Review

Op Debussy viel geen enkele staat te maken

Componist Claude Debussy staat bekend als de voorman van het muzikaal impressionisme. Uit zijn brieven blijkt dat dit bij hem niet in de eerste plaats iets was van zijn tijd, maar vooral een persoonlijke eigenschap was. „Hij ontglipt je telkens weer.”

Van Bach weten we dat hij opvliegend was, van Mozart dat hij een gewone jongen was en zijn ordinaire kanten had, van Beethoven dat hij doof was, van Moussorgsky dat hij drankzuchtig was, maar wat weten we eigenlijk van Claude Debussy, de meester van het muzikaal impressionisme? Zijn leven lijkt, anders dan zijn muziek, geen diepe indruk op het nageslacht te hebben gemaakt. En toch is het, misschien wel in z’n onhelderheid, boeiend genoeg voor een nadere studie.

Claude Debussy (1862-1918), afkomstig van eenvoudige, onbemiddelde ouders, is het voorbeeld van een kunstenaar die artistiek alles bereikte wat hij wilde maar uit zijn persoonlijk leven eigenlijk nooit het volle pond lijkt te hebben gehaald. Een ietwat ontevreden mens, ’iemand voor wie het bestaan geen eenvoudige opgave is’, zo schrijft samensteller Lucas Bunge in ’Hartstochtelijk houd ik van muziek’, het door hem samengestelde Privé-Domein-deel met vertaalde brieven van Debussy.

Debussy was een man die, net als Rachmaninov overigens, zelden lachte, er lijkt een air van afwezigheid over zijn hele wezen te liggen. In zijn jonge jaren was de talentvolle hemelbestormer niettemin een actieve rokkenjager. Terwijl hij met de ene vrouw samenwoonde kondigde hij het huwelijk met een andere vrouw aan. Hij scheidde van zijn eerste vrouw, een voor die dagen tamelijk uitzonderlijk fenomeen, zijn tweede vrouw bij wie hij een dochtertje verwekte, kwam met twee kinderen uit een vorig huwelijk en een verlopen relatie met Gabriel Fauré aan. Een niet erg braaf huwelijksleven, aangevuld met permanente geldzorgen omdat Debussy niet met geld kon omgaan en constant op te grote voet leefde. Een groot deel van de hier gepresenteerde brieven zijn in feite nette en gecamoufleerde bedelbrieven. Over het wezen van zijn eigen composities hoor je hem daarentegen weinig.

Wat Debussy over de wereld en de muziek van zijn tijd dacht wordt gekenmerkt door een grote wispelturigheid. Nu eens liep hij weg met bijvoorbeeld Bach, dan weer vond hij een groot deel van diens werk nauwelijks te pruimen. De ene dag hemelde hij Wagner op, de volgende dag verfoeide hij hem. Je kunt er eigenlijk geen staat op maken. In een brief aan zijn vriend Jacques Durand geeft hij een rake beschrijving van zijn karakter: „Om mij heen weigert men halsstarrig te begrijpen dat ik nooit in de werkelijkheid van dingen en mensen heb kunnen leven, met als gevolg een onbedwingbare behoefte om mijzelf te ontvluchten, in avonturen die onverklaarbaar zijn, omdat ik er een mens laat zien die men niet kent, en die misschien mijn beste deel is.”

Het is onze gewoonte geworden om Debussy in de slipstream van de impressionistische schilders van zijn tijd, tot voorman van het muzikaal impressionisme te benoemen, maar wie deze brieven leest krijgt veeleer de indruk dat zijn impressionisme niet in de eerste plaats iets van zijn tijd was maar vooral een persoonlijke eigenschap. Hij is vaag, ontglipt je telkens weer, je kunt hem nergens op vastpinnen.

Dat alles maakt hem hoogst intrigerend en ongrijpbaar en het verklaart waarom hij geen heldere gestalte in de muziekgeschiedenis werd. Misschien nog het sterkste plaatje geeft Bunge zelf, als hij de korte gedrongen man met het grote hoofd vergelijkt met de faun uit ’Prélude à l’après midi d’un faune’, dat opeens tot een soort zelfportretje wordt.

Overigens kon Debussy zelf ook zijn omgeving uitstekend typeren. Zie hier wat hij over de jonge Strawinsky schrijft: „Hij is precies een verwend kind dat af en toe zijn vingers in de neus van de muziek steekt. En hij is ook een jonge wilde die lawaaidassen draagt en vrouwen een handkus geeft terwijl hij op hun tenen staat. Als hij oud is, zal hij onuitstaanbaar zijn, dat wil zeggen dat geen enkele muziek hem zal kunnen bekoren. Maar voorlopig is hij geweldig.” Zo’n beschrijving heeft een plastische scherpte die je iedere biograaf zou toewensen maar die onhaalbaar lijkt bij een onbestendig mens als Claude Debussy zelf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden