Reportage

Op safari in de Drents-Friese Sahara

Drents-Friese WoldBeeld RV

Soms waan je je in eigen land ineens in het buitenland. On-Nederlands mooi, heet dat dan onterecht. Kijk maar naar de noordelijke microwoestijn.

Slechts 19 graden en 70 procent buienkans: wat tropischer weersomstandigheden waren passender geweest voor mijn zomerse bezoek aan Noord-Nederlands eigen stukje woestijn, het Aekingerzand. Die goudgele vlek in de top van Nationaal Park Drents-Friese Wold is een van de laatste woeste stuifzandgebieden van het land. In de 19de eeuw waren nog liefst 80.000 hectaren (ongeveer 160.000 voetbalvelden) bedekt met zand. Daarvan is nog maar een schamele 2 procent over. Deze gebieden zijn de laatste twee decennia in ere hersteld, en worden sindsdien gekoesterd.

De Loonse en Drunense Duinen in Brabant en het Veluwse Kootwijkerzand zijn groter en waarschijnlijker bekender, en daarom kies ik die juist niet. Ook de microwoestijn op de grens van Drenthe en Friesland moet meer dan de moeite waard zijn. Om dat met eigen ogen te kunnen aanschouwen, wil ik wel een uurtje extra in het blik zitten. Daarvoor word ik al beloond voor ik er ben. Hoe on-Nederlands stil is het hier. Over de fietspaden zoeven wat senioren op e-bikes; het pr-offensief van de provinciale VVV om de streek van het suffige imago als paradijsje voor pensionado’s te verlossen, lijkt nog niet erg aangeslagen.

Ook op de Kale Duinen - zoals het Aekingerzand hier bekendstaat - heerst de rust. Zo nu en dan een mountainbiker of een plukje kinderen die verstoppertje rond de duinen spelen. Ooit gold het terrein als een topattractie, memoreert boswachter Corné Joziasse. Appelscha - even verderop gelegen- ontpopte zich als het ‘Zandvoort van het Noorden’.

Voor het dorp was het zand ook een bedreiging. Bij een stevige bries dreigden hele huizen te worden bedolven. Het zand had vrij spel gekregen door het afplaggen en de overbegrazing van de heidevelden door schapen die en masse werden ingezet om de arme landbouwgronden te bemesten. Eind 19de eeuw, na de uitvinding van de kunstmest, konden de grazers vertrekken. Maar de landschappelijke schade was fors. Daarom werd in 1899 Staatsbosbeheer opgericht, dat met strakke productiebossen het zand tot bedaren bracht. Ironisch genoeg mocht de natuurorganisatie nog geen eeuw later verschillende stuifzandgebieden, waaronder de Kale Duinen, in oude luister herstellen.

Daar groeit en bloeit niet bijster veel, maar bijzondere dieren als de draaihals en mierenleeuw zijn er des te meer. Als de boswachter en ik het terrein ter hoogte van het Canadameer - kunstmatig, maar prima om in te zwemmen - betreden, klinkt de alarmroep van een specht en het gemekker van schapen, die er de boel weer kort en klein mogen grazen. Dat Staatsbosbeheer een tijdje terug heeft huisgehouden, verraden de stronken van grove dennen her en der in het landschap. Die zijn blijven staan uit oogpunt van kostenbesparing, maar eveneens omdat de steeds zeldzamere tapuit - die bij voorkeur broedt in lege konijnenholen - ook niet te beroerd is om onder rottende boomwortels te bivakkeren, verduidelijkt Joziasse.

Het pad leidt naar mijn bestemming: de desolate, licht golvende vlakte van de Drentse savanne. Het is niet zo moeilijk om je voor te stellen dat daar plotsklaps een poema voorbij sluipt. De hoge bewolking met gigantische klodders slagroom zorgt voor een ontnuchterend, oer-Nederlands accent.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Drents-Friese WoldBeeld RV

Koekepan

Uit dat fraaie wolkendek vielen de laatste dagen flinke hoeveelheden water, die een pokdalig patroon hebben achtergelaten. Het natte zand is goed begaanbaar. Als de zon intenser zou schijnen, dan was het afzien geweest. Het gebied is dan net een koekepan, waar woestijnachtige waarden van wel 50 graden worden bereikt, die ’s nachts ook zomaar weer tot onder het vriespunt kunnen kelderen. Ook ’s zomers!

Tropische temperaturen of niet; augustus is bij uitstek de maand voor een bezoek aan het Aekingerzand. Dan bloeien verderop de plakkaten paarse struikheide. Daarvoor ben ik dik een week te vroeg. Toch is er voldoende groen om van te genieten. De ondergestoven solistische vliegdennen, waarvan enkel de breed uitgewaaierde takken dapper boven het zand uitsteken. En voor wie arendsogen heeft (of de hulp van een boswachter): vertederend kleine wilde tijm en een petite zonnedauw. Het vleesetende plantje vangt zijn vliegjes aan de oever van de Grenspoel, een van de 57 vennen in het Wold. Dwars door de ondiepe oase loopt de Drents-Friese provinciegrens.

Even verderop prijkt een tien meter hoge uitkijktoren, een van de weinige bouwwerken op het - ook on-Nederlands - nagenoeg van bordjes en infopanelen verstoken Aekingerzand. Dat is een bewuste keuze, legt Joziasse uit, het gebied moet zo veel mogelijk naar wildernis smaken.

Vanaf de toren kijken we in oostelijke richting uit over de Aekingerbroek, een voormalig boerengebied waar de oorspronkelijke beken weer vrijelijk mogen stromen om de ernstig gedaalde grondwaterstand van het nationaal park op te peppen. Vervolgens sjokken we terug door mul zand, waar buntgras door de armetierige grond lichtgeel kleurt. Alsof er wekenlang geen druppel is gevallen.

Wandelen, fietsen en paardrijden

Om vanaf het bezoekerscentrum van het Drents-Friese Wold naar en rond het Aekingerzand te wandelen, kun je de witte Terwisscha-route en de rode Kale Duinen-route combineren. De lengte van wandeling is circa 8 kilometer. Je kunt ook volop fietsen, mountainbiken en paardrijden in het Natura 2000-gebied. Informatie: nationaalpark-drents-friese-wold.nl

Openbaar vervoer

Met het openbaar vervoer ernaartoe is een dingetje, omdat de buslijn die bij het bezoekerscentrum (Terwisscha 6a, Apeldoorn) stopte, allang is opgeheven. Wie vanaf treinstation Assen de bus naar Appelscha neemt, zou de 2,5 kilometer naar het centrum van Staatsbosbeheer kunnen lopen, of op het elektrische busje stappen dat ’s zomers gratis rijdt. Vraag aan de Arriva-chauffeur of hij je bij een van de haltes afzet. Tip: de medewerkers balen ervan dat hun centrum zo moeilijk te bereiken is, en willen je na een belletje in Appelscha ophalen, mits daar tijd voor is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden