Het mooiste Nederland

Op het Driebergse landgoed Sparrendaal speelt Maria nog een prominente rol

Heidetuin op landgoed SparrendaalBeeld Johan Nebbeling

Sparrendaal was ooit een katholiek landgoed. Nu is het toegankelijk voor iedereen, maar Maria speelt er nog een prominente rol.

Religieus ben ik niet, maar ik heb genoeg mensen in mijn omgeving die wel een steuntje van hogerhand kunnen gebruiken en baat het niet, schaden zal het evenmin. Dus pak ik een waxinelichtje uit de plastic opbergbox, steek het aan met de klaarliggende aansteker en plaats het wakkerende kaarsje voorzichtig voor de voeten van Maria die, de handen devoot gevouwen en behangen met rozenkransen, met kommervolle blik schuin omhoog kijkt. 

Zo moet zij - in haar ‘Lourdesgrot’ op het Driebergse landgoed Sparrendaal - ontelbare smeekbedes in de vorm van brandende kaarsjes hebben ontvangen. Nou ja, haar beeltenis na de restauratie van de grot in 2016. Het oorspronkelijke Mariabeeld raakte een halve eeuw geleden kwijt. Priesterstudenten van het grootseminarie Rijsenburg richtten de ‘grot’ - een halfrond bemost bouwsel van gestapelde stenen - begin 1900 op, als een kopie van de Franse grot waarin de heilige maagd in 1858 aan het herderinnetje Bernadette Soubirous zou zijn verschenen.

‘Appelstrudel’ eten

De grot ligt langs de Ton van Zeijts Sprengenroute, een ongeveer 5 kilometer lange wandelroute langs de vijf Driebergse sprengen. Sprengen zijn in de 17de en 18de eeuw gegraven waterloopjes die landgoederen van water voorzagen. Ze raakten in de loop der jaren verwaarloosd, maar werden begin deze eeuw door de inzet van Van Zeijts, een in 2006 overleden medewerker van De Dienst Landelijk Gebied, in ere hersteld. De Lourdesgrot ziet uit op een van die sprengen. Een laag bankje langs het water ertegenover noodt tot contemplatie.

In een notitieboekje hebben bezoekers hun wensen en gedachten kunnen opschrijven. Soms zijn die prozaïsch. Zo wil ene Livia graag naar LaPlace om daar ‘een appelstrudel’ te eten. Andere schrijfsels getuigen van een dieper zieleleven. Zo dicht ‘H.’: ‘Verdriet, je ziet het niet. Je bent het. Soms went het, soms niet.’ Daar valt weinig tegenin te brengen.

Rijke, roomse leven

De grot is een van de overblijfselen van het rijke roomse leven dat Driebergen vanaf begin 19de eeuw overspoelde. De katholieke ondernemer Van Oosthuyse kocht het landgoed Sparrendaal en liet, als tegenhanger van het protestantse Driebergen, zijn eigen katholieke dorp Rijsenburg bouwen. Sparrendaal was een tijdje de residentie van de Utrechtse aartsbisschop Joannes Zwijssen, die in 1856 opdracht gaf tot de bouw van een seminarie. De priesterstudenten woonden en studeerden binnen een ommuurd terrein tot het seminarie in 1968 de poorten sloot wegens andere tijden. Het seminariegebouw werd gesloopt en er kwam een appartementencomplex voor in de plaats. Het afgesloten landgoed Sparrendaal, deels aangelegd in Engelse landschapsstijl, werd opengesteld voor het publiek.

LourdesgrotBeeld Johan Nebbeling

In het heldere kwelwater van de sprengen, dat vanaf de Heuvelrug naar beneden stroomt, voelen meer en minder zeldzame waterdiertjes en -plantjes zich thuis, zoals de alpenwatersalamander en de witte waterranonkel. Maar op deze zeldzaam vroege lentedag is van dat leven weinig te bespeuren. Het doodstille oranjeachtige water toont alleen een dikke laag herfstbladeren van vorig jaar. Stil is het allerminst in dit fraaie, licht geaccidenteerde wandelgebiedje; boven het geratel van de eerste specht en de fluittonen van al naarstig nestelende zangvogels klinkt alom het geraas van de A12. 

Sparrendaal blijkt daarbij een populair uitlaatgebied voor hondenbezitters. Soms echoot in de verte opeens het geblaf van vechtende honden, begeleid door bezwerende kreten van eigenaren. Toch is het heerlijk wandelen over de slingerende paden tussen de hoge bomen, zeker met dat vroege voorjaarszonnetje in de rug. Bruggetjes voeren over de sprengen, die uitmonden in rustieke waterbekkens met namen als Grote Kom, Koekepan (gewoon nog zonder die rare tussen-n) en Acaciavijver. In hun gladde water weerspiegelen zich dromerig de hoge bomen. Een hogere brug over een ijl watertje is getooid met de ietwat pocherig aandoende naam ‘Zwitserse brug’.

Geheimzinnig

Verstild en een beetje geheimzinnig is de sfeer in de Heidetuin, een besloten deel van het landgoed waar inderdaad heide de boventoon voert. Zo’n 150 soorten heide werden hier geplant in opdracht van het toenmalige hoofd van de Driebergse plantsoenenafdeling L. van Veldhuysen nadat het bos zwaar te lijden had gehad onder dezelfde februaristorm die de Watersnoodramp van 1953 veroorzaakte. Een bankje is gewijd aan de 75ste verjaardag van Heleen Keijzer-Lambooij, een leven lang actief in de onderwijswereld. Zou ze er zelf weleens zijn gaan zitten? De open weides van het voormalige seminarieterrein fungeren tegenwoordig als ‘manifestatieterrein’. De oude muur is grotendeels intact, maar kennelijk zo wrak dat hij moet worden ondersteund met ijzeren bogen. 

Landhuis SparrendaalBeeld Johan Nebbeling

In de verte, aan het einde van een lange brede oprijlaan die Schapendrift heet, dient zich het landhuis Sparrendaal aan. Het is in gebruik als kantoor van een onroerendgoedbedrijf. Een laatste manifestatie van katholiek leven, tevens het eindpunt van de wandelroute, is het monument voor de katholieke voorvechter H. Schaepman. Het monument van architect P. Cuypers uit 1908 eert hem als staatsman, dichter, priester, hoogleraar en volksvertegenwoordiger. Een combinatie van hoedanigheden die je tegenwoordig zelden meer treft.

De Ton van Zeijts Sprengenroute is een circa 5 kilometer lange rondwandeling die begint bij de parkeerplaats van restaurant Het Wapen van Rijsenburg aan de Hoofdstraat 83 in Driebergen. De route is gratis te downloaden op de-voetstap.nl/wandelroutes/sprengenwandeling. De wandeling is goed te doen voor mensen die slecht ter been zijn.

Voor ‘Het mooiste Nederland’ probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit. Lees meer in ons dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden