Op ’gezond afvallen’ googelt niemand

Ivan Wolffers:
Ivan Wolffers: "We stevenen af op een heuse gezondheidscatastrofe". (FOTO MARK KOHN)

In onze maatschappij is ongezond eten meer vanzelfsprekend dan gezond eten, zegt arts/auteur Ivan Wolffers. Hoe dat anders moet, schrijft hij in een boek over veilig afvallen.

’Ik las net dat stukjes lezen op internet preventiever werkt tegen dementie dan lezen van papier!” Het is een van de eerste dingen die arts en schrijver Ivan Wolffers zegt aan de met romans, naslagwerken en bladen volgestapelde tafel in zijn bosvilla nabij Utrecht. „Wat een bittere teleurstelling! Ik ben nog van het ouderwetse soort dat boeken fijn vindt.”

Hij brengt er zelf maar liefst twee uit deze maand. Onlangs verscheen ’Onweer in de verte’, gebundelde dagboekaantekeningen over de prostaatkanker die zes jaar geleden bij Wolffers geconstateerd is, en die zich sindsdien in meer of mindere mate manifesteert. En deze week ziet ’Het gezonde afvalboek’ het licht, handleiding voor een verantwoorde leefstijl en het vervolg op ’Het dikke afvalboek’ (2007), beide eveneens voortkomend uit Wolffers’ persoonlijke ervaringen met zijn ziekte. „Mannen die aan overgewicht lijden hebben anderhalf keer meer kans om aan prostaatkanker te sterven dan mannen met een normaal gewicht”, legt hij uit. „Nu heb ik altijd al veel bewogen en gezond gegeten, maar door de medicatie is mijn vethuishouding veranderd, en daarom moet ik er wel extra aan blijven werken. Want het mag nog niet voorbij zijn. Daarvoor geniet ik te veel van mijn vrouw, mijn zoon, mijn kleindochter. Het leven is nog te leuk.’’

Dus verdiept hij zich in alles wat met voeding en gezondheid te maken heeft en volgt hij de wetenschappelijke ontwikkelingen en nieuwe inzichten op de voet. De weerslag daarvan verwerkte hij op een toegankelijke manier in zijn boek, omdat hij het als zijn plicht ziet om de vergaarde kennis over te dragen. „Informatie bezit je niet, die moet je delen. Laagdrempelig maken en doorgeven. Dat voel ik als een verantwoordelijkheid.’’

Is ’Het gezonde afvalboek’ enerzijds een praktische gids voor een bewust eetpatroon, anderzijds is het een aanklacht tegen de macht van de voedingsindustrie en de halfhartige maatregelen die de overheid daartegen treft. ,,In Nederland heeft al de helft van de volwassenen last van overgewicht, van de kinderen 12 procent. Dat zijn forse cijfers, waarvoor we onze kop niet in het zand mogen steken’’, zegt hij. De gezondheidsproblemen die obesitas met zich meebrengt, zoals hart- en vaatziekten, bepaalde vormen van kanker, maar ook psychische aandoeningen, gaan enorm veel geld kosten. Alleen al de behandeling van patiënten met diabetes type 2, van wie er jaarlijks in ons land 70.000 bij komen, loopt in de miljarden. Wolffers: „Die zorg kunnen we straks niet meer betalen. Het is van de zotte dat we niet in staat zijn om beleid te ontwikkelen dat dit tij kan keren. De overheid komt alleen maar met dooddoeners over ’vrije keuze van de consument’ en ’eigen verantwoordelijkheid’, maar ondertussen stevenen we af op een heuse gezondheidscatastrofe.”

Het begrip ’keuze’ is puur een consumententerm geworden, vindt Wolffers, waarbij de hooggewaardeerde individuele vrijheid is gereduceerd tot de beslissing over wat je wel of niet in je mond stopt. „Alles wordt aan het eigen initiatief overgelaten. Zo heeft een elfjarig kind gedurende zijn leven al 10.000 commercials voor voeding gezien. Het denkt dus dat Cola, Snickers en Magnums normale producten zijn, waar je elk moment van de dag voor kunt kiezen. En terwijl we onze kinderen steeds dikker zien worden, verbinden we nog steeds geen consequenties aan die voortdurende blootstelling aan ongezonde voedingsmiddelen. Maar als we de reclame voor drank en sigaretten aan banden kunnen leggen, dan moet dat voor snoep, vet en frisdrank toch ook mogelijk zijn?’’

In plaats daarvan vluchten de verantwoordelijke bewindslieden in oplossingen als meer schoolfruit en vaker bewegen, maar dat is niets anders dan kortzichtig gepolder, aldus Wolffers. ,,Iedereen wordt tevreden gehouden. De voedingsmiddelenindustrie krijgt alle ruimte producten prettig in de markt te zetten, er zijn te weinig heldere regels over de inhoud van producten en de informatie daarover op verpakkingen. Zo weten we al lang dat transvetten heel ongezond zijn, maar bij de snackbar of de banketbakker heb je nog steeds geen enkele garantie dat het frituurvet of de slagroom transvetvrij is. Verbijsterend. Je moet de voedselveiligheid in je land toch kunnen regelen!’’

Er spelen kennelijk te veel belangen mee om daadkrachtig op te treden, dat begrijpt Wolffers ook wel. En het systeem van de Engelse ’schoolnurse’ die hele gezinnen monitort en van de vijf te dikke kinderen er drie uit huis kan plaatsen, gaat misschien weer wat ver. Maar het andere uiterste is zo mogelijk nog minder gewenst: cholesterolverlagende medicijnen en maagverkleinende operaties bij kinderen, alsmede het chirurgisch aanbrengen van een gebitsprothese die ervoor zorgt dat je je mond nog maar 1,7 cm kunt openen en je dus minder voedsel naar binnen schuift.

„Als ik zoiets hoor, denk ik: waar gaan we naartoe? Leer je kind toch gewoon wat gezond eten is!”, zegt Wolffers verontwaardigd. Al ziet hij in dat dat nog niet meevalt in een samenleving waarin je constant wordt verlokt en verleid. „Ik heb ook wel medelijden met de ouders van nu. Maar soms lijken we echt stuurloos. Laatst hoorde ik een moeder met haar kind onderhandelen in een restaurant: ’Als je je friet niet opeet, krijg je ook geen ijsje’. Waar ben je dan mee bezig?’’

We hebben met z’n allen een situatie gecreëerd waarin ongezond eten meer voor de hand ligt dan gezond eten. Om toch van die overtollige kilo’s af te komen, zoeken met name vrouwen hun heil bij allerlei dieetgoeroes en schimmige wondermiddeltjes als slankheidsbroeken en afvaldruppels. „Op ’gezond afvallen’ googelt niemand. ’Snel afvallen’ is de zoekterm’’, weet Wolffers. Hij voert Sonja Bakker op als voorbeeld van hoe het volgens hem níet moet. „Ze lijkt me een heel aardige buurvrouw, maar als voedingsdeskundige schiet ze tekort. De effecten van haar dieet zijn maar tijdelijk, je gaat jojoën en dat is niet alleen frustrerend, maar ook ongezond. Ik zeg: zorg nu eerst maar eens dat je genoeg groente en fruit eet, vijf porties per dag, en voldoende volkorenproducten. Let erop dat je weinig slechte, verzadigde vetten binnenkrijgt en vooral goede, onverzadigde en je bent al een heel eind.’’

Hoe eet Wolffers zelf eigenlijk? „Bij het ontbijt twee crackers met gerookte zalm, ’s middags yoghurt met muesli en fruit. ’s Avonds een mooi bord met vis en verschillende kleuren groente. Ik hou erg van koken. Bij het eten drink ik een glaasje wijn, als ik zin heb twee. En er is altijd een toetje, liefst met chocola.” Daarnaast rent of fietst hij minstens drie kwartier per dag. Hij oogt fit tijdens het interview, maar blijkt toch niet echt in goede doen te zijn. „Ik heb die kanker terug”, verzucht hij. Zijn PSA-waarde, een indicatie voor prostaatkanker, is weer verhoogd en over een paar weken wordt hij opgenomen voor een operatie. Niet iets om naar uit te kijken, maar hij heeft er vertrouwen in. „Dat komt wel goed”, zegt hij bij het afscheid op de drempel. „Ik wil mijn feestje hier op aarde graag nog wat verlengen.”

Ivan Wolffers:
Ivan Wolffers: "We stevenen af op een heuse gezondheidscatastrofe". (FOTO MARK KOHN)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden