Op de voet gevolgd door Marokko: Riffijnse journalisten in Rotterdam

Abdenatij Benseddik als burgerjournalist op pad met zijn telefoon: ‘De lust om te protesteren groeit in Europa, nu demonstreren in Marokko steeds moeilijker wordt.’ Beeld arie kievit

Morgen is het een jaar geleden dat de Riffijnse opstand begon. Die is nu minder zichtbaar, maar nog niet voorbij. Een stel Rotterdammers probeert met nieuwssite Amazigh Times het momentum vast te houden.

Journalistiek in de Rif wordt steeds meer een guerrilla. In de Marokkaanse regio, waar morgen een jaar geleden de protesten voor meer burgerrechten begonnen, worden maar weinig buitenlandse journalisten toegelaten, het werken wordt hen moeilijk gemaakt. Wel zijn er nog burgerjournalisten actief. Van die selecte groep doet een aantal werk voor Amazigh Times, een Berberse nieuwswebsite, gerund vanuit Rotterdam.

Abdenatij - roepnaam Natij - Benseddik stuurt de burgerjournalisten vanuit huis aan. Hij instrueert ze vooral voorzichtig te zijn. "Filmen kan niet meer, foto's maken wel. Dat moet je wel zo onopvallend mogelijk doen." Als gevaar dreigt, gooi dan je telefoon weg. Heb een sms-bericht klaarstaan bij demonstraties, met daarin of je veilig bent of niet. Word je gevolgd door de politie? Zorg dat je ergens naar binnen kunt. "En ga nooit alleen de straat op, heb altijd iemand bij je die je in de gaten houdt."

Nauwelijks nieuws

Benseddik (32) richtte Amazigh (Berbers) Times op, samen met Yuba Zalen en Yasin Amarnis, toen in 2011 de Arabische Revolutie losbarstte in het Midden-Oosten en in Noord-Afrika. "Al Jazeera zond er wel over uit, vooral vanuit het Midden-Oosten. Maar in Libië ging ook de Amazigh-gemeenschap de straat op voor meer rechten. Net als in Tunesië en Algerije. Op Al Jazeera en in Europa was er nauwelijks nieuws over de Rif."

Zonder journalistieke ervaring gingen ze aan de slag. Benseddik kon websites bouwen en op 20 februari 2011 ging Amazightimes.nl online. "Vier dagen later werden we als bron genoemd door de NOS en De Telegraaf." Ze ontvingen veel beelden van mensen in de regio, maar ook Yuba Zalen ging erheen. Toen die in 2012 in Al Hoceima werd opgepakt en twee dagen werd vastgehouden door de Marokkaanse autoriteiten, nam de website helemaal een vlucht.

Een tijdje huurde Amazigh Times een redactiekantoortje in Rotterdam-Delfshaven, in een leegstaand pand. Sinds de eigenaar de ruimte weer gebruikt, werkt de redactie van vijf man vanuit huis. Veel geld is er niet, Amazigh Times drijft op vrijwilligers. Benseddik: "Je kunt een medium runnen zonder geld. Maar je hebt wel spullen nodig en een vaste plek. Het is niet makkelijk op deze manier." Bovendien, merken ze, het is lastig subsidie krijgen voor een medium dat opkomt voor voornamelijk één culturele groep en dat opereert op het snijvlak tussen journalistiek en activisme.

Amazigh Times brengt de video's in twee talen: Nederlands en Berbers. Vaak ook op zo'n manier dat ze ook te volgen zijn door ongeletterde ouderen.

Er zijn meer websites voor jonge Marokkanen in Nederland, bijvoorbeeld marokko.nl. Amazigh Times wijkt af van veel van die websites, de Berberse journalisten zijn seculier. De site komt ook op voor vrouwenrechten en homorechten. Benseddik: "Op andere Marokkaanse nieuwssites is homoseksualiteit meer een taboe. Vaak brengen ze propagandanieuws, wat de Marokkaanse overheid niet tegen de borst stuit. In Marokko staat op homoseksualiteit nog altijd een gevangenisstraf. En homo's worden in elkaar geslagen."

Vanwege dergelijke controversiële onderwerpen ontvangen de journalisten van Amazigh Times verdachtmakingen of bedreigingen. Benseddik: "We worden verraders genoemd, ongelovigen en zionisten." Nadat hij op vakantie was geweest in Israël, deden verhalen over hem de ronde dat hij zou werken voor de Israëlische geheime dienst en dat de site subsidie zou ontvangen vanuit Israël. Totale onzin, zegt Benseddik. "Maar als je kritisch bent, krijg je al gauw verdachtmakingen."

Tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld arie kievit

Demonstraties

Het aantal bezoekers van Amazigh Times lijdt er niet onder. Een jaar geleden kreeg de site weer een nieuwe impuls, toen visverkoper Mohsin Fikri in Al Hoceima om het leven kwam terwijl hij een door de politie geconfisqueerde lading vis probeerde terug te krijgen. Maandenlang demonstreerden de Riffijnen voor een gelijkwaardige positie ten opzichte van andere Marokkanen. Amazigh Times zat bovenop de 'Hirak'-beweging. Ook volgden de Rotterdammers de protesten in Europa op de voet. In Nederlandse en Belgische steden, in Madrid, Parijs en in Duitsland gingen duizenden Berbers de straat op om meer rechten te eisen.

Bij een demonstratie in Al Hoceima had Amazigh Times op een gegeven moment vijf verslaggevers rondlopen die live aan het streamen waren. Op Facebook waren er gelijktijdig vijf uitzendingen uit verschillende steden. Amazigh Times komt op plekken waar reguliere journalisten niet komen, zegt Benseddik: "Toen Nasser Zefzafi, de leider van de protesten, afgelopen zomer omsingeld was, konden journalisten niet bij hem komen. Niet van de BBC en Al Jazeera althans. Wij wel. Eén van onze contactpersonen was bij hem."

Ook morgen, als er in Rotterdam een solidariteitsdemonstratie wordt gehouden, waar enkele duizenden Europese Marokkanen worden verwacht, zal Amazigh Times een liveregistratie doen.

Maar de burgerjournalistiek van Amazigh Times ín Marokko is dus moeilijker geworden. De Riffijnse vrijheidsbeweging heeft vooralsnog niet voor meer rechten kunnen zorgen, Rabat heeft de duimschroeven verder aangedraaid. Het houdt de verslaggevers en de demonstranten niet tegen, zegt Benseddik: "Waarschijnlijk gaan er dit weekend weer mensen de straat op in de Rif. Van de week was er ook weer een demonstratie in Al Hoceima. Wij zullen er beelden maken. Maar je moet altijd oppassen voor de geheime dienst en agenten in burger."

Martelingen

Zelf zullen Benseddik en mede-oprichter Yasin Amarnis daarom niet meer zo snel naar Marokko gaan. Ze overwogen het afgelopen zomer wel, om de protesten te verslaan. Maar de Rotterdammers weten ook dat de Marokkaanse regering hen altijd in de gaten houdt. Benseddik: "Niet dat ik bang ben om opgepakt te worden. Opgepakt worden is geen probleem. Martelen wel, of een gevangenisstraf van twintig jaar krijgen." Volgens mensenrechtenorganisaties wordt er in Marokkaanse gevangenissen gemarteld. Ook journalist Yuba Zalen werd volgens zijn advocaat mishandeld, toen hij in 2012 in een Marokkaanse cel zat.

Amarnis (48) zag als kind zelf nog hoe hard de Marokkaanse overheid opstanden neer kan slaan. Hij werd er geboren en maakte de Riffijnse opstand van 1984 mee, voordat zijn familie naar Nederland vertrok. "Ik zag hoe mensen op straat werden doodgeschoten." Ook doen veel verhalen de ronde over tegenstanders van het regime die levend begraven werden, gedurende de opstand. "Godzijdank hebben we nu moderne apparatuur, waardoor dat niet meer ongemerkt kan. Als er niet overal telefoons en camera's zouden zijn, ben ik bang dat het weer zou gebeuren."

De journalisten van Amazigh Times met Marokkaanse wortels gingen afgelopen jaar niet naar de Rif, Thomas van Linge (21) wel. Afgelopen zomer was hij er voor de nieuwssite. Van Linge kreeg tijdens de Arabische Lente enige bekendheid vanwege de gedetailleerde kaarten die hij maakte van het strijdgebied in Syrië, op basis van openbare bronnen van de strijdende partijen.

Livestreamen

Van Linge merkte in de stad Imzouren dat hij als buitenlander meer bewegingsruimte had dan de Riffijnen zelf. Hij zou minder snel worden opgepakt dan iemand die ook een Marokkaans paspoort heeft. "Bovendien was ik er in het toeristenseizoen. Dan is alles wat soepeler." Toch was hij voorzichtig. Als er een politiekonvooi voorbijtrok, deed hij zo subtiel mogelijk zijn camera weg. "De sfeer was heel gespannen. Het leek een beetje op de bezette gebieden in Palestina, waar ik ook ben geweest. Het centrale plein van Al Hoceima was hermetisch afgesloten."

Wel filmde de Amsterdammer bij de massale demonstratie op 20 juli. "We konden niet livestreamen, omdat alle mobiele netwerken door de overheid uit de lucht waren gehaald. Vanaf de volgende dag ben ik de video's naar Nederland gaan opsturen. Het duurde drie dagen tot alles online stond."

Voor buitenstaanders lijkt de rust misschien terug in de Rif, volgens de burgerjournalisten van Amazigh Times is dat zeker niet het geval. Er zitten nog honderden mensen vast, veel van hen zijn in hongerstaking gegaan. Benseddik: "Veel gevangenen zitten vast in Casablanca. Ouders moeten 500 kilometer reizen om hun kinderen te zien." Gedemonstreerd wordt er ook nog: geregeld zijn er kleinschalige demonstraties.

De protestbeweging gaat ondergronds, maar wordt die ook grimmiger, zoals sommige Riffijnen verwachten? Benseddik denkt van niet. "Zo zijn wij Riffijnen niet. We protesteren vredig." Het momentum is nog niet voorbij, zegt hij. De lust om te protesteren groeit in Europa, nu demonstreren in Marokko steeds moeilijker wordt.

Infiltratie

Al die Riffijnen in Europa kunnen een verandering in Marokko teweegbrengen, denken ze bij Amazigh Times. 80 procent van de Europese Marokkanen heeft een Berberse achtergrond. Van de zeven miljoen Riffijnen wereldwijd, wonen er twee miljoen buiten Marokko. Het maakt Marokko afhankelijk van de Europese Riffijnen, zegt Benseddik. "Zonder het geld dat wij naar Marokko sturen, gaat de Marokkaanse economie kapot." En als al die Riffijnen in Europa de straat op gaan, dan doet dat pijn in Marokko. "In Marokko pronken ze graag met de Marokkanen die succesvol zijn in Europese samenlevingen. De koning zou trots op ons zijn. Maar wij zijn niet trots op de koning."

Marokko doet zijn best om te weten wat er speelt onder de Riffijnen in Europa. De Marokkaanse overheid probeert te infiltreren in Berberse kringen, zegt Benseddik. "In theehuizen, bakkerijen, winkels en cafés is de opstand hét gespreksonderwerp. Vaak komen daar informanten van het consulaat langs." Die vallen op, met hun Arabische dialect, op plaatsen waar vrijwel uitsluitend Berbers gesproken wordt. "Ze willen op de hoogte zijn van wat de mensen bezighoudt." En ze proberen Riffijnen in Nederland te beïnvloeden: "Afgelopen zomer kwamen medewerkers van het consulaat naar moskeeën om daar te verkondigen dat protesteren haram (onrein, red.) is." Veel hielp het niet, mensen bleven de straat op gaan.

De controledrang en het wantrouwen van de Marokkaanse overheid werken alleen maar averechts, zegt Benseddik. De Amazigh-identiteit is aan een 'renaissance' toe. Jongeren omarmden een paar jaar terug nog hun Marokkaanse identiteit, omdat ze het gevoel hadden dat ze er in Nederland niet bij hoorden. "Vroeger zag je op bruiloften overal Marokkaanse vlaggen, nu zie je er vooral de Amazigh-vlag of de Riffijnse vlag", zegt Benseddik. "Je kan een cultuur proberen te onderdrukken, maar mensen zullen zich er alleen maar bewuster van worden."

Abdenatij Benseddik als burgerjournalist op pad met zijn telefoon: 'De lust om te protesteren groeit in Europa, nu demonstreren in Marokko steeds moeilijker wordt.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden