Op koffie kun je koken

Het waswater van koffiebonen zit vol met giftig methaangas dat in de rivier terechtkomt. Maar via een biogasinstallatie kunnen de boeren er tegenwoordig op koken.

Het wordt 'honingwater' genoemd door de bevolking in het dorpje San Ramon de Matagalpa in Nicaragua, vanwege de zoete geur die er vanaf komt. Het waswater van de koffiebonen van de plaatselijke koffiecoöperatie La Hermandad, dat zo in de aanpalende rivier wordt geloosd, is echter verre van zoet. Het zit vol methaangas, is giftig en vervuilt daardoor de omgeving. De mensen die aan de rivier wonen wassen hun kleren erin en drinken eruit en klagen naderhand over jeuk en darminfecties.

De Nederlandse maatschappelijke organisatie Utz Certified nam in 2010 het initiatief om de koffieproductie al bij de plukkers te verduurzamen. Bij negentien kleine koffiecoöperaties in Nicaragua, Honduras en Guatemala is daartoe een proef gedaan om de problemen met de gezondheid en het milieu in één keer goed aan te pakken. Dat is gedaan middels een biogasinstallatie.

Na de pluk wordt de koffiebes op het terrein van de coöperatie machinaal ontdaan van zijn schil en vruchtvlees. Daarbij blijven er altijd restjes vruchtvlees achter. De boon wordt daarom in water geweekt en gewassen. Door de bacteriën en schimmels die nog op de boon zitten, ontstaat er een fermentatieproces. Dat weken en wassen duurt in dit spontane proces tussen de twaalf en zestig uur. De restjes laten los, maar het water is door dat proces enigszins giftig geworden en bevat tevens methaan, een broeikasgas dat 25 maal krachtiger is dan CO2. Omdat dat water zo zonder zuivering in de rivier wordt afgevoerd, ontstaan de gezondheidsklachten en milieuproblemen. De koffieboon zelf heeft er geen last van, zeggen de experts.

Door een biogasinstallatie te koppelen aan het productieproces worden die problemen ondervangen. Het waswater wordt gezuiverd en het methaan wordt afgevangen en omgezet in biogas. Buiten het koffieplukseizoen om worden uitwerpselen van beesten in de biogasinstallatie verstookt. Met dat biogas wordt elektriciteit opgewekt. Dat scheelt het gebruik van vervuilende dieselolie voor de generatoren die nu het dorp en de coöperatie van stroom voorzien.

Bovendien kunnen de dorpsbewoners het gas gebruiken om op te koken. Voorheen werd gekookt op hout dat uit het aanpalende regenwoud werd gehaald. Vijf bomen per huishouden per jaar gingen er op die manier aan. De rivier blijft voortaan schoon, omdat het gezuiverde water wordt hergebruikt in het productieproces. Daardoor wordt ongeveer de helft minder nieuw water gebruikt. Ook dat is een aanzienlijke stap. Voor elk kopje koffie dat de consument drinkt zijn 140 zelfde kopjes water nodig om het te produceren.

Voor Utz-directeur Han de Groot is de proef geslaagd, zo laat hij weten na een evaluatie in 2014. Lokale coöperaties hebben noch de financiën noch de technische mogelijkheden om grote hoeveelheden waswater te behandelen. Dat is echter wel nodig om de koffieteelt duurzamer te maken, aldus De Groot.

De uitkomsten van de proef, voor 75 procent betaald door de Nederlandse overheid, zijn voor Utz aanleiding om meer koffiecoöperaties in Latijns-Amerika uit te rusten met een biogasinstallatie. Dat is van belang omdat 70 procent van de koffie die wordt gedronken in de wereld afkomstig is uit dit werelddeel.

Op dit moment is Utz al bezig in Peru, Colombia en Brazilië. Voor een verdere uitbreiding naar grote koffieproducerende landen elders, zoals Vietnam en Kenia, hoopt Utz op bijdragen vanuit het bedrijfsleven.

De biogasinstallatie van La Hermandad: methaan wordt afgevangen en omgezet in biogas.

Het plukken van koffiebonen in Nicaragua.

Een medewerker van de plaatselijke koffiecoöperatie La Hermandad in het dorpje San Ramon de Matagalpa in Nicaragua wast koffiebonen.

Een bewoner van het dorpje San Ramon bakt eieren op biogas dat rechtstreeks uit de vergister komt.

Machines waarin het vervuilde waswater wordt behandeld.

Utz Certified zuivert het waswater, waardoor de rivier schoner blijft

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden