'Op de kernwapens van Israël rust een taboe'

De Israëlische mensenrechtenactiviste Sjaron Dolev gelooft dat alleen met wederzijds vertrouwen het Midden-Oosten bevrijd kan worden van massavernietigingswapens.

De kans op het uitbannen van massavernietigingswapens in het Midden-Oosten groeit. Syrië ruimt immers zijn chemische wapens op, en Iran wil zijn kernprogramma beperken. Toch is mensenrechtenactiviste Sjaron Dolev sceptisch: Israël en Egypte doen te weinig hun best.

Syrië ruimt zijn chemische wapens op. Iran lijkt bereid zijn omstreden kernprogramma terug te schroeven. Waait er eindelijk een vreedzame wind door het Midden-Oosten?

"Het lijkt er wel op, al moeten we de resultaten afwachten. Het is de vraag of Syrië echt schoon wordt. En kunnen we Iran vertrouwen? In mijn thuisland Israël heerst veel scepsis. Er wordt gezegd dat Iran alleen maar bezig is met een 'glim-lachaanval': een charmeoffensief. Maar wat dan nog? Als glimlachen helpt om een sfeer van vertrouwen en overleg te scheppen, wat is er dan verkeerd aan?"

Maar wat nou als die glimlachende Iraanse president Hassan Rohani een wolf in schaapskleren is, zoals de Israëlische premier Benjamin Netanjahoe beweert?

"Ach, al die beschuldigingen. Ik geloof niet dat Iran aan een atoombom werkt, en ook niet dat het land een gevaar vormt voor Israël. Als het aan Netanjahoe lag had hij Iran allang aangevallen, iets wat contraproductief zou hebben gewerkt. Nu hij geen steun krijgt van de Verenigde Staten, hamert hij op sancties, en die helpen ook niet: ze kweken weerstand. Je kunt Iran alleen overhalen met onderhandelingen. Dat is nooit serieus geprobeerd."

De internationale gemeenschap praat toch al sinds 2003 met Iran?

"Ja, dat hoor je vaak: tien jaar onderhandelen heeft niets opgeleverd. Maar de westerse onderhandelaars hebben nooit hun goede wil getoond. Hun eerste eis was steeds dat Iran onmiddellijk zou stoppen met het verrijken van uranium. Maar zo werkt het niet. Zo'n stop kan hooguit de uitkomst van het gesprek zijn; je begint er niet mee - dat is voor diplomatieke begrippen respectloos. In de nieuwe gesprekken, vorige week in Genève, is waarschijnlijk pas voor het eerst serieus naar Iran geluisterd. Wat heeft dat land nodig om zonder gezichtsverlies te kunnen stoppen met het verrijken van uranium? Als je die vraag stelt, kom je verder. Daarbij helpt het niet dat Netanjahoe steeds met eisen komt. In Iran krijgen ze dan het idee dat ze Israël moeten gehoorzamen, en dat maakt het lastiger. Netanjahoe kan beter zijn mond houden."

Alle massavernietigingswapens uit het Midden-Oosten weg. Is dat haalbaar?

"Ik ben hoopvol. Maar ik zie twee levensgrote bezwaren: Israël en Egypte. Die hoofdrolspelers met massavernietigingswapens bewegen nauwelijks. De Israëlische president Peres mag dan hebben geopperd dat zijn land de chemische wapens de deur uit kon doen. Maar Peres heeft geen macht; hij knipt alleen linten door. Van premier Netanjahoe, die aan de touwtjes trekt, hoor je niets. Ook Egypte blijft passief. Een Midden-Oosten zonder massavernietigingswapens komt er alleen als Israël en Egypte hun best doen. Ze zouden kunnen beginnen met een stappenplan om aan wederzijds vertrouwen te werken. Denk aan inspecties over en weer, aan voorzichtige wapenreducties, en aan de belofte om niet als eerste partij chemische wapens te gebruiken. Er is een hele weg te gaan."

Hoeveel kernwapens heeft Israël eigenlijk?

"Dat is een groot geheim. Schattingen lopen uiteen van 80 tot 400 kernkoppen. Officieel heeft Israël niet toegegeven dat het kernwapens heeft. Er is ook geen discussie over. Niet over de principiële vraag of ons land kernwapens moet hebben, niet over het aantal, niet over de veiligheid van de productieplaats, niet over het stralingsgevaar voor omwonenden, niet over het kernafval. Terwijl openheid in ons eigen belang is."

Vanwaar die geheimzinnigheid?

"De Israëlische kernwapens zijn een taboe. Van jongs af aan krijgen Israëliërs te horen dat ze erover moeten zwijgen omdat ze anders de veiligheid van hun land in gevaar brengen. In werkelijkheid heeft het zwijgen een andere reden: Israël kreeg de wapens pas in handen toen dat al niet meer mocht, eind jaren zestig. In 1968 was in het non-proliferatieverdrag vastgelegd dat het bezit van kernwapens beperkt zou blijven tot de vijf toenmalige kernmachten: de VS, Rusland, Groot-Brittannië, China en Frankrijk. De VS hebben het verdrag ondertekend. Voor hen was het erg gênant toen hun vriend Israël - dat nooit heeft getekend - alsnog een kernbom kreeg. Beide partijen hebben de zaak om die reden stilgehouden. De meeste Israëliërs weten dat niet. Zij denken dat ze zwijgen voor de veiligheid, uit vaderlandsliefde."

Waarom vindt u het erg als Israël zijn kernwapens houdt?

"Omdat Arabische landen dan ook kernwapens willen. In 1995 was het bijna zo ver. De Arabische landen wilden toen alleen in het non-proliferatieverdrag blijven als het hele Midden-Oosten kernwapenvrij werd. Daar is destijds een resolutie over aangenomen. Maar Israël, de enige kernmacht in de regio, wil zijn kernwapens pas opgeven als er vrede komt en als omringende landen hun chemische en biologische massavernietigingswapens wegdoen. Daarom is in 2010 besloten dat er vóór eind 2012 vredesoverleg zou komen in Helsinki, over het opruimen van alle massavernietigingswapens in het Midden-Oosten. Die vergadering moet er komen, dat is belangrijk. Alleen door te praten kun je elkaars vertrouwen winnen."

Zijn uw idealen wel realistisch?

Ik ben geen dromer; ik weet precies wat ik doe. Het gaat stapje voor stapje. Maar als je de spanning in het Midden-Oosten kunt wegnemen door alle massavernietigingswapens in de regio op te ruimen, is dat de moeite waard. Ooit werd de anti-kernwapenbeweging bevolkt door hippies die op een bloemstengel kauwden, maar die tijd is voorbij."

Wie is Sjaron Dolev?
De Israëlische activiste Sjaron Dolev (44) strijdt tegen kernwapens en chemische wapens. Ze leidt de Israëlische Beweging voor Ontwapening en voert campagne voor allerlei vredes-, milieu- en mensenrechtenorganisaties in Israël. Dolev werkt onder meer voor Greenpeace. En ze is oprichter van de Regionale Vredesbeweging, die het Arabische vredesinitiatief uit 2002 probeert te bevorderen. Ze reist de wereld rond met een pleidooi voor het opruimen van alle massavernietigingswapens in het Midden-Oosten.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden