Op de smartphone deelt de scholier zijn donkere kanten

Ana met haar telefoon. 'Ik voel mezelf goed als ik iemand kan helpen.' Beeld Koen Verheijden

Razend populaire spelletjes online baren ouders soms zorgen. Wat gebeurt er allemaal op het mobieltje van hun kinderen? Trouw kijkt mee met Ana (13).

Terwijl Ana de populaire app Instragram op haar telefoon opent, blijven de berichten via andere sociale media als WhatsApp en Snapchat binnenstromen. Het leven van een tiener speelt zich voor een belangrijk deel af op de smartphone. Op een terras in het centrum van Arnhem laat de dertienjarige Ana zien wat zij dagelijks online tegenkomt.

Sinds vorige week bekend werd dat een zestienjarige jongen overleed na een zogenoemde choking challenge, is er veel aandacht voor die gevaarlijke spellen waartoe jongeren online worden uitgedaagd. Bij de choking challenge draait het om het afknijpen van de keel net zolang tot er een high gevoel ontstaat. Jongeren filmen dat en delen die video's op internet. Ook de zestienjarige jongen uit Arkel deed dat. Zo kwamen zijn ouders erachter dat zijn dood geen zelfmoord was, maar een ongeluk.

Ana, die in 2 havo zit, heeft wel van de choking challenge gehoord, maar heeft het zelf nog nooit gedaan. In haar omgeving is vooral 'De vloer is lava' populair. Als iemand dat roept, moet je zo snel mogelijk ergens opspringen zodat je voeten de vloer niet raken. Ook '50/50' is in trek. Ana: "Je hebt dan 50 procent kans om puppy's te zien, of iets anders schattigs. En 50 procent kans om iets naars te zien. Een eekhoorn die het gezicht van een man eraf trekt bijvoorbeeld."

De challenges zijn trends die komen en gaan. Net zoals er apps zijn die plotseling populair worden. Zo gebruikt iedereen volgens Ana opeens Sayat.me, waarmee je anoniem feedback op elkaar kunt geven. Dat gaat er stevig aan toe. Woorden als 'aandachtshoer' en beledigingen over lichaamsbouw zijn geen uitzondering. Ana negeert nare opmerkingen naar eigen zeggen zo veel mogelijk. Het zijn trollen, die ziet ze wel vaker online. "Of ik word gewoon heel erg boos."

Ook 50/50 speelde ze nog niet. Voorlopig wint de huivering het nog van de nieuwsgierigheid.

Depressie

Bovendien heeft Ana geen challenge nodig om heftige beelden onder ogen te krijgen. Ze laat zien wat zij weleens tegenkomt op Instagram, een app om foto's te delen: foto's van bebloede en bekraste armen, een zak met pillen, teksten als I'm slowly giving up. "Soms heb ik het idee dat mijn halve generatie depressief is", verzucht ze.

Vaak reageert ze op dergelijke foto's. Met teksten als: "Als je iemand nodig hebt om te praten, DM me." Dat laatste betekent direct message, oftewel een privéchat. Zo ontstaat er een gesprek waarin de meisjes openhartig met Ana over hun problemen praten. Iets met jongens en onzekerheid, maar ook grotere zorgen als jeugdzorg die thuis langskomt. Ook gaan er veel hartjes over en weer. Ana: "Ik vind het een klein gebaar. Ik voel mezelf goed als ik iemand kan helpen. Anderen noemen ze misschien aandachtstrekkers, maar dat vind ik niet."

Dat ze elkaar nog nooit in het echt hebben ontmoet, doet er voor Ana niet toe. Dat is ook bekend uit onderzoeken: onlinevriendschappen worden door veel jongeren als net zo waardevol gezien als sociaal contact in de echte wereld.

Vorig jaar liep het een keer anders. In een 'fandom' van een bekende YouTube-ster – waar fans van iemand die populaire onlinevideo's maakt met elkaar in contact komen – werd opgeroepen een Franse jongen te helpen. Die had op zijn Instagram duidelijk te kennen gegeven dat het niet goed met hem ging. Maar Ana was te laat. Op de pagina verscheen een bericht dat hij zelfmoord had gepleegd. "Toen moest ik huilen. Ik voelde me zo schuldig dat ik het te laat had gezien."

De impact van zijn dood, inmiddels tien maanden geleden, is online nog altijd zichtbaar, toont Ana. Veertien uur geleden postte nog iemand: 'Ik mis je'. Zoals de dagen en weken daarvoor tientallen Instagrammers een bericht op de pagina achterlieten. "Om steun te zoeken bij elkaar", zegt Ana.

Vanwege haar leeftijd staat Ana niet met haar achternaam in de krant. Haar volledige naam is bij de redactie bekend.

Zorg van ouders

Ruim de helft van de ouders maakt zich weleens zorgen dat hun thuiswonende kinderen online ongewenste of aanstootgevende teksten en beelden tegenkomen, blijkt uit onderzoek dat het CBS onlangs publiceerde. Angst dat kinderen online met gevaarlijke personen in aanraking komen, heeft ongeveer een derde van de ouders 'soms', terwijl 15 procent zegt die angst 'vaak' te voelen.

Moeders zijn volgens het CBS over het algemeen wat bezorgder dan vaders. De meerderheid (70 procent) zegt dat ze de risico's van internet met hun kinderen hebben besproken. Het CBS bevroeg ruim 3500 mensen.

De challenges waarmee jongeren elkaar op internet uitdagen komen en gaan. Hieronder vier voorbeelden die de aandacht trokken.

Cinnamon challenge Beeld RV

De Cinnamon challenge was vooral een aantal jaar geleden populair: je neemt een flinke hap kaneel en dat film je.

(tekst loopt door onder de afbeelding)

50/50 challenge Beeld RV

Bij 50/50 heb je 50 procent kans om schattige beelden te zien, bijvoorbeeld van puppy's; maar ook 50 procent kans op heftige beelden met bloed, martelingen of geweld.

(tekst loopt door onder de afbeelding)

The floor is lava challenge Beeld RV

De vloer is lava kan overal worden gespeeld. Zodra iemand dat uitroept moet je zo snel mogelijk met je voeten van de vloer zien te komen.

(tekst loopt door onder de afbeelding)

icebucket challenge Beeld RV

De Ice Bucket Challenge bereikte in 2014 zijn hoogtepunt. Door een bak ijswater over jezelf heen te gooien en anderen uit te dagen dat ook te doen, werd aandacht gevraagd voor de ziekte ALS.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden