Op de veranda peinzen over wat rest

Prachtroman over ouder worden en vriendschap van vergeten Wallace Stegner

Opnieuw levert de zoektocht naar ten onrechte in de vergetelheid geraakte schrijvers een schitterende herontdekking op: de Amerikaan Wallace Stegner (1909-1993). De vertaling van zijn laatste roman, 'Wat behouden blijft' (1987), maakt razend nieuwsgierig naar zijn andere werk, dat werd bekroond met de Pulitzer Prize en de National Book Award. Wie zo onderhoudend kan schrijven over gewone levens zonder spectaculaire gebeurtenissen is een groot schrijver.

De roman is het semi-autobiografische relaas van de levenslange vriendschap tussen twee echtparen, twee docenten aan de universiteit van Madison, Wisconsin en hun echtgenotes.

Ze hebben elkaar halverwege de jaren dertig van de vorige eeuw leren kennen. Sid en Charity Lang zijn afkomstig uit gegoede milieus, selfmade Larry en Sally Morgan voelen zich van meet af aan uitverkoren door hun genereuze en door hen bewonderde vrienden.

Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van Larry, die als 64-jarige terugblikt op bijna vier decennia vriendschap. In het openingshoofdstuk zijn de vrienden bijeen in het landhuis van de Langs om de laatste dagen te beleven van de ongeneeslijk zieke Charity. In dit paradijslijke oord in de heuvels van Vermont, waar ze samen vele idyllische zomervakanties hebben beleefd, laat Larry zijn herinneringen de vrije loop over een aantal cruciale momenten en episoden van hun vriendschap - hun kennismaking, de gelijktijdige zwangerschap van de vrouwen, de geslaagde en gefnuikte literaire aspiraties van Larry en Sid, de gezamenlijke jungletocht die Sally invalide maakte, hun culturele Italiëreis.

De vraag die als een rode draad door zijn caleisdoscopische terugblik voert, luidt: wat is er terechtgekomen van de verwachtingen en idealen? "Wat is er gebeurd met de passie die wij allemaal hadden om onszelf te verbeteren, een stempel op de wereld te drukken? Onze felste discussies gingen over hoe we iets konden bíjdragen. Het ging ons niet om de beloning."Of: "Maar allemaal hoopten we te bepalen en te tonen wat een waardig leven was, op wat voor manier onze capaciteiten dat ook mogelijk maakten." Of: "Een stempel drukken op de wereld. In plaats daarvan heeft de wereld een stempel op ons gedrukt. We werden ouder. Het leven louterde ons, en dus liggen we nu op onze dood te wachten, lopen we met krukken, of zitten we op een veranda, waar ooit de sappen van de jeugd krachtig vloeiden, en we ons oud voelen, verdwaasd en verward."

Zo is de roman niet alleen een ode aan een onvoorwaardelijke vriendschap en al even onvoorwaardelijke huwelijkstrouw, maar ook een meditatie over ouder worden en illusies kwijtraken, over de gelouterde acceptatie van wat er van je leven geworden is, van wie je bent en wie de ander is (met alle tekortkomingen). De scherpe observaties van Larry en zijn subtiele begrip van de menselijke psyche geven diepgang aan de persoonlijke portretten van met name Sid en Charity. Aanvankelijk verafgood als het perfecte paar, is hun huwelijk gaandeweg minder harmonieus dan het leek: de bazige controlfreak Charity blijkt met haar ambitieuze verwachtingen over Sids carrière haar man eerder te verlammen dan te stimuleren.

In het slothoofdstuk zijn we terug op het landgoed in Vermont waar Charity haar levenseinde zo halsstarrig regisseert dat de sluimerende spanningen in haar huwelijk nog een keer pijnlijk aan de oppervlakte treden. Dan is het Larry's beurt om zijn beste vriend zijn genereuze loyaliteit te bewijzen.

Dat we deze geschiedenis vanuit hindsight gepresenteerd krijgen, draagt bij aan de indrukwekkende kracht van deze roman. De bezonken toon van de gelouterde Larry verleent zijn memoires een diepe wijsheid. De roman is gelardeerd met behartenswaardige bespiegelingen over vriendschap en huwelijk, en andere vitale aspecten van de condition humaine. En bij Stegner gebeurt dat steevast in gebeitelde zinnen die ook het taalplezier bevredigen. Van zo'n schrijver wil je nog veel meer lezen.

Wallace Stegner: Wat behouden blijft (Crossing to Safety) Vert. Edzard Krol. Lebowski; 414 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden