Op deze preek van Freek zeggen we samen: Amen

Het fijne van Freek de Jonge is dat hij altijd een boodschap brengt met een kop en een staart. Drie uur lang reeg hij in 'Zomergasten' (VPRO) fragmenten aan elkaar die op het eerste gezicht niets met elkaar hadden te maken, maar die uiteindelijk schakels bleken in een lang verhaal over lijden en troost. En die De Jonge op het laatste moment nog had aangepast aan de vliegramp in Oekraïne.

Het eerste fragment - Charlie Chaplin die tijdens de autoraces van 1914 in Venetië steeds spelenderwijs het kader van de lens opzoekt - was bedoeld om de bevrijdende werking van de camera te illustreren. Terwijl het volgende - de gevluchte Edward Snowden die vanaf een minuscuul schermpje een TED-conferentie toespreekt - juist het tegenovergestelde moest onderstrepen: het benauwende van de camera. De camera is in een eeuw tijd onze vijand geworden. "Ofschoon hij in Oekraïne weer van pas komt bij het opsporen van de daders."

De Jonge tilde het cameraverhaal met gastheer Wilfried de Jong, die ditmaal meer aangever was dan gespreksleider, naar een symbolisch niveau: wat zijn de kaders waarbinnen je je als artiest en mens moet bewegen? De Jonge heeft geleerd zich steeds meer te beperken. "We zoeken naar ongebreidelde vrijheid, maar daarmee doen we anderen verdriet. We moeten ons begrenzen zodat ieder tot zijn recht komt. Ook op het podium keer ik steeds meer terug naar kaders. Telkens is de vraag: kan er nog iets af?"

Al gauw viel het woord vertrouwen (bij een balletfragment van Pina Bausch). Als je dat niet hebt meegekregen, 'zoals mijn vrouw Hella', moet je je, volgens de cabaretier, redden met discipline. Discipline vereist concentratie en samen kunnen die toch weer leiden tot vertrouwen. Tiger Woods beschikt over alle drie de eigenschappen, dacht De Jonge. Wat werd geillustreerd met een golfende Woods die het balletje tergend langzaam in de hole wist te mikken. "Dat balletje heeft zich wel even achter de oren gekrabt", sprak Wilfried de Jong guitig.

Tsja, en bij een misslag hebben we altijd nog kunst. Want kunst is troost, volgens De Jonge. Hij vertelde er helaas niet bij hoe mensen die niets met kunst hebben - ofwel: de massa - zich moeten troosten. Hij beseft als atheïstische domineeszoon wel dat met het verlies van geloof er een ontworteling is ontstaan, maar wat de areligieuze en aculturele mens meer overblijft dan een 'overdreven sentiment voor dieren', bleef duister. Maar los daarvan zal een kijker die zelf het een en ander heeft meegemaakt, zich herkennen in De Jonge's definitie van leven: rangordening aanbrengen in lijden.

Een brood-trooster, noemde de cabaretier zich lange tijd. Persoonlijk leed schudde hij van zich af. Twee dagen na de dood van zijn dochtertje in 1974 stond hij alweer in het Circustheater. Pas na het overlijden van zijn kleindochtertje, liet hij ook in zijn privéleven verdriet toe. We zagen een andere Freek deze avond dan de ietwat narrige die we de laatste tijd op tv gewend waren. Zachter, kwetsbaarder, minder gelijkhebberig. Misschien kwam dat ook doordat hij tegenover een vakbroeder zat. "Ik heb een avond samengesteld die uit mijn hart komt. Vind ervan wat je wilt", sloot hij af.

Op díe Freek zei deze kijker: Amen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden