Op school is de iPad dus géén speelgoed

Nederland telt inmiddels 22 Steve Jobsscholen, waar zelfstandigheid en verantwoordelijkheid belangrijk zijn. En de iPad natuurlijk. reportage

Op het schoolplein van de Master Steve Jobsschool slepen twee blonde kleuters met een levensgrote knuffel van de rode kater van Jan Kruis. Binnen op het 'stilteplein', een soort aula midden in het gebouw, zit een aantal kinderen op mini-design stoelen te lezen, terwijl in de lokalen ernaast groepjes leerlingen opdrachten maken op hun iPads.

Dit is één van de felbekritiseerde én bejubelde iPadscholen, bedacht door Maurice de Hond. In het voorjaar van 2012 schetste hij in 'De Wereld Draait Door' hoe het onderwijs van de toekomst en voor zijn destijds bijna driejarige dochter Daphne eruit moest zien. Er moest meer aandacht zijn voor persoonlijke talenten. In traditioneel groepsonderwijs bepaalt het gemiddelde het tempo, stelde De Hond. Zijn oplossing: elk kind een iPad.

Met een tablet leren leerlingen meer op hun eigen niveau, was het idee. De Hond zag een school zonder klaslokalen voor zich, met kinderen die ook thuis en in het weekend, of zelfs op vakantie, via hun iPad zouden leren. Kortweg O4NT: 'Onderwijs voor een nieuwe tijd'.

De believers dichtten de iPad grenzeloze mogelijkheden toe. Eindelijk werd school multimediaal, interactief en digitaal! Tegenstanders vreesden scholen waar leerlingen permanent aan een scherm gekluisterd zouden zitten: funest voor hun creativiteit en concentratie.

Inmiddels zijn er 22 'Steve Jobsscholen'. De eerste opende in augustus 2013 in Sneek. Het lesrooster is er opgedeeld in blokken van 30 minuten. Leerlingen kiezen met de agenda-applicatie op hun iPad telkens wat ze gaan doen. Emely (11) kan om half 11 bijvoorbeeld kiezen voor een oefenmoment rekenen, een instructie zinnen ontleden, of lezen op het stilteplein. Doordat alle leerkrachten een reken- of taalspecialisatie hebben, kunnen ze instructies tegenover elkaar plannen.

De iPad is een hulpmiddel om alles gesmeerd te laten lopen, zegt locatiedirecteur Kim Kampman. De apps met lesmateriaal en opdrachten houden ook bij hoeveel fouten een leerling maakt, en je kunt de moeilijkheidsgraad instellen. Dat scheelt leerkrachten veel nakijkwerk.

Hoe het werkt is te zien in de les technisch lezen van meester Job van Overbeek. De leerlingen (7-9 jaar) gebruiken een woordentrainer, waarbij woordjes van onder naar boven in een vak verschijnen en weer van het scherm rollen. Hoe snel dat gebeurt, kunnen ze zelf instellen. Demi (7) kiest voor 'middelmatig' en daar rollen de woorden voorbij: verbazing, bewustzijn, vervoeren. "Als het makkelijk gaat, mag je hem een tandje sneller zetten", moedigt meester Job aan.

Vernieuwen ging niet altijd soepel, zegt Kampman. Leermateriaal dat de vorderingen van leerlingen bijhoudt en erop inspeelt was beperkt of viel tegen. De school gebruikt daarom een combinatie van bestaande (digitale) lesmethoden, aangevuld met iPad-apps en zelfgemaakt materiaal. Al willen we niet te veel door elkaar gebruiken, zegt Kampman.

Onderwijs afstemmen op het kind betekent immers niet dat de school 150 verschillende leerlijnen heeft. "Veel kinderen ontwikkelen zich ongeveer in gelijke tred. Een verschil met traditionele scholen is dat we niet kijken naar leeftijd maar naar ontwikkeling en op basis daarvan kinderen indelen bij instructies."

Afhankelijk van de prestaties, het karakter en de ambities van een leerling krijgt hij meer of minder keuzevrijheid in zijn rooster. Kind, ouders en de groepsleerkracht (die hier 'coach' heet) maken elke acht weken afspraken. Zo mag Tessa (11) de instructies voor taal overslaan en zelf opdrachten op de iPad maken, zolang ze hoog genoeg scoort op de toets. "Tot nu toe gaat dat wel goed", glimlacht ze.

De school wil haar leerlingen zelfstandigheid en eigen verantwoordelijkheid meegeven. "We bereiden kinderen voor op beroepen die we nog niet kennen, daarvoor moet je wendbaar zijn en keuzes kunnen maken." Ze oefenen al vanaf de kleutertijd. Kampman: "Zeker voor de oudere leerlingen was het een grote stap. "Het verschilt ook per kind, merkt meester Peter Ottenhoff van groep 8. "Ik heb nog steeds kinderen die zeggen 'mijn moeder heeft mijn gym-spullen niet klaargelegd'. Nee, jij moet dat doen, jij wilt iets bereiken."

Geen speelgoed

Hoe zit het met eigen verantwoordelijkheid en de iPad? "De school betaalt de iPads dus ze zijn van ons, het is geen speelgoed", zegt Kampman. Spelletjes-apps zijn verboden. Verder zijn er geen afspraken over schermtijd. "Als ze vrij mogen spelen mogen de kleuters 10 minuten op de iPad, dan iets anders", vertelt stagiaire Adinda de Beauvesier. Vanochtend zijn de bouwhoek en de zandtafel populair, Ayla (4) en Jildou (4) staan op sokken 'cake' te bakken.

Toch zitten ze in de bovenbouw ook niet voortdurend achter hun scherm. Leerlingen hebben hun eigen voorkeuren. In de taal- en spellingles gebruiken Wessel en Tom (beide 11) hun iPads als kladblok en maken ze opdrachten uit een lesboek. In de gang passeert Kampman een jongetje dat gauw zijn hand op zijn scherm legt: "We maken een presentatie". Kampman gelooft er niks van. Op internet kunnen ze online gamen, dat weet zij ook wel.

In de stilteruimte oefenen twee meiden met netjes aan elkaar schrijven. Vond Maurice de Hond het niet belangrijker dat ze met tien vingers leerden typen? Aan elkaar schrijven is niet verplicht, zegt Kampman, maar letters schrijven is wel nuttig voor de motoriek.

En hoe zit het met feitenkennis? "Jah.. nou, dat is een goeie, lacht Kampman. "Ik weet dat Maurice dat vaak roept, maar sommige dingen moet je weten om verbanden te kunnen leggen. Het gaat om de manier waarop je die kennis opdoet. Je hebt topografie met stippen op een kaart, maar je kan ook Google Maps gebruiken, dan krijgen kinderen ook gevoel voor afstanden." Vindt zij de Steve Jobsschool zelf eigenlijk vernieuwend? Kampman relativeert: "Wat tweeënhalf jaar geleden vernieuwend was is dat nu al niet meer." Maar, zegt ze, de aandacht voor communiceren en creatief denken is wel toekomstgericht. Vaak presenteren leerlingen wat ze hebben geleerd met een presentatie, een muurkrant of toneelstuk. "Dat vinden wij nuttiger dan begrippen reproduceren", zegt bovenbouwleerkracht Peter Ottenhoff. "Taal, spelling en creativiteit komen meer samen." Nuchter: "Ach, Montessori, Dalton, regulier onderwijs: de verschillen worden steeds kleiner. En dat is logisch: als je gericht bent op de ontwikkeling van leerlingen neem je telkens het beste dat er is." En dan is die iPad gewoon verdomde handig.

In Sneek zijn ze nog niet klaar, vertelt Kampman. "Achteraf zijn wij wat te snel overgegaan: in maart besloten we Steve Jobsschool te worden, in augustus was de opening. Dit was een krimpende school met 60 leerlingen in een achterstandswijk. Er kwam een nieuw gebouw, een ander onderwijsconcept, een nieuw docententeam, het leerlingaantal verdubbelde. Het kost tijd om een geheel te worden."

De school wil ooit 50 weken per jaar openen. Idealiter leren leerlingen ook buiten schooltijd via hun iPad. "Zover zijn we nog niet", zegt Ottenhoff. "Wij als leerkrachten evenmin", zegt Kampman. "We moeten eerst zorgen voor goed onderwijs. We gaan stap voor stap."

Op de Steve Jobsschool in Sneek werken de leerlingen veel, maar niet uitsluitend, met de iPad.

Steve Jobsscholen in Nederland en erbuiten

Nederland telt 22 Steve Jobsscholen. Eind dit jaar zijn dat er 30-35, verwacht oprichter Maurice de Hond. Vrijwel altijd zijn het bestaande scholen die hun onderwijs omgooien. De Hond en zijn bedrijf begeleiden scholen, trainen het personeel en verzorgen de digitale leeromgeving (tegen betaling). Ook in het buitenland is belangstelling. In Zuid-Afrika zijn twee particuliere Steve Jobsscholen en er is interesse uit onder meer Brazilië, Dubai en de Verenigde Arabische Emiraten. Deze scholen betalen ook voor de naamsvoering.

Of leerlingen op Steve Jobsscholen met meer plezier leren, is niet bewezen. Hoogleraar onderwijsvernieuwing Rob Martens wil de effecten meten. Afgelopen jaar leidde hij een vooronderzoek. "We hebben een aanvraag voor een langlopend onderzoek ingediend bij ministerie van onderwijs, maar nog geen witte rook."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden