Op de fiets langs de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog

De Vredesroute bij Ieper is een indrukwekkende route om te fietsen, met een museumbezoek over de Eerste Wereldoorlog als voorbereiding.

Zo begint het gedicht van de Canadese legerarts John McCrae. Aan het einde van de Vredesroute fietsen we langs de plaats waar McCrae tijdens de Eerste Wereldoorlog deze beroemde regels schreef. Poppies, klaprozen, groeien er niet meer, maar we zien ze onderweg veelvuldig. Bloemen die opkwamen in de pas omgewoelde grond van de loopgraven. Die het rode bloed voorstellen en het zwarte hart van de rouw. Nog steeds symboliseren deze vrolijke bloemen de miljoenen doden van de Grote Oorlog, die een eeuw geleden begon.

Het is geen opwekkend onderwerp, de oorlog van 1914-1918. Toch fietsen we met plezier door de streek rond het Belgische Ieper, destijds het toneel van verwoede gevechten om soms slechts enkele kilometers terreinwinst. Maar het is prettig om al fietsend het leven te vieren, terwijl je tegelijkertijd de doden gedenkt.

De Vredesroute leidt ons eerst langs de stadsomwalling van Ieper. We laten de historische, na de Grote Oorlog opnieuw opgebouwde gevels van de Grote Markt achter ons en kijken op de hoge vestingmuren met daarvoor de stadgracht.

Vervolgens rijden we parallel aan het kanaal Ieper-Komen waar nooit een schip op heeft gevaren. In 1864 moest het de verbinding vormen tussen de riviertjes de IJzer en de Leie. Bij de aanleg volgde tegenslag na tegenslag: de ondergrond was niet goed, de tunnelbouw wilde maar niet lukken en toen stortte in 1913 ook nog een brug in. Na vijftig jaar ellende werd het tijd om het plan op te geven. Nu vormt het kanaal een groen lint waar vogels en planten het voor het zeggen hebben. En fietsers.

De glooiingen die ontstonden bij het uitgraven van dit kanaal gaven de eerste oorlogsbegraafplaats die we tegenkomen zijn naam: Spoilbank Cemetery. Ook zonder uitgegraven kanaal gaat het geleidelijk steeds meer glooien. Maar we trappen dapper door.

Af en toe zien we stukjes aangeplant bos. Oorspronkelijk was de hele Westhoek, het zuidwesten van Vlaanderen, begroeid met oerbos. Maar de landbouw eiste zijn tol en wat er nog over was, verdween tijdens de Eerste Wereldoorlog in de aanleg van loopgraven.

Bij Zonnebeke bekijken we het Memorial Museum Paschendaele, waar de Slag om Passendale wordt herdacht. Omdat het honderd jaar geleden is dat de oorlog uitbrak, heeft dit museum, net als veel andere, vorig jaar een facelift gekregen. Met nagebouwde loopgraven, ondergrondse verbandposten, slaapplaatsen en communicatieposten. De werkelijkheid was ongetwijfeld nog veel grimmiger dan waar we doorheen lopen.

Wanneer we vlak hierna de grootste oorlogsbegraafplaats, Tyne Cot Cemetery, naderen, haalt een inwoonster van Zonnebeke ons in. Ze wijst ons graag de weg naar de officieuze ingang, die volgens haar veel mooier is dan de nieuwe, waar auto's kunnen parkeren. We volgen haar en worden getroffen door de bijna twaalfduizend witte grafstenen van deze Britse militaire begraafplaats.

Ze wijst op twee stenen die geen ronding hebben aan de bovenkant, maar recht afgeplat zijn. "Daar liggen Duitsers. Tijdens de oorlog was hier een verbandpost, daarom zijn hier zoveel graven. Kennelijk hebben ze deze Duitsers hier ook behandeld en zijn ze gestorven."

Nog steeds worden er volgens haar lichamen gevonden. Ze vertelt dat haar zwager drie weken eerder de resten van een dode soldaat in zijn akker aantrof. Volgens het insigne op zijn helm een Australiër.

Van een heel andere orde is het Deutsches Soldatenfriedhof dat we een paar kilometer verderop passeren, na smalle fietsweggetjes door het groen. Hier geen witte grafstenen, maar grijze marmeren stenen, plat op de grond onder donkere, hoge bomen. Daardoor oogt het allemaal een stuk soberder.

Drieduizend van de 44 000 gesneuvelden hier waren studenten. Ze meldden zich in 1914 opgewekt als vrijwilliger, maar waren met hun minimale training kansloos tegen de geharde Schotse beroepsmilitairen.

Na dit oorlogskerkhof fietsen we autoloos terug naar Ieper.

Eerst een paar kilometer over een verlaten spoorlijn, heerlijk in het groen. Daarna over het jaagpad van het Ieperleekanaal. Aan de overkant zien we soms industrie, maar aan onze kant overheerst de rust.

Vlak voor Ieper komen we bij de plek waar John McCrae in mei 1915 zijn medische hulppost had. Het was niet meer dan een 2,5 bij 2,5 meter uitgegraven gat in de helling van de Kanaaldijk. Aan een kant lagen zandzakken, de bodem was bedekt met stro. Hier verzorgde hij na de Tweede Slag om Ieper gedurende een paar weken de gewonden. En hier schreef hij In Flanders Fields.

McCrae haalde het einde van de oorlog niet. In 1918 overleed hij aan longontsteking in het Franse Boulogne. Hij ligt begraven in Flanders Fields, zij het in Frans Vlaanderen.

We are the dead. Short days ago

We lived, felt dawn, saw sunset glow,

Loved, and were loved, and now we lie

In Flanders fields

undefined

Logeren achter het front

Het Talbot Huis in het nabijgelegen Poperinge was een ontspanningsoord voor soldaten. Het fraaie pand uit 1730 is ingericht zoals het er tijdens de Grote Oorlog moet hebben uitgezien. Je kunt nu slapen in een van de negen kamers van dit museum of in een van de drie kamers van het tuinhuis. Verwacht geen luxe, wel authenticiteit.

www.talbothouse.be

undefined

Naar Ieper en de Last post horen

Vanuit Rotterdam ben je met de Thalys via Brussel in minder dan 3,5 uur in Ieper. Goedkoper, maar een uur langer onderweg, is het met de gewone treinen, ook via Brussel.

De Vredesroute is bewegwijzerd. De routekaart (2 euro) is verkrijgbaar bij Toerisme Ieper aan de Grote Markt. Zie ook: www.fietsen-wandelen.be.

Een goede voorbereiding op de fietstocht is het In Flanders Fields Museum in Ieper. Trek hier een dagdeel voor uit, want er is erg veel te zien en te horen over de Eerste Wereldoorlog. Toegang: 8 euro, 10 euro inclusief beklimming van de Belforttoren.

Ga 's avonds naar de Menenpoort, waar sinds 1928 elke avond om 20 uur het verkeer wordt stilgelegd. Dan klinkt hier de 'Last Post' als laatste groet aan de gesneuvelden tijdens de oorlog. De plechtigheid wordt dagelijks door honderden belangstellenden bijgewoond.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden