'Op de straat zal het misschien toch wel zo beleefd worden'

Filosoof Coen Simon laat zien hoe je uitspraken uit het nieuws fileert

Presentator Martijn de Greve in 'De Haagse lobby' (Radio 1)

Volgens de Duitse filosoof Peter Sloterdijk was de menselijke stem het eerste massamedium. Nog voor de uitvinding van het geschreven woord, en ver voor radio, televisie en internet, werd de omvang van een samenleving bepaald door de 'reikwijdte van stemmen'. Als je niet hoorde, of te horen was, dan hoorde je er niet bij. En dus was in deze kleine wereld van de nog schriftloze mens lichamelijke aanwezigheid een eerste vereiste. Daar was de man in de straat tenminste écht nog iemand.

De uitvinding van het schrift maakte het mogelijk dat aanwezigheid niet meer noodzakelijk was bij communicatie. Zo kon er op steeds grotere afstand de baas worden gespeeld. De letter van de wet zorgde voor een voortdurende figuurlijke aanwezigheid van koning of kerk. Maar behalve baasspelen konden mensen natuurlijk ook op grotere afstand luisteren, zowel gehoorzaam als ongehoorzaam. Het schrift zorgde dus niet alleen voor een meer symbolische aanwezigheid van de leider, maar ook voor de symbolische 'stem van het volk'. Hoe 'letterlijker' de wereld, zou je kunnen zeggen, hoe figuurlijker die wordt. En dat geldt dus ook voor de spreekwoordelijke 'man in de straat'.

Deze 'man' wordt nog altijd bijgestaan door een andere man, het Mannetje van de Radio. Ook radiopresentator Martijn de Greve nam het onlangs weer voor hem op, in een intrigerend gesprek met Marianne Bloos. Bloos buigt zich als hoofdofficier van het Openbaar Ministerie over fraudezaken als de Libor-affaire bij de Rabobank. Het leek De Greve dat het OM niet genoeg middelen heeft om zulke zaken aan te pakken, want er zit nog geen enkele topman achter de tralies. Toen Bloos herhaaldelijk liet weten dat ze dit anders zag, hoorde ik de presentator zeggen: "Op de straat zal het misschien toch wel zo beleefd worden". En ik weet wel dat het spreekwoordelijk bedoeld is, maar als er op straat nauwelijks nog iets wordt beleefd, nu iedereen voortdurend in cyberspace verkeert, dan vraag ik me toch af, of 'de man op straat' niet een misleidende metafoor is.

"In hoeverre speelt de media-aandacht een rol in de selectie welke zaak u wel en niet aanpakt?", vroeg de interviewer. "Geen rol", zei de hoofdofficier. "Wel wat er speelt in de maatschappij." De Greve: "Maar die media-aandacht is toch ook vaak omdat er een bepaalde maatschappelijke onvrede is?"

Daar bijt de man van de straat zich in de staart. De man online is een ander dan de man op straat. Hij vormt zijn mening niet in gesprekken, maar in het delen, ik bedoel sharen en liken, van de in de media opgeworpen onvrede.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden