Op het strand van Lissabon

Bewoners van Lissabon trekken 's zomers naar het strand bij Costa da Caparica, waar de laatste kustvissers van Europa een eeuwenoude vloot in ere houden.

Op Praça do Comércio, het zonovergoten plein aan de Taag, geven inklapbare ligstoelen een strandgevoel, maar een echt strand zul je langs de breed stromende rivier niet vinden. Om de hitte van het zomerse Lissabon te ontvluchten, trekt de bevolking naar de oceaan bij de monding van de Taag. Je kunt erheen met bus of auto, maar veel leuker is het tochtje met de veerboot vanaf Belém vlak bij Padrão dos Descobrimentos -het enorme beeld in de vorm van een schip met gebolde zeilen.

Aan boord meer dan dertig uit kalksteen gehouwen figuren, waaronder Vasco da Gama en nog zestien andere ontdekkingsreizigers. Hoog op de punt van het schip staat Hendrik de Zeevaarder, de grondlegger van het overzeese avontuur. In zijn hand een karveel, het vaartuig waarmee Portugal de wereld voor Europa openlegde. Uit een baai aan de overkant van de Taag glijdt onze veerboot tevoorschijn over water glad als een spiegel. Het is moeilijk voor te stellen dat ook hier weleens een boot uit de vaart wordt genomen vanwege te onstuimig weer. Met stevige armgebaren worden de auto's naar de juiste plek gedirigeerd. Het is eind september, het strandseizoen is voorbij, slechts vier auto's willen mee. Na een halfuurtje loopt het schip het haventje van Trafaria binnen. Een vader tilt zijn zoontje op om hem over de reling te laten kijken naar de felgekleurde vissersscheepjes. De chauffeur van de bus naar Costa da Caparica staat met een sigaretje in de mond te staren naar het afmeren.

Het brede strand is prachtig leeg, maar langs de vloedlijn wordt hard gewerkt. Vissers trekken sleepnetten vol horsmakreel en sardines naar de kust. Veel valt er niet mee te verdienen, maar het is in elk geval wat - in tjiden van grote werkloosheid. Terwijl elders in Europa de kustvissers van de stranden verdwenen, heeft de economische crisis de teloorgang van de traditionele xávega-boten vertraagd. Alleen al op het strand van Costa da Caparica zijn een stuk of tien bedrijfjes actief, met elk één boot. Waar de bemanning die te water laat, is elke dag weer anders.

Een booteigenaar in keurig overhemd staat over zee te turen, de broekspijpen opgerold, de voeten tot de enkels in het zuigende zand. Zijn zonnebril op het hoofd geplant. Mannen in oranje, blauwe en groene lieslaarzen staan in groepjes langs het water. Dan klinkt een fluitje en begint de 'arte de xávega'.

Een tractor duwt een van de bootjes langzaam de zee in. Een laatste zetje van de bemanning en dan springen ze aan boord. Mannen met gespierde armen trekken aan de riemen. Gevloekt wordt er, maar voorbij de ruige golven laat de stuurman de buitenboordmotor zakken en tuffen ze richting horizon. Op zo'n kilometer van de kust gaat het visnet overboord en varen ze terug. "Nee, hier hebben we nooit ossen gebruikt om de netten het strand op te slepen. Dat deden ze in het noorden. Hier ging het met mankracht. Nu doen de tractoren het werk", zegt de vriendelijke eigenaar. Zijn boot is van polyester. Er zijn nog vissers met de karakteristieke Meia-lua (halve maan), de houten boot met hoge spitse boeg. "Met die van mij kun je makkelijker manoeuvreren en je kunt ook verder de zee op", zegt hij trots.

"De trawlers vissen de zee leeg, voor ons blijven alleen de restjes over", klaagt de man die met naald en draad klaarstaat om na de vangst de netten te repareren. Terwijl de tractoren, elk aan het eind van het net, even hard aan de touwen trekken, klimt de eigenaar hoog op de boot die alweer een tijdje op het droge ligt.

Op de punt van het schip staat hij als Hendrik de Zeevaarder over zee te turen. Niet naar verre oorden, maar voor een eerste glimp van de vangst. Boven het net hangt een wolk krijsende geelpoot-meeuwen. Mannen lopen de zee in om de touwen omhoog te tillen. De loodjes onder aan het net mogen niet in het zand vastlopen, anders scheurt het. De vangst valt tegen, de duimen van de vissers gaan niet omhoog. "Veel kwallen", bromt een kleine man in XL-lieslaarzen. Hij gooit de ondermaatse vis terug in zee en spoelt wat geschikt is voor de verkoop keurig schoon. Het is de eigenaar zelf die samen met zijn dochter de vis sorteert en in bakken doet voor vervoer naar de afslag. In de zomer gaat het anders, dan staan rond het zinderende net vol glinsterende buit geen meeuwen maar de bruine lijven van zonaanbidders. Ook surfers kijken met de plank onder de arm naar het spektakel. De verkoop begint ter plekke: 5 euro voor een stapel sardientjes.

Wie in stilte wil genieten van de zee kan natuurlijk prachtig over het uitgestrekte strand verder lopen, maar van juni tot en met september kun je ook met een treintje mee. Dat boemelt over smalspoor door lage duintjes. Grote kans dat ergens bij Praia 19 een naaktloper de rails oversteekt. Na een half uur is de pret voorbij. Verder kan, maar wel te voet via de GR-9 naar Cabo Epichel, een heus bedevaartsoord, voorloper van Fátima en Bom Jesus. Achter de pelgrimskerk staat een kapelletje gevaarlijk dicht langs de klifrand. Onze Lieve Vrouwe van de Kaap staat er afgebeeld op een tegeltableau, schrijlings zittend op een grote muilezel. Het verhaal wil dat in het jaar 1410 Maria vanuit zee zo omhoog klom naar de klif- rand. Duidelijk zijn op de blauw-witte tegels de sporen te zien die het dier achterliet. Je kunt ze ook nu nog in het echt bewonderen, maar de sporen zijn niet van het lastdier, concludeerde de wetenschap. Het zijn de pootafdrukken van dinosaurussen. Zo'n 140 miljoen jaar geleden passeerde een kudde Sauropoden, reusachtige plantenetende reptielen met kenmerkende lange nek. Elf sporen lieten ze achter.

Costa da Caparica

De veerboot gaat praktisch om het uur naar Costa da Caparica. U kunt ook met bus 159 of 161 vanaf Praça de Espanha. Het treintje vertrekt bij het strand aan de zuidrand van Costa da Caparica.

In de wandelgids 'Hart van Portugal' van Roel Klein en Bert Stok staan veel wandelingen in Lissabon en omgeving

wandeleninportugal.info

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden