'Op school leerden we een andere versie. We weten niet wat waar is'

Film over massamoord op Indonesische communisten is in Jakarta alleen op geheime plek te zien

"De film is erg goed, maar ik weet niet of het de waarheid is", zegt een 24-jarige Indonesische man die vanwege het gevoelige onderwerp anoniem wil blijven. Hij heeft net 'The Act of Killing' gezien van regisseur Joshua Oppenheimer, een film over de massamoord op vermeende communisten. Die zouden in 1965 volgens de officiële regeringsversie een staatsgreep hebben willen plegen. Onder leiding van het leger zijn vervolgens naar schatting tussen de 500.000 en 1 miljoen mensen vermoord omdat ze communist waren of zouden zijn. Door de gebeurtenissen kon oud-dictator Soeharto de macht grijpen. De massamoord staat niet in de Indonesische geschiedenisboeken.

"Op school is ons geleerd dat de communisten wreed zijn en dat ze ons wilden vermoorden", zo zegt de man. "Deze film geeft een totaal nieuwe visie. Indonesiërs zijn door het Soeharto-regime gehersenspoeld. Ik weet niet of die propaganda een complete leugen was en of de film voor honderd procent de waarheid laat zien."

In 'The Act of Killing' vertelt een aantal gangsters uit Medan op Sumatra hoe ze tijdens de massamoord te werk gingen. Ze doen voor hoe ze als leiders van doodseskaders mensen martelden en vermoordden. Ze geven ook toe dat de officiële versie van de gebeurtenissen in 1965 niet klopt en dat zij wreed en sadistisch waren en vele onschuldige mensen hebben vermoord en niet de (vermeende) communisten.

De film wordt deze keer vertoond in een klein koffiezaakje in Jakarta. Op de deur staat 'gesloten'. Zo'n 40 mensen zijn gekomen. Het onderwerp ligt in Indonesië zo gevoelig dat 'The Act of Killing' niet massaal in de bioscopen draait. Ook is de film niet door de censuur, wat een vereiste is. Een organisatie die zich Anonymous noemt meldt via Twitter en Facebook wanneer de film te zien is. Wie wil kijken moet zich registreren en krijgt vervolgens de locatie toegestuurd.

"Ik had over de film gehoord, maar hij was niet te zien in Jakarta", vertelt de 23-jarige vrouw die deze vertoning organiseert. Ook zij wil niet met haar naam in de krant. "Ik heb contact opgenomen met de regisseur, nu kan de film toch vertoond worden. In het geheim, want we willen niet dat ongewenste partijen de boel komen verstoren."

De afgelopen maanden is er een aantal incidenten geweest, laat Anonymous weten per e-mail. Een journalist die een artikel schreef over de film werd geslagen nadat 400 leden van de paramilitaire groep Pemuda Pancasila het kantoor van de krant had belaagd. De Pemuda Pancasila die ook te zien is in de film, speelde een grote rol bij de moord op vermeende communisten. Een restaurant in Jakarta is gestopt met openbare voorstellingen na een waarschuwing. Twee andere voorstellingen zijn afgelast nadat de autoriteiten de organisatie hadden gewaarschuwd voor een mogelijke aanval. Wel is 'The Act of Killing' in het openbaar vertoond op universiteiten. Volgens Anonymous hebben tussen de zes- en zevenduizend Indonesiërs de film tot nu toe gezien.

Het zijn vooral goedopgeleide twintigers die komen kijken. Na afloop zijn ze geschokt en vertwijfeld. "Deze film speelt zich af in Medan en geeft geen beeld van hoe het elders in Indonesië is gegaan", zegt de 20-jarige Steven Johannes. "Ik zou graag willen weten of dit ook in de rest van het land is gebeurd. We hebben op school altijd de versie van de regering geleerd, er zijn nooit feiten over wat er in 1965 is gebeurd gepubliceerd. We weten niet wat waar is."

"Ik geloof deze film, maar ik wantrouw de regering dan ook", vertelt de 30-jarige Irana. Sommige bezoekers vinden dat de daders van de massamoord alsnog moeten worden gestraft. "Maar dat zal in Indonesië niet gebeuren." Veel daders hebben lange tijd een heldenstatus gehad. De nationale commissie voor de mensenrechten Komnas Ham noemde de gebeurtenissen in 1965 na drie jaar onderzoek onlangs een grove schending van de mensenrechten. De commissie heeft de procureur-generaal opgeroepen de betrokken militairen te vervolgen, maar die heeft laten weten dat niet te doen.

De meeste bezoekers zeggen het belangrijk te vinden dat veel Indonesiërs de film zien, maar ze zijn bang voor de gevolgen. "De film zal worden misbruikt. Onze samenleving is er niet klaar voor. Het is nu stabiel en het gaat goed. Veel Indonesiërs zijn niet opgeleid en zullen boos zijn", zegt Steven Johannes. Anderen zijn bang dat het leven van de hoofdrolspelers en de regisseur in gevaar komt als 'The Act of Killing' massaal wordt vertoond.

VANDAAG EXTRA BIJLAGE

Movies that matter

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden