Op de drempel van de dood kijken naar je nabestaanden

(Serge Ligtenberg)

Gerardjan Rijnders vond de inspiratie voor zijn nieuwe stuk ’Ben ik al geboren?’ in het boek ’Eindeloos bewustzijn’ van de chirurg Pim van Lommel, maar hij zegt er meteen bij dat je zijn stuk niet letterlijk moet opvatten als een bijnadoodervaring.

Wat hij wilde, was een handeling creëren waarin een stervende vrouw haar nabestaanden, haar kinderen, ziet spreken en bewegen, maar hen niet meer kan verstaan.

Een stuk met een glazen wand tussen de actrice en de andere acteurs dus, en in Trouw van afgelopen donderdag legde decorontwerper Marc Warning uit hoe hij dat had opgelost: een enorm kussen van doorzichtig plastic dat bijna de hele toneelruimte vult. Daarbinnen bevinden zich zeven personen in witte kleren met hier en daar een lichtcrème of teerblauw verpleegstersschort: Marguerite de Brauw, Jan-Paul Buijs, Lonneke van Leth, Judith Linssen, Hugo Maerten, Ellen Parren en Roel Voorbij. Zij praten en lachen met elkaar, vechten of vallen elkaar in de armen, vormen groepjes voor onderonsjes, stoten af en trekken aan.

Wij, de toeschouwers, zitten in carré om het kussen heen en verstaan niet wat ze zeggen. Dat doet ook niet de stervende vrouw die even later opkomt en rond het kussen lopend, een monoloog houdt die de eigenlijke tekst van het stuk vormt. Sacha Bulthuis, voor wie Rijnders het stuk schreef dat hij ook zelf regisseert, speelt met ingehouden motoriek en stem de vrouw die haar leven overziet op het moment dat zij als de vis weerloos door de stroom van het water naar de waterval wordt meegevoerd, het zwarte gat waar niemand ooit uit terugkeert. Op dat moment is haar familie een diffuus en vervagend gezelschap dat onverstaanbare klanken voortbrengt, even onbegrijpelijk als de verre klanken die Boudewijn Tarenskeen voor de voorstelling heeft gecomponeerd.

Maar haar woorden zijn helder, bitter en soms cynisch over ’familie’. De tastbare wereld is samengekrompen tot haar eigen persoon met flarden van gesprekken en anekdotes zoals Rijnders die altijd door zijn teksten weeft. Als halverwege het kussen leegloopt en wordt opgehesen tot een vormeloze prop boven het speelveld, zijn de witte figuren schimmen uit een onderwereld die om haar heen dwalen. Voor wie de uitspraken van Van Lommel over bijnadoodervaringen een prikkelende speculatie zijn over doorleven na de dood, vormt ’Ben ik al geboren?’ wellicht een belevenis die erin hakt; voor wie ze met een korreltje zout neemt, is het een verslag van een sterven, met die vraag als bizarre gedachtekronkel op dat laatste moment.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden