Op safari over de mammoetsteppe

paleontologie | Ondernemer Arie van den Ban opent vandaag in Hellevoetsluis zijn eigen museum, 'Historyland'. Het hart van de tentoonstelling is een verzameling fossielen en diermodellen uit de laatste ijstijd. 'Ik voel mij soms net een kleine jongen in een snoepwinkel.'

Op de voormalige deel van een verbouwde boerderij aan de rand van Hellevoetsluis staat een mammoet. En wat voor een. Het is een mammoet zoals je je die spreekwoordelijk voorstelt: een gigant. De enorme slagtanden steken in twee halve krullen voor het dier uit.

Dat dit nagemaakte dier geen product is van een fantasievolle geest blijkt ernaast: daar staat een skelet van zo'n dier in dezelfde proporties. "Dit skelet is samengesteld uit 185 botten, hoogstwaarschijnlijk ook van 185 verschillende mammoeten", vertelt Arie van den Ban, oprichter en directeur van het gloednieuwe museum Historyland. "Ze komen allemaal van de bodem van de Noordzee, waar vissers veel fossielen uit de laatste ijstijd hebben opgevist."

"Dit is echt een bijzonder skelet", vult mammoetonderzoeker Dick Mol aan. "Van deze 185 botten weten we zeker dat ze allemaal van volwassen mannetjes zijn geweest. Het is het meest homogene mammoetskelet van Nederland, en het enige skelet dat in een complete tentoonstelling staat van de dieren die hier tot tienduizend jaar terug hebben rondgelopen. Dit is de plek waar je de mammoetsteppe kunt beleven zoals die hier in de ijstijd lag."

Mammoetonderzoeker Mol lijkt één belangrijke missie te hebben in zijn leven: het idee uitbannen dat mammoeten sneue dieren waren, die hier in de ijstijd door een dikke laag sneeuw sjokten, op zoek naar wat spaarzame sprietjes dor gras. "Op de bodem van de Noordzee ligt het werkelijk bezaaid met fossielen van mammoeten en andere grote dieren uit de ijstijd. Wat denk je nou, dat al die dieren hier konden leven terwijl er een dikke laag sneeuw op hun voedsel lag? In de ijstijd lag er zoveel sneeuw en ijs op de polen, dat het zeeniveau op het koudste moment meer dan honderd meter lager lag. Je kon zo naar de huidige Britse eilanden lopen. Niet door de sneeuw maar over een droge mammoetsteppe. Er stond daar voldoende gras om hele kudden mammoeten, maar ook reuzenherten, neushoorns, paarden, wisenten en andere grote dieren te voeden."

Sabeltandkat

Elders op de mammoetsteppe in het museum staat in een nagemaakt stukje duinlandschap nog zo'n ijstijdbewoner: een sabeltandkat. Dat de lange, platte hoektanden van het model prachtig kloppen, zie je in een vitrine, iets verderop. Fossielenverzamelaar Marc Simmelink vond op het strand van de Tweede Maasvlakte enkele jaren terug de eerste complete hoektand van dit roofdier in Nederland, en leende het uit aan de collectie van oud-oudernemer Van den Ban. Van aankoop van dit topstuk kon geen sprake zijn, al zal Van den Ban dat ongetwijfeld hebben voorgesteld.

"Deze uit de hand gelopen hobby is jaren geleden begonnen op een braderie", vertelt Van den Ban. "Ik kocht daar mijn eerste fossiele mammoetkies en voor ik het wist had ik een flinke verzameling. Maar ik wist eigenlijk helemaal niet wát ik allemaal had, dus toen heb ik contact gezocht met de échte deskundigen, zoals Dick Mol." Mol is een vermaarde amateur-paleontoloog, als honorair onderzoeksmedewerker verbonden aan het Natuurhistorisch Museum Rotterdam.

Arie van den Ban (72) wil met het openen van een eigen museum 'iets nalaten aan de gemeenschap'. Deze zoon van een Hellevoetse kolenhandelaar verdiende zijn vermogen met de internationale handel in autobanden, die hem in de top-500 van rijkste Nederlanders bracht. "Toch had ik niet het gevoel dat ik daarmee mijn punt had gemaakt in het leven", zegt de gepensioneerde Van den Ban. "Op mijn vijfenvijftigste ben ik in Leiden nog geschiedenis gaan studeren. Nu, met het educatieve centrum Historyland heb ik het gevoel dat ik pas echt iets nalaat."

Van den Ban wil zijn bezoekers 'laten verdwalen' in de geschiedenis, zegt hij. "Net zoals ik dat zelf graag doe. En ja, dat betekent dat de bezoekers buiten het museum een antieke Mig-21 straaljager naast enkele modellen van dinosauriërs kunnen zien. Zo ben ik. Ik vind ontzettend veel dingen interessant. Ik voel mij soms net een kind in de snoepwinkel, die alles wel wil kopen. Bij de samenstelling van de mammoetsteppe, het hart van de tentoonstelling, heb ik mij gelukkig in toom laten houden door mammoetonderzoeker Dick Mol."

Dat zelfs Mol niet helemaal vat op Van den Ban heeft gekregen blijkt aan het plafond in de boerderij. Daar hangt een groot model van een vliegende dinosaurus; gescheiden van een mammoet door een paar meter lucht en een kleine 65 miljoen jaar geschiedenis.

Reuzenalk

Historyland kreeg bij de samenstelling van de mammoetsteppe ook hulp van de jonge bioloog en kersverse conservator van 'het Natuurhistorisch' in Rotterdam, Bram Langeveld. In de hoek met wisseltentoonstellingen stelde hij een model en enkele fossielen beschikbaar van een reuzenalk. "Nog voor we de pinguïns van het zuidelijk halfrond kenden, hadden we hier op het noordelijk halfrond onze eigen pinguïns", vertelt Langeveld. "Deze alken waren een keer of vijf zo zwaar als de alken en zeekoeten die we nu nog kennen. Ze konden ook niet vliegen. Tot voor kort dachten we dat het zeldzame dieren waren in onze streken, maar nu we de fossielen goed herkennen, duiken er steeds meer resten op van deze vogels. Ze hebben hier waarschijnlijk niet gebroed, maar vanaf de tijd dat de Noordzee weer langzaam volliep, zwommen ze hiernaartoe om te overwinteren, denken we."

Ook Mol en Van den Ban staan te glimmen bij de vitrine met de 'Hollandse pinguïn'. "Reusachtige dino's uit Noord-Amerika doen het natuurlijk goed bij het publiek, maar onze eigen Noordzee zit ook barstensvol met mooie fossielen en verhalen, die zie je nu voor het eerst eens goed bij elkaar", stelt Mol.

Foto's maken

Als we op weg naar de uitgang van het museum weer langs de gigantische mammoetstier lopen, staat Van den Ban nog even stil bij het levensechte model van een kalf dat tussen de poten van het dier is gezet. "Nee, in de ijstijd zal je waarschijnlijk geen kalf tussen de voorpoten van de stier hebben zien lopen. Maar dat maakt mij niet uit. Wat ik geweldig vind is dat bezoekers foto's kunnen maken van zichzelf naast dat kalfje. Dat ze net als ik gefascineerd raken door deze dieren. Dat ze aan het eind van hun bezoek weten dat de Noordzee in de laatste ijstijd helemaal droog lag, en dat er een geweldige verzameling bijzondere dieren heeft gelopen, dat is mooi meegenomen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden