Op de bres voor de witte kievitsbloemen

Jacob de Bruin hield de afgelopen weken zijn hart vast voor 'zijn' wilde witte kievitsbloemen in polder Het Oosterland, gemeente Haren. Hield de kou ze ondergronds of waren ze nou toch definitief verdwenen, teloorgegaan door verdroging en een teveel aan mest? Groot was zijn opluchting toen begin deze week de witte bloemen verschenen, maar groot zijn ook zijn zorgen. "Het zijn er amper twintig. Als er niet snel iets gebeurt, zijn ze echt verdwenen. Toch onbestaanbaar dat in deze tijd een plant nog uitsterven kan."

De ongerustheid van de Groninger, boswachter bij Natuurmonumenten, lijkt terecht. De wilde witte kievitsbloem is werkelijk een unicum, zo meldt Baudewijn Odé van de stichting Floron, de plantenbeschermings- en onderzoeksorganisatie. Het is een zeldzame kleurvariant van de paarse wilde kievitsbloem, een bolgewas dat ook nog maar op een handjevol locaties floreert. Wilde kievitsbloemen zijn nooit algemeen geweest in ons land - niet voor niets was het in 1948 een van de eerste planten die officieel wettelijke bescherming kregen. Ontwatering, bemesting en bebouwing hebben het aantal exemplaren de afgelopen decennia gedecimeerd.

In polder Het Oosterland groeien in elk geval sinds 1889 wilde witte kievitsbloemen; geschriften melden een 'groote massa' en 'op het oogenblik duizenden exemplaren'.

Helemaal verwonderlijk is dat niet want Het Oosterland ligt in de benedenloop van de Drentse Aa en was eeuwenlang zo'n hooiland dat in de winter onderliep en zelfs 's zomers drassig was.

Ideale omstandigheden voor de kievitsbloem. De nattigheid zorgde ervoor dat de grasgroei laat op gang kwam zodat het bolgewas niet te veel concurrentie ondervond. Bovendien hielp het water bij de verspreiding van de zaden van de kievitsbloem. Kievitsbloemen planten zich uitsluitend via zaden voort en doen er acht jaar over om voor het eerst zaad te zetten. Waarom hier echter alleen witte exemplaren groeien terwijl op alle andere plekken de gevlekte vleeskleurige het beeld bepalen, weet niemand.

"Het Oosterland werd in de jaren zestig ingepolderd en ontwaterd en de kievitsbloemen leken in de loop van de tijd verdwenen", vertelt boswachter De Bruin. "Niemand besteedde er ook meer aandacht aan. Tot in 2000 opeens iemand meldde dat hij toch weer witte had gezien." Maar veel kon de natuurbeschermer niet doen, want de bloemen stonden op enkele tientallen vierkante meters grond die van een boer waren. Polder Het Oosterland was dan wel opgenomen in de ecologische hoofdstructuur, maar de grondaankopen schoten nog niet erg op en bovendien zou de grond naar Staatsbosbeheer gaan.

Toen het Oosterland in 2006 werd ingericht als noodberging mét natuurontwikkeling, kreeg Waterschap Hunze en Aa's de grond in eigendom. Boswachter De Bruin kwam in actie. Het waterschap verpacht namelijk de grond aan een boer en met het gewone boerengebruik redden de kievitsbloemen het niet. Nee, dan moet er laat in het jaar gemaaid worden met nabeweiding door koeien en vooral niet te veel mest.

Het waterschap werkt mee, het gebruik is redelijk op de kievitsbloemen afgestemd, maar uiteindelijk blijkt het toch niet voldoende. Het handjevol kievitsbloemen dat er nu staat is behoorlijk bejaard. Alleen als de polder regelmatig onder water staat, kan de bloem zich verjongen, en dat is al jaren niet gebeurd.

Een optie is de waterstand in dit ene gebiedje verhogen, maar dat maakt landbouwkundig gebruik onmogelijk. Kosten 25.000 euro. De Bruin moet wachten tot de gemeente de herinrichting van Haren, inclusief polder, gereed heeft. Maar dat kan pas als er een oplossing wordt bedacht voor de laatste boer.

De Bruin: "Door de bureaucratie gaat het gaat traag en de tijd dringt. Nog even en de bloemen zijn echt weg.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden