat er binnen geen enkele plek meer beschikbaar is. Ooit gebouwd voor 648 mensen, zitten er in en omheen nu volgens cijfers van de Griekse regering ruim 4800, velen van hen in tenten en onder zeilen. Onder hen ruim 200 alleen reizende kinderen, van wie sommigen niet eens schoenen hebben. Daarmee is de overbevolking op Samos een stuk ernstiger dan op Lesbos, waar weliswaar meer vluchtelingen verblijven maar waar de capaciteit ook groter is. En nu de eerste regen van het seizoen valt, dringt de vraag zich op hoeveel onmenselijker het nog kan worden in de kampen op de Griekse eilanden.

Un grand problème, zegt een man uit Congo, terwijl hij kijkt naar twee kleuters die op blote voeten en in vieze, natte kleren spelen in een enorme stapel plastic flessen en etensresten. Het vuilnis wordt hier buiten de hekken van het kamp niet opgehaald. Evenmin is er sanitair. Mensen die hier verblijven mogen plaatsnemen in de rij binnen de hekken voor een koude douche, maar het water is regelmatig op. Hun behoefte doen ze meestal in de bosjes. ’s Nachts is het pikdonker omdat er geen elektriciteit is. Bewoners vertellen dat ze vooral ’s nachts gezelschap krijgen van slangen en ratten.

Vandaag zijn de meesten van hen zo goed en zo kwaad als het kan bezig hun tenten te verstevigen. Sommigen zijn in de weer met pallets, in de hoop dat het water onder hun grondzeil doorstroomt. Een man die wil voorkomen dat de regen door het dak komt, probeert een stuk karton op zijn tent te bevestigen. Bij een plotselinge windvlaag waait het in zijn gezicht.

Illegaal doorreizen

Dat de kampen op de Griekse eilanden uit hun voegen barsten, komt doordat er nog steeds meer mensen aankomen dan er door mogen reizen. Asielzoekers moeten sinds de EU-Turkije-deal van maart 2016 de uitkomst van hun lange procedures afwachten op de eilanden. Die restrictie is ingesteld om te voorkomen dat ze op eigen houtje en illegaal verder Europa in reizen. Alleen ouderen, ernstig zieken, hevig getraumatiseerden en andere als kwetsbaar aangemerkte mensen mogen op de boot naar het vasteland. De Griekse regering probeert dat proces nu te versnellen. Samos krijgt daarbij voorrang. Maar het aantal vluchtelingen in het kamp daalt maar mondjesmaat, doordat er nieuwe bij blijven komen. Het afgelopen weekend bijvoorbeeld 106. Daarnaast is accommodatie op het vasteland schaars, ook doordat het aantal asielzoekers dat Griekenland via de landgrens met Turkije bereikt sterk is toegenomen.

Mohsin Hasan (l) en Jasem Salman. Beeld Thijs Kettenis

Intussen zijn de meeste hulporganisaties van Samos vertrokken, sinds de regering officieel meer en meer taken overneemt. Alleen enkele Griekse organisaties, die zich vooral richten op kwetsbare groepen, zijn er nog, evenals een Italiaanse die kinderen lesgeeft en een kleine Franse dokterspost. Als enige mag Samos Volunteers, dat met veertig internationale vrijwilligers onder meer een soort clubhuis runt vlak bij een van de ingangen, het kamp nog in om plastic zakken uit te delen waar vluchtelingen hun vuile goed in kunnen doen. Die kunnen ze eens in de twee tot drie maanden laten wassen in de wasserette die de organisatie bestiert. Vaker kan niet, want daarvoor ontbreekt de capaciteit. “Lesbos krijgt bijna alle internationale aandacht. Daar is het uiteraard ook erg, maar ze hebben daardoor wel meer voorzieningen, hulporganisaties en middelen dan hier”, zegt Bogdan Andrei, de Roemeen die Samos Volunteers leidt.

VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR spoort de Griekse regering intussen opnieuw aan haast te maken met het verbeteren van de leefomstandigheden. En eergisteren stuurde de gouverneur van de regio waar Samos onder valt de zoveelste brandbrief aan de regering. Een woordvoerder van het ministerie van migratiezaken zegt dat het van plan is het kamp te verplaatsen naar een andere plek op Samos, met veel meer capaciteit. Die verhuizing staat gepland voor over ongeveer een half jaar.

Lees ook:

Met de avond sluipt ook de wanhoop vluchtelingenkamp Moria binnen

Niet eerder sinds de deal met Turkije in maart 2016 zaten er zoveel vluchtelingen in kamp Moria op het Griekse eiland Lesbos. Als een van de weinige journalisten kwam Trouw-correspondent Thijs Kettenis binnen in het kamp, waar de ontlasting door de straten stroomt.

De zee eist levens, dus loopt de route naar Europa nu door de grensrivier

Syrische en Iraakse vluchtelingen mijden de gevaarlijke reis over zee en steken nu de grensrivier de Evros over om van Turkije naar Griekenland te komen. En Griekenland? Dat kan de opvang opnieuw niet aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden