Op dit moment weet even niemand hoe de kloof tussen Oost- en West-Europa dicht moet

De Hongaarse premier Orbán acht het ondenkbaar dat islamitische vluchtelingen naar Hongarije komenBeeld REUTERS

Het EU-hof stelt Hongarije en Slowakije in het ongelijk in de kwestie asielquota, Timmermans waarschuwt Polen voor de allerlaatste keer. De oostelijke EU-landen horen het allemaal met weerzin aan.

Al jaren doen de 'nieuwe' lidstaten aan de oostkant van de Europese Unie pogingen om de Brusselse tanker, waar de traditionele EU-landen en instituten dominant zijn, in hun richting bij te sturen. Afgaande op twee aparte ontwikkelingen gisteren in de EU-stuurhutten Luxemburg en Brussel lukt ze dat voor geen meter.

Hongarije en Slowakije

De dag begon vooral slecht voor Hongarije en Slowakije. In een tussentijds, maar zwaarwegend oordeel maakte het Europees Hof van Justitie gehakt van de bezwaren die deze landen hebben aangevoerd tegen het quotasysteem voor de herverdeling van asielzoekers vanuit Griekenland en Italië. Andere EU-landen namen twee jaar geleden de verplichting op zich 160.000 van die asielzoekers over te nemen.

De assertieve, Brussel-hatende regeringen onder Viktor Orbán (Hongarije) en Robert Fico (Slowakije) lopen al jaren te hoop tegen deze dwingelandij. Toen ze in 2015 - samen met Roemenië en Tsjechië - werden weggestemd door de andere landen, stapten ze naar het EU-hof in Luxemburg om het quotasysteem aan te vechten. Vanuit hun geschiedenis en cultuur achten zij het ondenkbaar dat ze onder dwang asielzoekers opnemen, en al helemaal als dat moslims zijn.

Westerse normen en waarden

De kwestie is voor hen exemplarisch voor de manier waarop het Europese westen zijn normen en waarden door de oostelijke strot probeert te duwen, zonder rekening te houden met nationale gevoeligheden en open te staan voor andere oplossingen. De 'flexibele solidariteit' die de landen bepleiten, als alternatief voor bureaucratische quota en cijfertabellen, schiet in Brussel geen wortel.

De Slowaakse premier Robert Fico tijdens een persconferentie eerder deze maand. Beeld AP

De Franse advocaat-generaal Yves Bot van het EU-hof stelt Boedapest en Bratislava nu op alle punten in het ongelijk, in een advies dat de voorbode vormt voor de definitieve uitspraak van het EU-hof, na de zomer. Opvallend is dat Bot de bezwaren niet alleen met kille juridische argumenten weerlegt. Als extraatje geeft hij beide landen een uitbrander. Op hun argument dat het quotasysteem in de praktijk niet werkt, stelt hij: "De beperkte effectiviteit kan worden verklaard met een reeks factoren, waaronder het gedeeltelijke of algehele falen van bepaalde lidstaten (waaronder Slowakije en Hongarije) om de betwiste beslissing ten uitvoer te brengen."

De Slowaakse premier Fico reageerde met de mededeling dat zijn regering verplichte quota zal blijven weigeren. De Hongaarse staatssecretaris Pál Völner van justitie zei: "De belangrijkste elementen van de verklaring zijn politiek, waarmee wordt verdoezeld dat er geen juridische argumenten zijn."

Polen

Van Luxemburg gingen de schijnwerpers naar Brussel, waar eerste vicevoorzitter Frans Timmermans van de Europese Commissie de ontwikkelingen in de Poolse rechtsstaat opnieuw op de korrel nam. "Hier zijn we weer", verzuchtte hij, anderhalf jaar nadat hij de eerste juridische stappen zette om de Poolse regering af te remmen in haar inmenging in het rechtssysteem.

Dat proces is tot nu toe vruchteloos gebleken. Timmermans dreigde vorige week met de zogeheten 'nucleaire optie', het inroepen van artikel 7 van het EU-verdrag waarmee landen die zich niet gedragen, tijdelijk hun stemrecht kan worden ontnomen, na een lange procedure.

De Poolse president Andrzej Duda.Beeld REUTERS

Omdat de Poolse president Duda een deel van enkele nieuwe wetsvoorstellen maandag vetode, kon Timmermans het procedurele kernwapen vandaag niet lanceren. Maar hij voerde de waarschuwing op tot het maximaal haalbare. Als de Poolse autoriteiten ook maar één rechter bij het Hooggerechtshof ontslaan, dan treedt artikel 7 'onmiddellijk' in werking, aldus Timmermans, die daarmee met een slimmigheidje de verantwoordelijkheid voor die escalatie in Warschau wist te leggen.

Bovendien krijgt Polen nieuwe aanbevelingen over een onafhankelijke rechtspraak, die binnen een maand moeten zijn opgevolgd. "Ik zal geduldig wachten op het antwoord, in de hoop dat dit nu wél constructief is", aldus Timmermans.

Een Poolse regeringswoordvoerder had zijn antwoord snel klaar: "Chantage." Minister Ziobro van justitie was ook helder. "Het is onze taak om de rechterlijke macht te hervormen. We doen dat op een democratische manier en niemand zal ons tegenhouden. Geen enkel dreigement maakt indruk op ons."

Zo te zien bereiken de procedurele inspanningen van de EU-instituties niet het gewenste effect in de oostelijke lidstaten. Integendeel. Wat de oost-west-kloof dan wél kan dichten, weet op dit moment even niemand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden