Interview

'Op dit moment meer geld vragen is onzin'

Bij een zakelijk gesprek hoort een zakelijke foto, vindt de VNG. Er mag dus niet gelachen worden door staatssecretaris Martin van Rijn en VNG-voorzitter Annemarie Jorritsma. Beeld Inge van Mill
Bij een zakelijk gesprek hoort een zakelijke foto, vindt de VNG. Er mag dus niet gelachen worden door staatssecretaris Martin van Rijn en VNG-voorzitter Annemarie Jorritsma.Beeld Inge van Mill

Ze praten met elkaar op neutraal terrein. Niet op een voor de hand liggende locatie als het ministerie of het hoofdkantoor van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Nee, staatssecretaris Martin van Rijn van volksgezondheid en de voorzitter van de gemeenten, Annemarie Jorritsma, zitten in een schuin tegenover het ministerie gelegen hotel.

Tijdens het maken van de foto ontstaat wat hilariteit. Als Jorritsma en Van Rijn moeten lachen, schiet de fotografe erop los, tot schrik van de VNG-voorlichter. Het beeld van een lachende voorzitter naast een lachende staatssecretaris, dat is niet wat de VNG voor ogen heeft in deze tijd van zware onderhandelingen. Het was een zakelijk gesprek, dan moet er ook een zakelijke foto bij, vindt de vereniging.

Dus zitten de twee niet op het ministerie, al is dat nog geen honderd meter lopen. "Ik heb hier straks nog een afspraak", legt Jorritsma uit. Is dat de enige reden? "De eerlijkheid gebiedt dat ik ook liever niet op het ministerie zit, nee." En waarom niet? "Nou ja. We zitten ook in een heel ingewikkelde periode. Laat daar geen misverstand over bestaan."

Inderdaad. Vanaf 2015 krijgen gemeenten voor 16 miljard euro aan nieuwe taken op hun bordje op het gebied van (jeugd)zorg en arbeid. November vorig jaar sloten Van Rijn en de VNG een 'overlegresultaat' (een akkoord is het formeel niet) op hoofdlijnen over de overheveling van onderdelen van de langdurige zorg naar gemeenten. Dat gaat onder meer over begeleiding en ondersteuning van thuiswonende ouderen.

Maar twee weken geleden gaf twee derde van de gemeenten te kennen grote zorgen te hebben en de voorwaarden ontoereikend te vinden. Zij vrezen te veel financiële risico's, te weinig plichten voor zorgverzekeraars en te weinig regie van het kabinet (zie 'VNG blij dat regering regierol serieus neemt'). Woensdag kwam de staatssecretaris de gemeenten op alle drie de punten tegemoet. Jorritsma reageerde zuinigjes.

U werd teruggefloten door uw achterban?
Jorritsma: "Teruggefloten? Welnee. Gemeenten willen graag deze zorgtaken. Ze maken zich alleen zorgen om de voorwaarden. Wij dachten dat het overlegresultaat het enige haalbare op dat moment was. Onze leden vonden dat niet genoeg. Gelukkig hebben we er toch nog wat verbeteringen bij gekregen. Nu is het belangrijkste dat de wet snel wordt behandeld, zodat de gemeenten ermee aan het werk kunnen."

Van Rijn: "De hervorming is veel meer dan alleen het wetsvoorstel dat ik deze maand naar de Kamer heb gestuurd. De overgang naar het nieuwe stelsel gaat heel veel vergen van zorgaanbieders, gemeenten, zorgverzekeraars, cliënten. Los van de wet moeten we met al die verschillende partijen heel veel afspraken maken. Maar ik ben het zeer met mevrouw Jorritsma eens dat we moeten zorgen dat er snel duidelijkheid over de wet komt."

Gemeenten krijgen er het eerste jaar 200 miljoen euro bij. Heeft u om meer geld gevraagd?
Jorritsma: "Alle gemeenten zijn bezorgd dat het onvoldoende is, met name in het overgangsjaar. maar wat het precies wel moet zijn weten we ook niet. Meer vragen is dus onzin."

Van Rijn: "Hoeveel de zorg gaat kosten is door de gemeenten ook zelf te beïnvloeden."

Jorritsma: "Zeker. Maar voor een deel ook niet, want je laat geen mensen in de kou staan. Toch moet het met minder geld. Voor dat dilemma staan we. Waar ik heel blij mee ben, is dat de staatssecretaris in zijn laatste brief erkent dat het ook zijn probleem is als er iets misloopt. Dat het niet alleen de verantwoordelijkheid van de gemeenten is."

Was dat tot nu toe niet zo?
Van Rijn: "Ik heb nooit de houding gehad van: zoek het na de overheveling van de taken verder zelf maar uit. Ik heb me de blaren op de tong gepraat met wethouders. Ik zie ook wel dat hoe dichterbij het komt, hoe meer vragen uit de gemeenten komen. Daarom komt er een speciaal team dat er direct op af gaat als er in een gemeente iets misgaat."

Jorritsma: "Veel wethouders hebben nog niet het idee dat de staatssecretaris er zo nauw bij betrokken is. Ik ben heel blij dat we samen bijeenkomsten gaan organiseren zodat ook de staatssecretaris kan praten met mensen in de regio die zich zorgen maken."

Van Rijn: "Die gesprekken ga ik ook met de zorgverzekeraars voeren. Gewoon heel praktisch samen kijken welke afspraken gemaakt moeten worden."

In de nieuwe wet is het compensatiebeginsel geschrapt: het idee dat gemeenten mensen in staat moeten stellen mee te doen in de samenleving, als hen dat niet zelf lukt. Waarom?
Van Rijn: "In de praktijk is gebleken dat de ondersteuning heel afhankelijk is van hoe je woont, van je netwerk, mantelzorg etcetera. Dan ga je dus niet meer iets volgens het boekje compenseren. De kern van het nieuwe beleid is dat we kijken naar wat mensen in hun persoonlijke situatie echt nodig hebben. Dat is beter dan de oude rechten."

Jorritsma: "Het was te veel gejuridiseerd. Maar je wilt geen zorg geven alleen omdat mensen daar recht op hebben. Jongens, er moet ook fors bezuinigd worden! Je wilt dat doen wat mensen of hun omgeving niet zelf kunnen.

"Ik liep vorige week op straat. Werd ik aangehouden door een mevrouw die riep 'ik ben zo blij! Ik moet u even bedanken. Ik heb een paarse driewieler gekregen van jullie!' Nou, die zat echt nergens in het pakket hoor. Vroeger zou ze een scootmobiel hebben gekregen, want daar heb je recht op als je niet meer dan honderd meter kunt lopen. Deze inwoner was dolgelukkig! En waarschijnlijk is dat ding twee keer zo goedkoop ook."

Met de enorme taakuitbreiding van de gemeenten wordt de controlerende functie van de gemeenteraden nog belangrijker. Zijn raadsleden wel deskundig genoeg?
Jorritsma: "Ik verwacht niet van gemeenteraadsleden dat zij allemaal deskundigen worden. Het is de dure taak van burgemeester en wethouders ervoor te zorgen dat het voor raadsleden volstrekt helder waarom ze bepaalde keuzes maken. De gedachte dat raadsleden plotseling van allerlei dingen meer moeten weten, vind ik heel slecht."

VNG blij dat regering regierol serieus neemt
Gemeenten en Rijk maakten eind 2013 afspraken op hoofdlijnen over het overdragen van langdurige zorgtaken naar gemeenten. Een akkoord mocht het niet heten, maar er stond een en ander op papier. Twee weken geleden bleken de gemeenten grote zorgen te hebben. Gisteren bleken de zorgen nog eens uit een enquete van Nu.nl.

De gemeenten hadden drie problemen met het 'overlegresultaat'. Ze liepen te veel financiële risico's, de rol van de zorgverzekeraars bij de organisatie van de zorg in de wijken was veel te vrijblijvend (ze zouden wel eens afschuifgedrag kunnen vertonen) en de regering maakte veel te weinig werk van zijn regierol.

Staatssecretaris Van Rijn van volksgezondheid en minister Plasterk van binnenlandse zaken reageerden: Er komt een waarborg in de wet waardoor zorgverzekeraars worden gedwongen hun verantwoordelijkheid te nemen in de wijkzorg. Bij financiële problemen voelt ook de landelijke overheid zich verantwoordelijk en gaan ze in gesprek. En er komt meer regie over de decentralisaties.

VNG-voorzitter Jorritsma is deels tevreden. Ze wil nog meer plichten voor verzekeraars, want ze moeten ook een rol spelen bij preventie en beschermd wonen. Maar ze is vooral blij dat de staatssecretaris zijn handen er niet vanaf trekt als gemeenten de taken hebben overgenomen.

Dinsdag spreekt de Tweede Kamer met staatssecretaris Van Rijn over de bezwaren van de gemeenten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden