MantelzorgOmgevingswet

Op je oude dag bij je kind in de tuin gaan wonen wordt vanaf volgend jaar een stuk lastiger

Bram de Jong woont met zijn gezin in het voormalige huis van zijn moeder (rechts in beeld). Zijn moeder woont nu in een kleiner huisje op het erf: het witte huisje links. Beeld Jörgen Caris
Bram de Jong woont met zijn gezin in het voormalige huis van zijn moeder (rechts in beeld). Zijn moeder woont nu in een kleiner huisje op het erf: het witte huisje links.Beeld Jörgen Caris

Bram de Jong woont in zijn ouderlijk huis, zijn moeder Ria in een mantelzorgwoning in de tuin. Precies zoals het kabinet het graag ziet. Maar nieuwe regels staan vanaf volgend jaar de mantelzorgwoningen in de weg, vreest MantelzorgNL.

Het was zijn vader die vijf jaar geleden het idee opperde, toen die door kanker niet lang meer te leven had. Kon Bram de Jong (nu 38) het ouderlijk huis niet overnemen? Zodat De Jong zijn moeder een beetje in de gaten kon houden, als zijn vader er niet meer zou zijn?

“Eerst vond ik het niks”, vertelt De Jong op het erf van zijn ouderlijk huis in het landelijk gebied rond Stolwijk, in de buurt van Gouda. En dat ondanks de vaart met knotwilgen voor de deur en de vrolijk scharrelende kippen en geiten op het terrein.

Hij was met zijn vrouw en eerste kind neergestreken in Moordrecht. Zijn ouderlijk huis voelde niet meer als zijn huis. “Mijn vrouw zag het meer zitten dan ik”, zegt hij.

Ria de Jong heeft drie knieoperaties achter de rug

Inmiddels woont hij alweer twee jaar in het huis in Stolwijk, met zijn moeder in een prefab-huisje achter de woning. Ria de Jong-Jonkers (67) heeft drie knieoperaties achter de rug, kampt met ernstige artrose en loopt met een rollator.

Sinds 2014 mag iedere Nederlander vergunningsvrij een mantelzorgwoning op eigen terrein neerzetten: dat past in het streven om ouderen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen. MantelzorgNL schat in dat Nederland nu een paar duizend mantelzorgwoningen telt.

De landelijke regeling voor mantelzorgwoningen eindigt

Aan die landelijke regeling komt volgend jaar een einde, waarschuwt de belangenorganisatie. Dat gebeurt als de Omgevingswet van kracht wordt, die bedoeld is om regelingen rond bouwen en wonen te versimpelen. Daarna mag iedere gemeente zelf beslissen of inwoners zoals de familie De Jong nog zonder vergunning zo’n huisje mogen bouwen.

Bram de Jong, die werkt als locatieleider van een basisschool, vindt het onbegrijpelijk dat de regeling dreigt te verdwijnen. Voor zijn moeder maakt het niet uit, maar wel voor families die in de toekomst in dezelfde situatie komen. MantelzorgNL is bang dat een deel van de gemeenten de vrijheid die de nieuwe wet hun biedt, aangrijpen om het moeilijker te maken zorghuisjes neer te zetten.

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) wijst er in een reactie op dat de mantelzorguitzondering na de inwerkingtreding van de nieuwe Omgevingswet in juli 2022 blijft bestaan, tot het moment dat een gemeente daar zelf een eind aan maakt. Dat zullen maar weinig gemeenten doen, verwacht de VNG. “Onze inschatting is dat gemeenten de bestaande mogelijkheden behouden”, stelt een woordvoerder.

Er zijn nu al grote verschillen tussen gemeenten

De angst bij MantelzorgNL komt voort uit de ervaringen nu. Er zijn namelijk al grote verschillen in hoe soepel gemeenten zich opstellen, zegt Liesbeth Hoogendijk, bestuurder van MantelzorgNL. Zo voeren gemeenten soms aan dat niet genoeg mantelzorg wordt gegeven om in aanmerking te komen voor de vrijstelling.

“We zouden tegen mantelzorgers moeten zeggen: het is fantastisch wat u doet. Het omgekeerde is helaas vaak het geval”, zegt Hoogendijk. Ze wil daarom dat het kabinet een instructie aan de gemeenten toevoegt aan de Omgevingswet, om de uitzondering voor mantelzorgwoningen te behouden.

‘Wij leveren passende zorg, zonder dat de gemeente iets hoeft te doen’

“Nederland vergrijst. Als deze mogelijkheid vervalt, neemt de druk op de zorg toe. Wij geven passende zorg zonder dat de gemeente er iets voor hoeft te doen”, zegt De Jong. Ook hun gemeente, Krimpenerwaard, vond in eerste instantie dat zijn moeder onvoldoende afhankelijk was van mantelzorg, vertelt Bram. Pas na enkele maanden stond de gemeente alsnog een vergunningsvrije mantelzorgwoning toe.

Bram helpt zijn moeder onder meer met alle huishoudelijke taken, de boodschappen en de administratie. En hij houdt haar een beetje in de gaten, “Als om half elf de gordijnen nog niet open zijn, dan komt hij kijken. Dat is de afspraak”, zegt Ria.

Moeder kan de kleinkinderen zien opgroeien, die inmiddels met z’n drieën zijn. De oudste van vijf komt vaak spelletjes doen en de jongste van één zit soms in de box in het huisje van moeder, als Bram voor een korte boodschap weg moet.

Eén keer per week eet moeder in het grote huis en één keer per week komen Bram en zijn gezin bij haar eten. “Wij nemen het eten mee, moeder zet het op”, zegt Bram.

‘Moeder heeft ook altijd voor ons gezorgd’

Bram en zijn vrouw zijn niet de enige mantelzorgers: ook Brams zus en een oom en tante komen langs. In totaal krijgt zijn moeder ongeveer twaalf uur mantelzorg. Daarnaast komt de thuiszorg twee keer per week helpen met douchen.

“Moeder heeft altijd voor ons gezorgd. Ik vind dat ik de plicht heb ook voor haar te zorgen, zo lang dat gaat”, zegt Bram.

Er is maar één ding dat Bram spijt, vertelt hij even later, terug in het grote huis. Dat hij niet bevestigend heeft geantwoord op de vraag van zijn vader. “Ik vind het jammer dat ik niet heb gezegd: Is goed pa, we zullen voor moeder zorgen.”

De gemeente Krimpenerwaard wil niet ingaan op de situatie van de familie De Jong, maar laat weten dat het tot 2020 nog ‘geen beleid’ had op het gebied van mantelzorgwoningen. Nu dat er wel is, zijn de ervaringen volgens de gemeente ‘overwegend positief'.

Lees ook:

Mantelzorger in loondienst zorgt voor opschudding

De Limburgse zorggroep Cicero heeft mantelzorgers in loondienst. Volgens critici brengt dit het vrijwillige karakter van mantelzorg in gevaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden