Op reis met échte vogelfanatici

Boerenzwaluw Beeld Monica Wesseling
BoerenzwaluwBeeld Monica Wesseling

Monica Wesseling zet zich over haar angst heen en gaat met echte kenners op vogelreis naar de voormalige DDR. Ze krijgt er geen spijt van.

Ik was het al heel lang van plan, een keer mee met een echte vogelreis, maar angst weerhield me. Angst voor fanatici die smalen op leken, die insecten, amfibieën, zoogdieren en planten volkomen negeren en nooit eens in zijn voor een versnapering. Lieden met grote telescopen, pratend in geheimtaal en vogels sparend alsof het tinnen soldaatjes zijn. Lang aarzelde ik, vogelliefde overtuigde en opeens was ik op weg naar de voormalige DDR.

We zijn nog maar net op pad of zes deelnemers beginnen hun wensenlijstje op te sommen. De een wil een ortolaan, de ander een grauwe gors, nummer drie komt voor de draaihals, zijn kompaan hoopt op prooioverdracht bij zeearend. En ik? Veel verder dan de hoop op gezellige dagen met veel vogels en andere natuurlijkheden én een baltsende grote trap kom ik niet. En dan is die grote trap nog ‘voorgezegd’ want volgens de brochure is die het doel van de reis. Voor mij geen bewust doel. Daags voor vertrek had ik het dier voor het eerst op een filmpje bekeken, ik had er tevoren nog nooit van gehoord. Gelukkig blijk ik niet de enige niet geheel doorwrochte vogelaar want als een reisgenoot blij ‘rode wouw’ roept, terwijl we over de snelweg oostwaarts toeren, blijkt het dier een simpele buizerd te zijn.

Tekst gaat verder na de foto

Ook naast de vogelhut valt goed te fotograferen. Beeld Monica Wesseling
Ook naast de vogelhut valt goed te fotograferen.Beeld Monica Wesseling

We zijn op weg naar Brandenburg, een gebied nabij Berlijn en gelegen in voormalig Oost-Duitsland, daar waar de oorspronkelijke natuur dankzij de oude Russische invloed nog niet door de landbouw is vernacheld. Velden vol ouderwetse bloemen, overstromingslandjes, natuurlijke bossen en uitgestrekte rietmoerassen zijn daar nog heel normaal, vertelt gids Thomas van Es, in het dagelijks leven boswachter. Een gids uit duizenden, een enthousiaste, wandelende vogelencyclopedie wiens opgewektheid de grootste chagrijn tot een glimlach weet te brengen. De drukte op de weg ten spijt weet hij elke stip tot vogel te determineren, ons en passant handige onthoudtips bijbrengend. Ik leer over de diepgevorkte staart van de rode wouw, de verspreiding van de bonte kraai en de afhangende vleugelpunten van de koekoek.

Staren en genieten

Na de nodige uren rijden zijn we er. Heel even. Want een kwartier na aankomst lopen we alweer weg om de eerste vogelplek te bekijken; een paar voormalige visvijvers nabij ons pension. Een plek om gek van te worden; overal ritselen vogels, vlinders en libellen en de kakofonie van vogelgeluiden maakt het onmogelijk om ook maar één vogel te herkennen. Dat blijkt ook niet per se de bedoeling; iedereen staat gewoon wat te staren en te genieten. Eventjes. Want dan wijst Thomas op een buidelmees die aan zijn nest aan het bouwen is; een, naar ik begrijp, vrijwel nooit zichtbaar tafereel. De buidelmees blijkt voor velen het signaal om vogels te determineren en al snel vliegen de namen door de lucht: grote en kleine karekiet, roerdomp, nachtegaal, snor en bruine kiekendief. Twee reisgenoten met telescoop reppen over vleugelboeg, dwarsvlekking en gebogen klanken en opnieuw vraag ik me af of dit wel iets voor mij is. Maar dan wijst een medereisgenoot op een bruine winterjuffer, knielt een ander neer bij een spin in een kattenstaart en zit een derde gewoon met de ogen dicht te genieten: louter vogel-fanatici zijn het dus zeker niet.

Na twee uur keren we terug naar ons heel erg Oost-Duitse onderkomen, compleet met chagrijnige restauranthouder, om vervolgens wel mooi van asperges te genieten.

Grote trap Beeld Monica Wesseling
Grote trapBeeld Monica Wesseling

Zonder vogels bestaat niet

De wekservice is exquise - klepperende ooievaars - en zonder dwingende haast gaan we op pad voor de grote trappen. De dieren zijn op veel plaatsen (bijna) uitgestorven als gevolg van de intensivering van de landbouw, met het verdwijnen van grote insecten als resultaat. Dat nekt de jongen van deze joekels (max 16 kilo!), maar hier niet. Hier, in dit voormalige communistische bolwerk, zijn de velden nog hobbelig, kruidenrijk en vol bloemen en vlinders en mag het water nog zijn natuurlijke loop volgen. Zelfs zonder vogels een genot. Maar zonder vogels bestaat niet. Hier niet. Want nog voor we het uitzichtpunt van de trappen bereiken, heeft gids Thomas ons al kraanvogels op kilometers afstand leren herkennen, scheren vier zeearenden voorbij en zien we een ooievaar een mol vangen. Het genot is eensgezind, foute determinaties worden goedmoedig weggepoetst.

De balts van grote trappen waar we even later in Garlitz naar staan te kijken, is ontwapenend lachwekkend en van serieus gevogel is al snel geen sprake meer. Steeds opnieuw posteert een van de mannelijke trappen zich midden in een veld vol bloemen en keert dan in een keer al zijn veren om waardoor de witte onderkant zichtbaar wordt. Dan steekt de trapman de staartveren omhoog om daarna met ‘dikke kont’ protserig rondjes te draaien in de hoop zo bij vrouwtjes in de smaak te vallen. Die vrouwen lijken het echter niets te vinden en lopen heen en weer zonder de man een blik waardig te gunnen. Tot één zich bedenkt, razendsnel op de man afgaat en drie seconden later gedekt en al weer het veld verlaat. We kijken naar porno, giechelen om de snelheid, ontdekken een grauwe gors en bespreken en passant de toestand in de wereld.

Na een lunch aan een meer in de buurt van Nauen met zeker vijftien zeearenden, de wereld aan eenden en steltlopers en twee ongekend mooi zingende ortolanen lig ik een poosje op mijn buik graafwespen te bekijken en merk tot groot genoegen dat veel reisgenoten ook allesvreters zijn. Qua natuur dan.

De middag is vol vogels van ouderwetse overstromingslanden, waters en kruidenrijke graslanden. We zien kraanvogels, zeearenden, zwarte wouwen, kiekendieven, karekieten, baardmannen en vele veldleeuweriken en steeds opnieuw leert onze gids ons niet alleen vogels te herkennen op uiterlijk en zang, maar hij vertelt ook over het hoe en waarom. Op de weg ligt een dode bever en al snel ontspint zich een mooie discussie rondom natuur versus economie. ’s Avonds is er opnieuw een excursie gepland, maar ik voel me als na zes musea op een dag en blijf lekker met een andere vrouw achter bij een glas wijn. Dat kan gewoon. Het bevalt goed, tot nu toe. Geen dwingend gareel, groepsmoraal of afkeurende blikken, geen gesnoef over kennis of kunde, maar samen genieten en gezelligheid.

Over de streep

De visarenden de dag erop, en vooral de manier waarop ermee wordt omgegaan, trekken me definitief over de streep. Want als we op afstand naar een visarendsnest op een hoogspanningsmast staan te kijken waar juist een prooi wordt afgeleverd, en Thomas merkt dat de vogel onrustig wordt, dirigeert hij ons zonder pardon terug de bus in. “Dat doe je gewoon niet, vogels verstoren.”

Later op de dag, na een bos vol spechten en een bijna dansende gids omdat hij een zwarte specht in de telescoop heeft weten te krijgen (blijkbaar heel bijzonder), knaagsporen van bevers, korstmossen en een groep raven, zien we opnieuw visarenden op hun nest bezig. We blijven op veilige afstand, zien stomverbaasd een visarend een vis doodmeppen terwijl op de achtergrond zeventien kraanvogels de donkere wolkenlucht doorsnijden. En zijn stil. Heel stil. Samen op vogelreis; hoe leuk kan het zijn.

Vogelreis
Er zijn veel organisaties die vogelreizen aanbieden. De hier beschreven vogelreis was met Inezia Tours, een van de organisaties waarmee Vogelbescherming Nederland ook samenwerkt.

De reis naar Brandenburg vertrekt zowel in het voorjaar als in het najaar. In het najaar vertrekken er reizen op 30 september, 7, 21 en 28 oktober. De trappen baltsen dan natuurlijk niet meer, maar daar staat tegenover dat er duizenden, soms tienduizenden kraanvogels en grote groepen goudplevieren te zien zijn.

Lezers van Trouw krijgen 50 euro korting op de najaarsreizen 2017 en de voorjaarsreis 2018 naar Brandenburg.

Meer informatie: ineziatours.nl/groepsreizen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden