taal

Op die manier kan ‘te wijten’ altijd wel 'te danken’ zijn

null Beeld anp
Beeld anp

Er zijn taaladviezen waar ik niks van snap. Zo las ik naar aanleiding van een vraag van een lezer het officiële advies over ‘danken’ en ‘wijten’ nog eens na.

De lezer meende een toename te observeren in het gebruik van ‘te danken’ waar het eigenlijk ‘te wijten’ zou moeten zijn. Zo las hij in Trouw in het verslag van een sportwedstrijd: ‘Het verlies was te danken aan…’ Dit zou ‘te wijten’ moeten zijn, omdat het om iets negatiefs gaat.

Nou is zo’n toename van het gebruik van ‘te danken’ moeilijk te constateren, en het komt al eeuwenlang voor. In 1785 schreven Betje Wolff en Aagje Deken al: ‘Waar aan is die slegte smaak in het kiezen te danken?’

Daar komt bij dat hier een algemeen principe aan het werk lijkt: dat bij twee vormen die bijna synoniem zijn de ene vorm vaak een algemene betekenis krijgt (‘te danken’ wordt dan oorzakelijk in het algemeen) en de andere een specifieke (‘te wijten’ is dan oorzakelijk met negatief gevolg).

Een ironische betekenis

Het taaladvies begint duidelijk: alleen ‘te wijten’ is correct bij negatief gevolg, ‘te danken’ is dan ‘geen standaardtaal’. Maar dan komt het: ‘te danken’ met een negatieve betekenis is wel goed ‘in een ironische betekenis’ (‘Waar heb ik dit aan te danken?’) en ‘als het betekenis­aspect door eigen toedoen aanwezig is’.

Ik snap niet hoe je deze uitzondering ooit betrouwbaar kunt vaststellen. In feite komt het advies erop neer dat ‘te danken’ altijd goed kan zijn. Immers, hoe kun je weten of ‘Het verlies was te danken aan…’ ironisch bedoeld is of niet? En is verlies in een sportwedstrijd niet altijd een beetje door eigen toedoen? Daar kun je dus niks mee.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Lees ook:

Het woord hachelijk bevindt zich nog lang niet in een hachelijke situatie

Een lezeres vroeg enige tijd geleden of ‘het mooie woord hachelijk’ soms langzamerhand in onbruik raakt. Sindsdien ontkom ik er niet meer aan elk voorkomen van hachelijk in de krant te registreren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden