Op jacht naar de thuisblijvers

campagne | De SP staat geparkeerd op zo'n dertien zetels, maar de socialisten houden de moed erin. Met een kruistocht van huiskamer naar huiskamer hopen ze thuisblijvers naar de stembus te krijgen.

Er zijn een miljoen schuursponsjes in tomaatvorm besteld, er liggen talloze rollen tomaatronde onderzetters klaar, maar het meest veelzeggende campagnegadget dat de SP dit jaar uitdeelt, is de koelkastmagneet - inderdaad, met de beeltenis van een tomaat erop. De gedachte: ze uitdelen aan mensen die niet geneigd zijn te stemmen in de hoop dat ze hun stempas ermee aan de koelkast hangen. Zodat ze 15 maart niet vergeten dat ze kúnnen stemmen.

Het is deze groep potentiële thuisblijvers waar de SP haar campagnepijlen op richt. Niet alleen omdat het een grote groep is - bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen bleef een kwart van de kiezers thuis - ook omdat de partij ervan overtuigd is dat onder die niet-stemmers veel SP'ers te vinden zijn. "In de wijken waar wij sterk zijn, is het opkomstpercentage bovengemiddeld lager", legt campagneleider en tevens partijvoorzitter Ron Meyer uit. "Als we dat percentage met vijf procent omhoog weten te krijgen, dan winnen wij zetels."

De boodschap van het landelijke campagneteam aan de lokale afdelingen is dan ook helder: vergeet de rijke stadsdelen met bakfietsen voor de deur en ga de volksbuurten en vinexwijken in op zoek naar SP-sympathisanten. Dáár kan in de campagne het verschil worden gemaakt. "We hebben de meeste actievelingen van alle partijen", vertelt Meyer. "Die moeten we zo effectief mogelijk inzetten."

In veel gemeenten heeft de SP de voor haar kansrijke buurten allang in het vizier, maar deze campagne kunnen de afdelingen met 'SP Maps' nog veel gerichter te werk gaan. De partij heeft een waslijst aan gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gekoppeld aan de kaart van Nederland. Met een paar muisklikken kunnen actievelingen zien waar in hun gemeente mensen met een laag inkomen wonen, waar de meeste sociale huurwoningen staan en bij welke stembureaus in het verleden het meest op de SP is gestemd.

Mobiliseren

Met die kennis trekken leden van deur tot deur door de wijken om gesprekken aan te knopen met bewoners. Daarvoor is een speciaal 'klopscript' in omloop. De SP-vrijwilliger begint met een luchtige opmerking over deurbel of hond, stelt zichzelf voor en polst of de bewoner geïnteresseerd is een nationaal zorgfonds zonder eigen risico en marktwerking. Zo niet, welke thema's houden hem wel bezig? Hogere lonen wellicht? Lagere huur, pensioenen misschien? Met een klik verdwijnt die informatie via een app in de SP-database.

Ontstaat er tijdens het gesprek chemie, dan vraagt de SP'er of hij contactgegevens mag noteren zodat de partij later contact kan opnemen. Meteen lid worden mag ook. Als afsluiter spreekt de vrijwilliger de hoop uit dat de bewoner op 15 maart op de SP zal stemmen. Anders verandert er natuurlijk niets.

Het is precies de manier waarop de SP groot is geworden: van onderop. Al sinds de begindagen van de socialistische beweging in de jaren zeventig gaan actievelingen langs de deur om problemen in arbeiderswijken te inventariseren, aan te kaarten en op te lossen - van lekkende dakgoten tot schimmelende muren. Het is ook de manier waarop lijsttrekker Emile Roemer met de SP in aanraking kwam. Hij was achttien, thuis hing een CDA-poster voor het raam. Toen SP'ers hun huis voorbij dreigden te lopen, zwaaide Roemer de deur open: "Zijn jullie helemaal gek geworden? Er wonen hier nog meer mensen dan mijn moeder!"

Een halve eeuw na die eerste rondjes door de wijken in bakermat Oss combineren de socialisten hun beproefde aanbelmethode met het moderne 'organizing', een manier van actievoeren die populair is bij vakbonden. Bij organizing wordt niet vóór maar mét werknemers actie gevoerd, met als leidende gedachte dat de werknemer ervaart dat hij zelf het verschil kan maken. Meyer en kandidaat-Kamerlid Lilian Marijnissen, tot voor kort prominente FNV-vakbondsleiders, wisten op die manier betere arbeidsomstandigheden voor schoonmakers en jongeren af te dwingen.

Zoals Meyer en Marijnissen de schoonmakers de straat op kregen, zo wil de SP haar achterban nu ook in beweging krijgen. Dus blijft het niet bij een gesprek aan de voordeur, maar belt de SP mensen die geïnteresseerd zijn in zorg terug met de vraag of ze voor vijf euro met de bus naar Den Haag komen voor een manifestatie voor het Nationaal Zorgfonds. Vinden mensen hogere lonen belangrijk, dan kunnen ze een uitnodiging krijgen voor een lokale bijeenkomst met Kamerlid Sadet Karabulut, die rondreist door het land met haar pleidooi voor een hoger minimumloon en hogere uitkeringen. Verder kunnen sympathisanten een gratis actiepakket toegestuurd krijgen, om de SP met posters, stickers en vlaggen 'zo zichtbaar mogelijk te maken'.

Meyer schat dat er vorige maand een kleine tienduizend mensen op het Malieveld stonden tijdens de zorgfondsmanifestatie - 'de grootste verkiezingsrally in veertig jaar' - en zag de SP-slogan 'Pak de macht' in de praktijk gebracht. "Een op de drie aanwezigen zei nog nooit actie te hebben gevoerd." Hoe de SP die mensen op de been kreeg? Persoonlijk contact, dat is Meyers haast heilige overtuiging. "Tv-spotjes en internet zijn allemaal belangrijk, maar mensen gaan pas echt wat doen als je één op één contact met ze hebt. Als je ze één op één stimuleert. Ze moeten een drempel over."

Koffie met vlaai

Een voorbeeld van een wijk waar de SP zich deze campagne vol op stort, is de Passart in Heerlen, een volksbuurt in het hart van de Limburgse mijnstreek. In de straten staan arbeiderswoningen die begin twintigste eeuw uit de grond zijn gestampt om mijnwerkers te huisvesten. Nu, een eeuw later, is het een wijk met zeventig procent aan huurwoningen en een gemiddelde woningwaarde van net onder de ton. Twee derde van de bewoners heeft een laag inkomen, een op de tien leeft van een bijstandsuitkering. Ruim een derde van de kiezers in Heerlen bleef in 2012 thuis.

Meyer, die zelf al jaren met een 'klopclub' langs de deuren gaat in zijn woonplaats Heerlen, ziet tijdens gesprekken in een wijk als de Passart steeds dezelfde thema's terugkeren. "De mensen hebben een schijthekel aan de VVD en Rutte. Als we beginnen over de zorg, vinden ze dat oké. Als we beginnen over de AOW, mogen we een kopje koffie komen drinken. Maar laten we de naam van Rutte vallen, mogen we bij wijze van spreken blijven eten. Mensen maken zich zorgen over hun baan, hun woonlasten en pensioen. Ze voelen zich aangevallen door de VVD." Met flyers en billboards langs de snelweg met daarop in koeienletters 'Niet stemmen = Rutte steunen' hoopt de SP hen te mobiliseren.

Het zijn niet alleen niet-stemmers die SP'ers in de deurpost treffen, maar ook mensen die nog twijfelen tussen de SP en PVV. Ook deze groep denkt Meyer te kunnen overtuigen. "Deze mensen hebben zo ontzettend genoeg van het establishment en willen hun middelvinger opsteken naar de politiek. Dat snappen we. Praat je verder, dan zijn negen van de tien mensen bezorgd over zijn bestaanszekerheid. Maar waarom zou je dan stemmen op de Siamese tweelingbroer van de VVD? De PVV wil de cao afschaffen en is verantwoordelijk is voor de marktwerking in de zorg. Dat weten veel mensen helemaal niet."

Om te laten zien hoe serieus de SP haar achterban neemt, barst deze campagne van de persoonlijke aandacht. Zo zet kandidaat-Kamerlid Sandra Beckerman vanavond in de Groningse Oosterparkwijk haar eigen voordeur open om met een kop koffie in de hand in gesprek te gaan met kiezers. Eerder was de top-30 van de SP-kandidatenlijst in Groningen om in het aardbevingsgebied bij mensen thuis naar hun verhaal te luisteren.

Zelf trok Meyer vorige week een avond uit om in een buurthuis in de Passart met bewoners te praten. Met koffie en vlaai op tafel mocht iedereen vertellen wat hij op de lever heeft. Meyer vertelde vervolgens wat de SP in hun wijk heeft gedaan én wat de SP in Den Haag voor hen kan regelen, mits ze voldoende steun krijgt: de huren omlaag, de lonen omhoog, de pensioenleeftijd terug naar 65 en de verzorgingshuizen open houden.

Bepalend

Terwijl SP-actievelingen elke dag langs de huizen gaan of er met posters en kwast op uittrekken, werpt de campagne in de prognoses vooralsnog weinig vruchten af. In de Peilingwijzer, die een aantal peilingen combineert, stond de partij gisteren op dertien zetels. Daarmee zit ze onder de huidige vijftien, onder de 21 zetels die Roemer woensdag voorspelde, ver onder het recordaantal van 25 zetels van elf jaar geleden en ver onder de piek van 38 zetels die de SP in 2012 in de peilingen haalde.

Campagneleider Meyer heeft er desondanks volop vertrouwen in. Hij wijst op vier recente peilingen waarin de SP een paar zetels winst boekt. "Dat je het nog niet in alle peilingen ziet: fuck it. We zien het op 15 maart wel. De wedstrijd is nog maar net begonnen. In alle realiteit: we zijn niet bezig met het leveren van de premier. Je kunt het land ook veranderen zonder in de regering te zitten. Vorig jaar werden we nog uitgelachen met ons zorgfonds. Nu is er niemand meer van links die zegt dat het onzin is. Uit peilingen blijkt dat zelfs een meerderheid van de achterban van VVD en CDA voor is. Bij het RTL-debat werd het zorgfonds vier of vijf keer genoemd. Dan ben je bepalend op dit thema, en dat in minder dan een jaar tijd."

Toch wil ook de SP graag eens deel uitmaken van de regering. Met negen zetels in de Eerste Kamer zou de partij een sleutelrol kunnen gaan spelen in de formatie, althans in theorie. De SP heeft zowel de PVV als VVD al uitgesloten als mogelijke coalitiepartner. En kijkend naar de peilingen, wordt regeren dan haast onmogelijk, daar kunnen geen miljoen koelkastmagneetjes tegenop.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden