Op de Krim is te zien hoe Europees de islam is

NUWEIRA YOUSKINE

Ergens op de binnenplaats van het oude paleis staat een marmeren fontein. Ze murmelt zachtjes, dag en nacht. Het is de bedoeling dat het water eeuwig langs het steen zal blijven stromen. Een machtige heerser, genaamd Qirim Giray, liet de fontein bouwen voor zijn te jong overleden vrouw - met het fonteinwater symboliseerde hij zijn tranen van verdriet om haar dood.

Dit is één van de meer lieflijke verhalen die te vinden zijn in het verre, koude Krim-gebied. Tussen de nu hoog oplopende politieke emoties over annexatie en Russische macht, deint de menselijke geschiedenis van vele volkeren. Het statige paleis met de fontein herinnert aan het Tataren-volk, inmiddels over vele regionen verspreid.

Rusland lijkt zo onmetelijk ver weg en on-Europees, dat we wel eens vergeten dat het land voor het grootste en belangrijkste deel in Europa ligt. Dat maakt dat de Tataren misschien wel één van de oudste islamitische gemeenschappen van Europa zijn. Hun ontwikkeling is te traceren tot in de tiende eeuw. Ze kennen een adembenemende geschiedenis vol vervolging, politieke onrust én een sterke wil tot overleven. De laatste kwam duidelijk tot uiting aan het eind van de negentiende eeuw.

Vanuit Centraal-Azië borrelde het. Men zag de eigen samenleving als achtergebleven en onwetend. Voor je het wist, zou hun cultuur overgenomen worden door anderen die sterker, slimmer en moderner waren. Vanuit de behoefte aan het behoud van eigen beschaving en waarden, kwam een grote, invloedrijke beweging op gang. Vernieuwing was daarbij het toverwoord.

Traditionele methoden van onderwijs, waarbij religieuze teksten uit het hoofd werden geleerd zonder dat leerlingen wisten wat ze eigenlijk lazen, werden naar de prullenmand verwezen. Er werden schoolsystemen ontwikkeld waar nog wel religie werd onderwezen, maar daarnaast ook vakken als geschiedenis, aardrijkskunde, natuur- en wiskunde.

Een ander belangrijk speerpunt was de ontwikkeling van media. Kranten en tijdschriften met de nieuwste inzichten werden in vele talen in omloop gebracht en verspreid. Hierin werd de oude garde islamitische geleerden vaak geportretteerd als wat achterlijk, en riep men op tot een 'ware', moderne islam. Hoe de islam er vandaag de dag uitziet in de gebieden waar de Tataren nu leven, verschilt per regio.

Deze kleine geschiedenis maakt nieuwsgierig naar de andere Europees-islamitische gemeenschappen. Van hun ontwikkelingsgang horen we zelden iets, terwijl ze allen een eeuwenoude geschiedenis hebben en hun eigen plek op het Europese continent. Nog immer op de Kaukasus en de Balkan en met nog enkele restanten in Spanje. Het Zuid-Italiaanse Sicilië was ooit zelfs een islamitisch emiraat.

Wanneer we dus iets verder kijken in de geschiedenis en buiten ons benarde West-Europa, vervliegt al snel het heersende idee dat de islam een exotische, buiten-Europese godsdienst zou zijn.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden