Op een zijspoor van de geschiedenis

Het vluchtelingenkamp bij Senafe in de Debub-regio in het centraal hoogland van Eritrea wordt bevolkt door zo'n 6000 mensen. Het kamp ligt in de gedemilitariseerde zone langs de grens met Ethiopië. Het bestaan van kampen als Senafe is een direct gevolg van de terreinwinst die Ethiopië in de afgelopen oorlogen met Eritrea heeft geboekt. De meeste vluchtelingen zijn Eritreërs uit gebieden die nu aan Ethiopië toebehoren, of komen uit zones die nog betwist of gemilitariseerd zijn, waar alles is stukgeschoten of vol met mijnen ligt. Mensen leven in tenten die niet sluiten en die bij een zandstorm nauwelijks bescherming bieden.

In de tenten is zo goed als niets. Mensen slapen op het zand en bezitten niets meer dan zij op hun vlucht konden dragen. Zij zitten al jaren klem tussen Ethiopië dat de grenzen voor hen gesloten houdt en de overheid van Eritrea, die niet bij machte is een binnenlandse oplossing te bedenken.

'Internally Displaced Persons' (IDP) worden zij genoemd in het eufemistische jargon van de hulpverlening; mensen die door de geschiedenis op een zijspoor zijn gerangeerd, zonder hoop op beter. Over heel Eritrea worden momenteel zo'n 180.000 mensen als IDP's aangemerkt. Direct na de oorlog, in juni 2000, waren het er 900.000. Sindsdien is er, mede door toedoen van de UNMEE-interventiemacht, die de met moeite overeengekomen grenslijnen bewaakt, een broze vrede tussen beide tegenstanders. De directe oorlogsdreiging is voorlopig geweken.

Tijd om de wonden te likken is de regio echter niet gegund: door toenemende droogte en een oprukkende hongersnood in de Hoorn van Afrika wordt naar schatting de helft van de Eritrese bevolking met ondervoeding bedreigd. De bewoners van de vluchtelingenkampen vallen daar als vanzelfsprekend onder.

De hulp is minimaal. Er is water en voedsel. In Senafe hebben de bewoners zich in de drie jaar na de oorlog enigzins kunnen organiseren. Binnen het kamp is een dorpsstructuur ontstaan met een leiding van oudsten, schooltjes voor de kinderen en winkeltjes met een schamele nering aan zeepjes en lege jerricans voor opslag en transport van water. Veel klanten zijn er echter niet. Er is bij afwezigheid van werk voor niemand een inkomen en dus geen economie. Bovendien wonen er in het kamp weinig potentiële kostwinnaars: de mannen zijn óf kinderen óf ouderen, gehandicapten en zieken.

De volledige beroepsbevolking, alle mannen tussen de achttien en de veertig jaar, is door de overheid opgeroepen en zit in de national service; een dienstplicht die duurt zolang de Marxistisch georiënteerde overheid gebruik van je wenst te maken. In oorlogstijd in het leger, in vredestijd bij wegenaanleg. Familie weet meestal niet waar de mannen zijn en wat zij doen. Veel mannen zijn tijdens de laatste oorlog om het leven gekomen, achtergelaten op anonieme slagvelden in de woestijn of gedumpt in massagraven. De bureaucratie registreert de servicemen zorgvuldig, maar sterfgevallen worden om strategische redenen niet aan familie doorgegeven.

In deze uitzichtloze situatie is het niet vreemd dat veel mensen met trauma's en frustraties te kampen hebben. Oorlogservaringen, zorgen over vermiste verwanten en andere frustraties zijn van de gezichten af te lezen. In de kampen is de organisatie War Child als enige aanwezig om de kinderen wat verlichting te brengen. Door middel van workshops kunnen ze spelletjes doen, muziek maken of sporten. Groepen tot zo'n veertig jongens en meisjes krijgen om beurten activiteiten aangeboden op het centrale speelveld. Deze zijn gericht op het herstel van vertrouwen, in het leren omgaan met emoties, maar ook om de veel te volwassen kinderen simpelweg weer even kind te laten zijn.

Twee jongens krijgen een blinddoek om en een muziekinstrument in de hand; de rest van de groep staat er in een circel omheen. Geblinddoekt moeten het ene kind het andere zien te tikken, enkel afgaand op het geluid van de tamboerijn in zijn hand. Dat gaat letterlijk met vallen en opstaan en dat leidt tot grote hilariteit. Iedereen lacht en joelt door elkaar en kan niet wachten om in het midden van de kring te mogen staan. De kinderen zijn ontspannen, zich even niet bewust van de situatie waarin zij verkeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden