Op het platteland gedijt de partij

Met een najaarscongres in Utrecht viert het CDA vandaag zijn 25-jarig bestaan. Dit feestcongres draait om de 77000 leden en de mensen die actief zijn in hun eigen gemeente. Zoals de 475 partijgangers uit Aalten-Dinxperlo.

Maandag is een slechte avond voor een feestje. Na één borrel houden veel bezoekers van de jaarvergadering in het dorpshuis van IJzerlo het voor gezien.

Aan de bar blijven nog wat napraters hangen en in de zaal kaart hier en daar een plukje dorpsgenoten na. Maar op het grote plasmascherm trekt de premier geen bekijks. Ook de prikborden met knipsels en kieslijsten uit het rijke CDA-verleden in zowel Aalten als Dinxperlo hangen er verloren bij.

Tijdens de vergadering is de zaal nog mudvol. Onder de vele oud-wethouders, ex-bestuurders en andere actievelingen hangt een vrolijke stemming. De beide nieuwe wethouders krijgen applaus en tot veler verrassing draait de benoeming van een nieuw lid in het afdelingsbestuur uit op een heuse verkiezing.

Want enkele leden betwijfelen of de kandidaat van het bestuur wel een echte CDA’er is: bij de raadsverkiezingen van vorig jaar stond hij nog op de lijst van een lokale partij.

Ze schuiven een voormalig jeugdlid naar voren, dat zijn sporen binnen het CDJA heeft verdiend en liefst twee keer de cursus voor partijkader van het Steenkamp Instituut heeft gevolgd. Een volle lach rolt door de zaal. Had deze jongen het niet meteen begrepen? De jonge tegenkandidaat legt het op het nippertje af.

Vanaf het terras van afdelingsvoorzitter Patrick Frenken in Barlo vormen de voorbij slenterende koeien een donker silhouet tegen de ondergaande zon. „Hier kom ik vandaan, hier wil ik niet weg, al zou mijn baas dat nog zo graag willen”, zegt fractievoorzitter Hans Martijn Ostendorp.

Ze zijn generatiegenoten, maar hun loopbaan in de partij verschilt enorm. Frenken, 34, is sinds vier jaar voorzitter, is een geboren christen-democraat. Hij haalde Ostendorp vorig jaar over om lijsttrekker te worden omdat juist iemand uit Dinxperlo de kar moest trekken. De gemeenten Aalten en Dinxperlo zijn namelijk gefuseerd, en vooral in Dinxperlo was daarvoor weinig steun.

De 36-jarige account-manager was twee jaar eerder opgevallen toen hij zich als bezorgde ouder mengde in de discussie over nieuwbouw voor vier basisscholen in Dinxperlo en meteen gestrikt voor de partij. „Ik zweefde altijd van PvdA naar VVD en kwam bij het CDA terecht. Het compromis, dat vind ik bij het CDA.”

Zo werkt dat al jaren. Wie opvalt, krijgt bezoek. De beide wethouders, Jenny Rigter (45) uit Dinxperlo en Truus Wikkerink (42) uit Aalten, waren actief op de scholen van hun kinderen en in de kerk toen ze werden gespot. „We streven naar 5 procent groei per jaar en daarom benaderen we de mensen actief, vooral jongeren”, zegt Frenken. „Ze kunnen een cursus ’wegwijs in de politiek’ volgen, lid of geen lid. De laatste keer hadden we 20 cursisten. Als daar de helft van blijft hangen is het mooi.”

Over de velden fietsen intussen enkele jongens in de richting van Frenkens boerderij. De bestuursleden van het CDJA vergaderen wekelijks aan zijn keukentafel. Die doet trouwens voor tal van organisaties dienst als vergadertafel.

Want ook de boerenorganisaties LTO en SAAP (Stichting Samenwerkend Actief Aaltens Platteland) vergaderen bij hem thuis, maar dan met Frenkens echtgenote Christel als deelnemer.

Frenken waakt als een hopman over zijn 35 jeugdleden. „Het is natuurlijk een clubgevoel dat hen bijeenbrengt, maar wij proberen ze wat te leren over politiek. Als er straks 20 naar de PvdA gaan, vind ik dat best. Maar dat zie ik niet snel gebeuren, want ze zijn idolaat van premier Balkenende.”

Binnen de partij heeft ’de Aaltense jeugd’ inmiddels naam gemaakt met optredens op landelijke bijeenkomsten. Ook vandaag in de Jaarbeurs zijn ze van de partij.

„Premier Balkenende komt ons altijd begroeten”, glundert penningmeester Nicky Klunder (17). „Op tv wordt hij altijd neergezet als een saai en stijf persoon, Harry Potter, maar als je met hem praat is het gewoon een leuke man met wie je een biertje kunt drinken.”

,,Het CDA is natuurlijk onwijs christelijk”, aldus voorzitter Rien Koskamp (18). „Wij proberen het minder saai te maken, bijvoorbeeld door Kopspijkers te spelen met eigen thema’s en zo te discussiëren over wat er speelt.”

Aalten opende een jaar geleden een onderduikmuseum. Met de bezoekersaantallen loopt het minder goed dan verwacht en daardoor is de Vereniging Aaltense Musea in financiële problemen geraakt. Maar dat doet niets af aan de gepaste trots in het dorp op het verzetsverleden. In het netwerk van buurtschappen vlakbij de Duitse grens vonden zowel Joden als vluchtelingen uit het westen van Nederland veilig onderdak.

Dat collectieve bewustzijn speelde afgelopen voorjaar op tijdens de asielzoekerscrisis in Aalten. Inwoners organiseerden spontaan een opvang-estafette voor uitgeprocedeerde asielzoekers die door het uitzetcentrum in Barlo op straat werden gezet. Een inderhaast opgezette noodopvang klopte voor financiële steun aan bij de gemeente. Die weigerde. In een tumultueuze en emotionele raadsvergadering stelde ook het CDA dat uitvoering van landelijk beleid onontkoombaar is.

„We kregen het verwijt dat de C van christelijk niets voorstelt”, herinnert wethouder Jenny Rigter. „Dat doet pijn, want de C staat nog steeds voor naastenliefde. De christelijke instelling is om mensen te willen helpen. Onze opstelling was hard, maar realistisch. Er stonden hier asielzoekers uit Winterswijk en Lichtenvoorde, maar we kunnen niet het probleem van een hele regio oplossen.”

Inmiddels is het rustig rond de asielzoekers. In de zomer kwam er alsnog gemeentelijke steun voor de particuliere opvang, terwijl met het uitzetcentrum afspraken zijn gemaakt dat geen mensen meer op straat worden gezet. „Maar het blijft een van de hiaten tussen landelijk beleid en plaatselijke praktijk”, zegt Rigter. „Landelijk zijn we wat dit betreft naar rechts opgeschoven, hier niet. We halen onze inspiratie uit de Bijbel, willen die waarden vertalen naar de politiek, ook met het minimabeleid en opvang voor vluchtelingen.”

De stoelen en tafels in Gebouw Elim bieden weinig comfort aan de tien fractieleden en twee wethouders. Toch duurt de wekelijkse fractievergadering lang. Dat komt omdat de fractie niet alleen de eerstvolgende gemeenteraadsvergadering voorbereidt, maar ook vooruitblikt naar de behandeling van de gemeentebegroting voor volgend jaar. Daarover blijkt de fractie het roerend eens: broddelwerk.

Vooral de ambtenaren moeten het ontgelden. Veel posten zijn door de samenvoeging van Aalten en Dinxperlo dubbel bezet, maar toch, of misschien juist daardoor, draait het ambtelijk apparaat bijzonder stroef. „De bestuurscultuur moet veranderen”, stelt raadslid Henk Ormel. „Bijna alle leidinggevenden zijn import, die voelen de cultuur van deze streek niet aan. In elk ander bedrijf dat in zulk slecht vaarwater zit, vloog een derde van het personeel er uit.”

Wethouder Wikkerink maakt duidelijk dat dat hier niet kan. Bovendien, zegt ze, trekken juist de goede ambtenaren zich de kritiek aan. Maar dat kalmeert de fractie niet.

Het lijkt wel een LPF-bijeenkomst, zo fel gaan de CDA’ers tekeer. Er moet een einde komen aan het aanstellen van interim-managers, vindt fractieleider Ostendorp, desnoods door middel van een vacaturestop.

Ook de uitbreiding van het aantal veiligheidsfunctionarissen mag niet doorgaan. Volgens het college van b. en w. is die nodig om handhaving van wetten en regels te garanderen, maar Ostendorp is het daar niet mee eens.

„Ik wil geen gemeente waar de burger als ie een scheet laat moet omkijken of er geen ambtenaar achter hem staat.” De begrotingsbehandeling op 15 november belooft een waar spektakel te worden.

Afgelopen voorjaar botste het college ook al met de CDA-fractie, toen het als gevolg van de herindeling een nieuwe begroting moest vaststellen. Dat lukte pas na een reeks amendementen van het CDA, waardoor van het collegevoorstel weinig overbleef. De verhouding met de fractie is op z’n zachtst gezegd wennen, voor de twee CDA-wethouders.

Jenny Rigter voelt zich onder druk gezet bij het plan om de scholen in Dinxperlo twee aan twee te huisvesten: de twee protestants-christelijke samen en de katholieke en de openbare bij elkaar. Een aantal fractieleden is daar tegen en verwijt Rigter dat ze niet luistert. Als de wethouder blijft dwarsliggen, moet ze maar weg, is de stemming.

Truus Wikkerink neemt het voor haar collega op en vindt dat fractieleider Ostendorp moet inbinden, omdat hij te nauw betrokken is bij de scholendiscussie.

Op een zaterdagmorgen, aan de keukentafel bij voorzitter Patrick Frenken, verliest Wikkerink haar strijd tegen de tranen. De botsingen met de fractie, de geringe vooruitgang op het gemeentehuis en de dood van haar vader, een week geleden: het wordt haar even te veel. Ze had deze zaterdag vrij willen houden voor haar oudste dochter, die twee dagen eerder 18 is geworden. Toen zat ze tot laat in de avond bij de fractievergadering, nu zit ze met de partijtop bij elkaar om een crisis te voorkomen. En ze denkt: is dit wel leuk?

Die huilbui lucht op. „We zijn later die middag alsnog naar Doetinchem geweest en hebben lekker veel inkopen gedaan. Het was goed om elkaar de waarheid te zeggen. Daar zijn we bij het CDA niet zo sterk in en daarom is het in het verleden wel eens geklapt.”

Ook Hans Martijn Ostendorp meent dat het crisisberaad verhelderend heeft gewerkt. „Misschien was het inderdaad beter geweest als ik een stapje terug had gedaan. Het is dualisme wat we doen, maar we zoeken nog naar de juiste vorm.”

Voor het raam van zijn werkkamer in het Aaltense gemeentehuis slaakt Bert Berghoef een diepe zucht. „Als je iemand selecteert, moet je ervan uitgaan dat zo iemand capabel is en de kans geven zich waar te maken”, aldus de nieuwe burgemeester. Hij is pas in oktober aangetreden, maar hij heeft het gevoel met de drie vrouwelijke wethouders – 2 CDA, 1 PvdA – een prima team te vormen. Dat mag dus niet zomaar uit elkaar vallen.

„Broedermoord loert om de hoek, dat is zo vaak zo in het CDA. Hier maakt de CDA-fractie 10/21ste deel uit van de raad. Dat is een belangrijke positie, daar moet je delicaat mee omgaan. Zuinig zijn met macht. Bescheiden. Het electoraat merkt het snel genoeg als je dat niet bent.”

„Er moet hier veel aan vertrouwen worden gewerkt. Van twee gemeenten is er één gemaakt en de start was moeilijk. Dat zie je overal terug. Maar ik heb in mijn vorige leven veel onderwijsfusies meegemaakt, waarbij mensen elkaar met Gods woord de hersens insloegen. En we kwamen er altijd uit.”

Een partij die groot is in kleine plaatsen als Aalten

Met 475 leden en 200 donateurs is de CDA-afdeling Aalten-Dinxperlo een van de grootste in het land.

Na de gemeentelijke herindeling in de Achterhoek heeft de nieuwe gemeente, waartoe ook de kleine boekenstad Bredevoort behoort, gekozen voor de naam Aalten, maar de CDA-afdeling houdt voorlopig haar dubbele naam om de leden in Dinxperlo niet te kwetsen.

Van oudsher domineert de christen-democratie hier het gemeentebestuur – aanvankelijk geordend naar de kerkelijke verdeling tussen gereformeerden (40 procent), hervormden (ook 40) en katholieken (20 procent), met de ARP als grootste partij. Sinds de vorming van het CDA, nu 25 jaar geleden, heeft de partij hier nu een bijna absolute meerderheid.

In de vorig jaar gekozen gemeenteraad is de partij met 10 van de 21 zetels veruit de grootste. Coalitiepartner PvdA en de oppositionele Progressieve Partij hebben allebei 3 zetels, VVD en Gemeentebelangen elk 2. De ChristenUnie heeft 1 zetel, waarmee de christelijke uitgangspunten in de dorpspolitiek van Aalten de boventoon voeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden