Op herhaling: Onno Blom doet Nederlands

Even waan ik mij terug. De vervlogen geur van zweetsokken dampt weer als een (pervers) parfum in mijn neus, om me heen hoor ik het nerveus schrapen van kelen en knikken van knieën. Ik wip op mijn stoel heen en weer tot ik de opgaven voor mijn neus krijg: vwo Nederlandse samenvatting. De vellen zien er nog net zo uit als toen ik ze, in de gymzaal van het Stedelijk Gymnasium in Leiden, voor het laatst onder ogen kreeg.

Hoewel ik na mijn examen Nederlandse taal- en letterkunde zou gaan studeren, was samenvatten nooit mijn favoriete bezigheid. De literatuur, groots en meeslepend fantaseren, daar ging het om. Samenvatten zag ik - hoewel ik het nut er niet van wil betwisten - als een dorre, technische zaak. Niet op mooie zinnen werd je afgerekend, maar op het opnemen van de belangrijkste 'algemene mededelingen' en het weglaten van de meest onzinnige 'voorbeelden'. In feite meer cijfers dan letters, en dat ging een totale alfa niet in de kouwe kleren zitten.

Toch hebben de handgrepen van mijn leraar Nederlands onmiskenbaar hun sporen nagelaten. In de kantlijn van 'De cultuur van afzijdigheid', een artikel van de cultuurpsycholoog Jos van der Lans dat ooit in 'Socialisme & Democratie' stond en dat nu van 2200 naar 500 woorden moet worden teruggebracht, ontstaan als vanzelf strepen en cijfertjes die de tekst tot boomstructuurtje ontleden. Na een paar inleidende alinea's volgt het scharnier van het stuk: één verklaring, twee gevolgen en drie manieren tot aanpak voor de cultuur van afzijdigheid worden aangekondigd en in de rest van de tekst keurig ingevuld.

Van der Lans constateert dat afzijdigheid in Nederland de norm is geworden sinds het respect voor de privacy is verworden tot 'interventietaboe'. Het gevolg is dat wij anderen, of het nu om bejaarden of immigranten gaat, aan hun lot overlaten. Er zijn drie remedies tegen het groeiend gevoel van onveiligheid, dat daarvan het gevolg is. Om te beginnen moeten wij opnieuw worden opgevoed. Bovendien moet de bureaucratisering worden doorbroken en het moeilijkste werk niet meer aan de zwaksten worden toevertrouwd. Tenslotte moet er een 'professionele correctie' worden toegepast: ambtenaren, politici en bestuurders dienen zich weer te begeven in de frontlinies van de samenleving. “Wie tolereert, bemoeit zich juist wél met anderen,” concludeert Van der Lans.

Voor de rest van de samenvatting heb ik nu nog zo'n vierhonderd woorden over, maar die zal ik u besparen. De vwo-leerlingen zullen niet veel moeite hebben gehad deze brave en heldere tekst te knippen en te scheren. Een eitje.

Nauwelijks bekomen van mijn superieure wandeling over memory lane, haal ik nog eens diep adem. Tweeënhalf uur heb ik nu voor de tekstverklaring Nederlands voor havo en vhbo. Direct is duidelijk dat deze opgaven me voor een heel andere opdracht plaatsen: “Leid de betekenis van het begrip 'risico-perceptie' af uit de context. Gebruik maximaal tien woorden; neem geen voorbeelden in je antwoord op.” That's different koek, om met Wim de Bie te spreken.

Het is opvallend hoe stijf en saai de vragen zijn bij de eerste tekst, die niet geheel van humor is gespeend. In 'Niets aan de hand in Nederland', oorspronkelijk verschenen in HP/De Tijd, neemt Bert Bukman op opgewekte toon de overspannen reacties op bestaande en vermeende milieurampen als de gekke-koeienziekte en de overgewaaide straling uit Tsjernobyl onder de loep. De gevolgen van alle gezondheidspaniek zijn dan ook niet mis: radioactieve spinazie, 'langzaam zaad', noem maar op.

Ineens realiseer ik me dat deze frivole samenvatting in het geheel niet voldoet aan de strenge vwo-eisen van zojuist. Wat is het belangrijkste doel dat de auteur met het schrijven van het artikel 'Niets aan de hand in Nederland' voor ogen heeft? De laatste vraag bij de eerste tekst roept me streng tot de orde. Hoe was het ook weer met multiple choice? Eén antwoord is volstrekte onzin, één een beetje goed en één helemaal? In dit geval staan die mogelijkheden ook op die volgorde. De auteur wil niet a) het lezerspubliek geruststellen inzake de gekke-koeienziekte en ook niet alleen b) het overheidsbeleid met betrekking tot 'gezondheidspaniek' bekritiseren. Hij wil c) het verschijnsel 'gezondheidspaniek' analyseren. Hóóp ik.

Bij de tweede reeks dorre vragen kan ik het niet laten die eerst te beantwoorden en pas daarna de tekst te lezen. Welke omschrijving geeft de hoofdgedachte van de tekst het beste weer? Ik gok D) Veel wetenschappers brengen de misdaad in verband met factoren buiten de misdadiger om; het bezwaar tegen een te strakke deterministische benadering is dat de misdadiger niet verantwoordelijk wordt gehouden voor zijn gedrag. Na lezing van 'Misdaad in de genen' gok ik nog steeds D).

Nu maar hopen dat ik ook voor de rest ben geslaagd. Ik slaak een zucht en hoop dat zo die sokkengeur weer uit mijn neus verdwijnt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden