Op de scheidslijn van land en water

Het langste wandelpad van Nederland loopt langs de kust. Gelukkig volgt het Nederlands kustpad niet slaafs de vloedlijn. Het voert regelmatig een eindje landinwaarts om de vroegere kust te volgen of bijzondere plaatsen aan te doen.

1 Zee en land Zeeuws-Vlaanderen

De stad Sluis ligt enkele kilometers uit de kust. Toch begint hier het kustpad. Tot diep in de 16de eeuw was Sluis een belangrijke havenstad aan de zeearm die het Zwin toen nog was. Maar de zeearm verzandde en het ontstane land werd in cultuur gebracht. Wat van het Zwin rest is een natuurgebied op de Belgisch-Nederlandse grens, weinig meer dan een slufter. Vanaf de Kaai in Sluis maken wandelaars eerst een rondgang over de oude vesting. Vervolgens gaat het door de Zwinpolder, langs het Uitwateringskanaal dat de rol van de zeearm overnam, naar Retranchement. De laatste grenspaal stond midden in het Zwin. Hij werd zo vaak omver gespoeld dat hij uiteindelijk een plekje kreeg op de Nederlandse oever. Na 11 kilometer komt het kustpad pas bij de huidige kustlijn aan.

2Duinmantel Walcheren

Ten noorden van Domburg kregen de duinen een mantel omgehangen. Een warme, groene mantel van loofbos, aangeplant in de middeleeuwen om de bewoners van de kuststrook van hakhout te voorzien. Nu maak je er een boswandeling met het geluid van de branding op de achtergrond. Zeelucht en boslucht vermengen zich tot een verfrissend aroma. Zee en wind beïnvloeden de groei van de bomen: lage eikenbosjes aan de strandzijde, statige woudreuzen in de luwte. Met het fortuin dat ze in de hoogtijdagen van de VOC hadden gemaakt, bouwde de Middelburgse elite er landhuizen als Hoogduin, Berkenbosch, Duinbeek en Eikenoord. De bossen rond de lusthoven werden landschapsparken en vormen nu een groene buffer tussen de zee en het achterland.

3Breedste duinstrook De Hollandse Duinen

Een kust is meer dan alleen een lijn waar land en water elkaar ontmoeten. Gelukkig waren degenen die het kustpad ontwikkelden zich daar goed van bewust. Tussen Hoek van Holland en Den Helder volgt het pad lang niet altijd het strand en de boulevards. Ook de duinen zijn onderdeel van de kust. Wandelaars maken een slag door het duingebied rond Wassenaar en door de Waterleidingduinen. Zo kwam Haarlem wel aan het Kustpad te liggen, maar Zandvoort niet. En waar de duinstrook het breedst is, de duintoppen het hoogst zijn, draait het Kustpad landinwaarts. Hier vonden al meer dan een eeuw geleden dagjesmensen en wandelaars vertier bij restaurant Duinvermaak. De geschiedenis van het Klimduin als ontmoetingsplaats voor vrijgezellen gaat zelfs terug tot 1576.

4Het zesde Waddeneiland Wieringen

Het kustpad laat de Waddeneilanden links liggen, maar toch niet helemaal. Lange tijd was Wieringen een eiland en nog altijd koketteert het met de bijnaam van zesde Waddeneiland. En terecht. Wie langs het Amstelmeer aan komt lopen en het glooiende land in de verte ziet, krijgt meteen het eilandgevoel.Er is weinig fantasie voor nodig om de golven weer te horen klotsen tegen de vroegere zeedijk. In het lintdorp Stroe vertelt het eilandmuseum Jan Lont verhalen van vissers en keuterboeren. Een paar stappen verder ligt het oude, pittoreske begraafplaatsje. Wieringen kijkt tegen een aarden wal van ruim 7 meter aan: de Waddendijk. Via die dijk voert het Kustpad naar Den Oever, waar de geur van vis het oude eilandgevoel weer helemaal terugbrengt.

5 Zomerpolders Noard-Fryslân Bûtendyks

Het Noord-Friese landschap is een geschiedenisboek en in dat boek is de terp van Hogebeintum hoofdstuk één. Op de terpen waren mens en vee al ver voor het begin van onze jaartelling veilig voor de grillen van de Waddenzee. Hoofdstuk twee is de autoweg even verderop; die markeert de loop van de vroegere kustlijn. De kleigronden ten noorden van de weg zijn oude landaanwinningen, het derde hoofdstuk. De machtige Zeedijk is hoofdstuk vier. Tussen de dijk en het Wad ligt nog een vreemd stuk niemandsland: Noard-Fryslân Bûtendyks - hoofdstuk vijf van ons geschiedenisboek. Hier is te zien hoe de Friezen land veroverden op de Waddenzee. Tussen de rijen palen stond het water stil en bezonk het slib. De landaanwinnig is gestopt. Wat rest is een ruig gebied, waar 's zomers paarden grazen en 's winters ganzen.

6Schijn bedriegt De Dollard

De zeearm die nu de Dollard heet, was tot diep in de middeleeuwen een veengebied waar tientallen nederzettingen lagen. Slecht onderhoud verzwakte de dijken, een paar stormvloeden deden de rest: land werd water. De huidige waddendijk voert wandelaars hoog boven het oude strijdtoneel langs. Aan de noordkant van de dijk twijfelen de kwelders nog altijd tussen land en water. Naar het zuiden toont een puzzel aan polders hoe de Groningers verloren land heroverden op de Dollard. Bad Nieuweschans toont bij het binnenwandelen nog iets van zijn oude glorie. Ooit was het een strategisch gelegen vesting aan de kust. Inmiddels ligt het kilometers landinwaarts.

Het Nederlands kustpad

Het Nederlands kustpad is 725 kilometer lang, onderdeel van de Europese Kustroute E9 en staat in Nederland te boek als de LAW-5. Onlangs is de route helemaal herzien. Deel één is het Deltapad tussen Sluis en Hoek van Holland, met een variant die start in Bergen op Zoom. LAW-5.2 voert langs de kust van Noord- en Zuid-Holland, tussen Hoek van Holland en Den Oever.

Het derde deel van het kustpad, door Friesland en Groningen, neemt een stuk Zuiderzeekust mee. Het begint in Stavoren en eindigt in Bad Nieuweschans.

Het hele kustpad staat gedetailleerd beschreven op de website Wandelnet, via deze site zijn ook de drie wandelgidsen te bestellen: wandelnet.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden