Op de fiets langs het leed van de Betuwelijn

De appelen zijn zuur in de Betuwe. Protestborden ontsieren het landschap, dat door de komst van de Betuwelijn ingrijpend zal veranderen. Tussen kersebomen en braamstruiken spreken boze boeren en bejaarden over hun vrees voor de toekomst.

Het is even zoeken in Rotterdam. Waar begint die lijn straks? De vijfdelige kaart van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat leidt mij naar de Waalhaven. Grote hijskranen tillen enorme containers als veertjes op. Tientallen piepende, steunende en sissende vrachtwagens rijden af en aan met ladingen uit de hele wereld.

Even verder ligt het kilometerslange goederen-rangeerterrein van de Nederlandse Spoorwegen. De tientallen rails liggen als gekamde haren van Oost naar West. En omgekeerd. Een enkele diesellocomotief stoot asgrauwe rookpluimen uit. Vergeleken met de Waalhaven is het hier stil.

Na drie kilometer fietsen langs roestbruin staal verdwijnt het rangeerterrein achter een haag bomen. De Betuwelijn loopt hier straks ten zuiden van de Rotterdamse wijk Pendrecht. De blauwe lijnen op de kaart van het ministerie geven aan dat het tracé zich even verderop tegen de A 15 aanvlijt.

Na vijftien kilometer buigt de containerlijn af naar het zuiden. Langs Barendrecht en Zwijndrecht, waar de plannen een rangeerterrein onthullen.

Hendrik-Ido-Ambacht wordt, volgens het Haagse planologisch kernbesluit deel 4, ruw afgesneden van het zuidelijker gelegen buurdorpje Walburg. De blauwe lijnen op de kaart laten zien dat het spoor straks een groengebied doormidden zal hakken.

Door naar Papendrecht. Hier smelt de Betuwelijn opnieuw samen met de A 15. Aan de noordzijde van de snelweg het tracé, aan de zuidkant Papendrecht. De bewoners van de net opgeleverde Papendrechtse woningen - aan de gunstige zuidkant - kunnen opgelucht ademhalen.

Minder gelukkig is meneer Van Rees die even voorbij Papendrecht woont. De kaart geeft aan dat zijn oude boerderij plaats moet maken voor de spoorlijn. Van Rees zit achter het stuur van zijn Mercedes als ik hem aanspreek. “Ik woon hier al zestien jaar en nu heb ik gehoord dat ik hier in '96 of '97 weg moet. Maar dat ga ik niet afwachten. Ik krijg mijn eigendommen vergoed en ik zorg dat ik op tijd weg ben.”

Gemeente Sliedrecht is het volgende reisdoel. Minder persoonlijk leed hier. Het traject is gepland langs een bestaande spoorlijn, ten noorden van een groot industrie-terrein. Een boog ten noorden van Neder-Hardinxveld scheurt de schilderachtige Tiendwegse Polder in twee stukken, op enkele honderden meters van de dorpskern.

Uit een brommende trekker springt boer Korenvaart. We staan voor boerderij Landhof. In de tuin een protestspandoek, op de achtergrond de polder, een molen en een rij knotwilgen. Op de plek van de bomen zal het spoor zich straks een weg banen door het boerenland.

“Die spoorlijn is absoluut niet nodig”, zegt Korenvaart. “Dat ding had gewoon langs het bestaande lijntje, hier tien meter vandaan, gemoeten. Ik heb dat gedonder al eerder meegemaakt. In 1939 legden ze hier de rijksweg aan. Toen hebben we ook geprotesteerd, maar er werd niet geluisterd. Dat ding is toen aangelegd voor de Duitsers, die er in de oorlog nut van hebben gehad. Die Betuwelijn, daar wordt Duitsland ook weer rijk van.”

Vannacht zal ik slapen op camping de Kale Hoeve. Deze moet straks plaats maken voor de goederenlijn. Eigenaar Heihoop stemt direct in met een interview. “Het meest onzinnige plan ooit!”, is zijn commentaar op de Haagse plannen. “Ik heb laatst twee man van mijn terrein afgejaagd. Die lui liepen hier een beetje rond te neuzen. Aannemers. Kwamen kijken naar de grondgesteldheid. Ik heb ze niet meer teruggezien.”

“Mijn ouders zijn hier na de oorlog met een roeibootje en 105 gulden begonnen. Dat bootje verhuurden ze aan vissers. Die vroegen dan of ze ook een tentje mochten opzetten. Het is in vijftig jaar uitgegroeid tot wat het nu is: een uit de hand gelopen hobby.”

“Op een bijeenkomst kregen we toelichting op de plannen. Het leek eerst een droom. Helemaal toen ik op een kaart een rotonde bij Gorinchem zag staan. Die is al 21 jaar geleden gesloopt, dus ze wisten niet waar ze mee bezig waren. Regeren is toch vooruitzien? Laat ze dat in Den Haag dan eens doen.”

Ook over de informatievoorziening is Heihoop ontevreden. “Ze vertellen ons niks. Ik weet niet wat er wordt vergoed voor mijn land. Ik weet niet wanneer er gebouwd wordt en of ik ergens anders opnieuw kan beginnen.”

Protesten

Aanvankelijk zou er een brug over de camping en het riviertje de Giessen gaan. Door felle protesten van omwonenden besloot het kabinet tot de aanleg van een tunnel op acht meter diepte. Heihoop: “Ze zeggen dat de problemen daarmee opgelost zijn. Onzin. Voor de aanleg van die tunnel moet vijftig jaar werk worden afgebroken. Dan mag ik na twee jaar weer terugkomen om een nieuw bedrijf op te zetten. Mijn vader is nu 75. Tegen de tijd dat wij een nieuw bedrijf hebben opgezet, is die man over de tachtig. Mijn ouders gaan eraan kapot.”

De volgende ochtend fiets ik voorbij Gorinchem. Op de kaart staan namen als Vaders Wens, De Stelt en Eigen Blok. Elke boerderij heeft een eigen naam. De spoorlijn, die in dit gebied vlak langs de A 15 gaat lopen, zal hier niet meer vernielen dan een enkele eendekooi.

Na vijftig kilometer zoek ik de rust van een camping bij Tiel. Na Tiel volgen Kesteren en Echteld. Hier zijn de problemen minder schrijnend. De Betuwelijn zal de dorpskernen op ruime afstand passeren.

Op kilometer 129, bij Dodewaard, staat een 150 jaar oud landhuis. De bomen om het huis staan er minstens net zo lang. De villa wordt bewoond door meneer Zegers, mevrouw Hurkmans en hun kinderen. Toen ze het huis vijf zomers geleden in vervallen staat kochten, dachten ze eindelijk rustig te kunnen wonen. Die idylle werd twee maanden later ruw verstoord door de plannen voor de goederenlijn.

“Als ik dat had geweten, had ik dit huis nooit gekocht”, zegt Zegers nu. De houding van de overheid irriteert de bewoners. Hurkmans: “De regering gaat naar met ons om. Wij zijn naar twee zogenoemde inspraakavonden geweest, maar inspraak, ho maar! Vragen van buurtbewoners werden systematisch ontweken.”

Het jonge gezin weet niet wat er van hun tuin overblijft, nadat de graafmachines en spoorleggers hun werk hebben gedaan. “Misschien dat hier straks een geluidscherm van vier meter hoog de grens van de tuin bepaalt. Dan wordt buiten zitten hetzelfde als luchten in de gevangenis.”

Het landhuis verkopen en ergens anders gaan wonen is geen optie. Het huis is onverkoopbaar geworden. “Ik denk dat mensen zoals wij, van wie het huis blijft staan, de ergst gedupeerden zijn. Wij worden niet uitgekocht en kunnen dus niet weg.”

Hurkmans laat mij uit. Buiten wijst ze op een dieseltreintje dat voorbij rolt op een krappe kilometer van het huis. “Ironisch, vind je niet? De barones die 50 jaar geleden in dit huis woonde, heeft dit gebied beter bereikbaar gemaakt door die spoorlijn. Wij willen niets meer van treinen weten.”

Langs de ganzen in de tuin fiets ik verder richting Elst. Op een enkele boerderij na blijft het landschap hier identiek. Voorbij Elst is dat anders. Boerderij De Laatste Stuiver overleefde de slag bij Arnhem niet, maar werd herbouwd. Nu wacht een nieuwe, ditmaal definitieve, sloop.

In de deuropening van het kleine boerderijtje vertelt de bejaarde mevrouw Roelofs dat ze zich niet druk maakt. “Ik slaap alle nachten goed, hoor”, zegt ze. Waar ze naar toe moet als haar boerderijtje weg is, weet ze niet. “Misschien ga ik met mijn man naar een bejaardenflatje. Als we dat nog halen tenminste. Ik wil het wel graag meemaken.”

Nog even door de regen naar Zevenaar. Het spoor loopt straks over het Pannerdensch Kanaal. In Zevenaar smelten de blauwe Betuwelijnen samen met het zwart-wit geblokte streepje van een bestaande spoorlijn. Het einde van mijn tocht van ongeveer 160 kilometer.

Maar over twintig of dertig jaar? Rijden hier dan goederenwagons richting Oosten? Interessanter nog: krabt de minister van Financiën zich dan driemaal achter de oren voordat hij de Betuwelijn failliet verklaart?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden